II SA/Wa 1550/07

1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 29 października 2006 r. 1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : 2 Przewodniczący Sędzia WSA - Eugeniusz Wasilewski 3 po rozpoznaniu w dniu 29 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata po wniesieniu sprzeciwu z dnia 18 października 2007 r. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1550/07 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy – 5 1 U Z A S A D N I E N I E Pismem z dnia 18 października 2007 r. M.Z. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 1550/07 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, o którym mowa w art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu skarżący wskazał, że sprzeciwia się zawężeniu pojęcia "obciążenia innych obywateli kosztami prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do art. 260 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 wskazanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy "Zestawienia stałych przychodów i wydatków A. i M. Z." wynika, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego, które prowadzi wraz z żoną, i w którym pozostaje małoletnia córka, wynosi [...] zł brutto ([...] zł netto). Na dochód rodziny składają się: stałe przychody pieniężne skarżącego w wysokości [...] zł brutto (około [...] zł netto) oraz żony w wysokości [...] zł brutto (około [...] zł netto), a także wpływy z najmu mieszkania w kwocie [...] zł brutto (po opłaceniu podatku do Urzędu Skarbowego – [...] zł netto). Ponadto skarżący podał, w rubryce 7 obejmującej dane o stanie majątkowym wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, że obecnie posiada: mieszkanie ([...] m 2) przy ul. [...] w W., w którym zamieszkuje wraz z rodziną, mieszkanie ([...] m 2) przy ul. [...] w W., które wynajmuje i pobiera z tego tytułu środki pieniężne oraz mieszkanie w P. pod W. w trakcie budowy. Do przedmiotów wartościowych zaliczył samochód marki Toyota Yaris rocznik 2005, którego wartość po wypadku wynosi około [...] zł. Natomiast do stałych miesięcznych wydatków skarżący zakwalifikował: 1. utrzymanie (benzyna 100 km/dziennie, przeglądy i remonty, ubezpieczenie) dwóch samochodów (Toyoty Yaris rocznik 2005 oraz Volkswagena Polo rocznik 1998, dzięki którym skarżący dojeżdża codziennie do swoich klientów, natomiast jego żona do pracy poza W.), które wynosi średnio [...] zł, 2. koszty związane z utrzymaniem mieszkania ([...] m 2) przy ul. [...] (czynsz, ubezpieczenie mieszkania, elektryczność, gaz, telefon stacjonarny, dwa telefony komórkowe, opłata radiofoniczna), które łącznie wynoszą około [...] zł, 3. opłaty związane z utrzymaniem mieszkania przy ul. [...] (podatek od nieruchomości, podatek gruntowy, ubezpieczenie mieszkania, czynsz), które łącznie wynoszą ok. [...] zł, 4. spłatę kredytu bankowego na zakup mieszkania w P. pod W. w kwocie [...] zł, 5. spłaty związane z wykupieniem polis ubezpieczeniowych dla członków rodziny (M. Z. – [...] zł, A.Z. – [...] zł i D.Z. – [...] zł) w wysokości [...] zł, 6. koszty związane z koniecznością zapewnienia stałej opieki nad małym dzieckiem, w czasie przebywania rodziców w pracy, w kwocie [...] zł. Skarżący podał, że na utrzymanie czterech osób (łącznie z opiekunką do dziecka) pozostaje kwota ok. [...] zł ([...] zł – [...] zł), która w przeliczeniu na jedną osobę miesięcznie ([...] zł :4) wynosi ponad [...] zł. Tak więc, dziennie na jedną osobę przypada kwota w wysokości około [...] zł. Reasumując wnioskodawca wskazał, że biorąc po uwagę przedstawione powyżej wydatki związane ze spłatą kredytu mieszkaniowego, utrzymaniem trzech mieszkań oraz rodziny, nie ma on środków ani możliwości aby zaoszczędzić na opłaty sądowe i adwokata. Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. (I CZ 99/80 LEX 8257), że "dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania". Jak wynika zaś z treści powołanego art. 246 § 1 ustawy, dopiero gdy środki, którymi dysponuje skarżący okażą się niewystarczające można wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Dodatkowo trzeba podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r. nr 1, poz. 8). Innymi słowy prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach (por. II CZ 104/84 LEX 8623) wielokrotnie podkreślał, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Przy rozpatrywaniu prawa pomocy Sąd bierze pod uwagę nie tylko dochody skarżącego, ale także stan majątkowy oraz możliwości zarobkowe. Oznacza to, iż w przedmiotowej sprawie wykazana przez stronę sytuacja materialna w żadnym razie nie uniemożliwia jej poniesienia kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Sądu, poniesienie tych kosztów w zestawieniu ze stałymi dochodami wnioskodawcy i jego żony oraz wysokością osiąganych przez żonę skarżącego środków pieniężnych z tytułu najmu mieszkania, w sytuacji, gdy środki te mogą być wykorzystane w sposób dowolny, nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak już podniesiono, instytucja prawa pomocy ma zabezpieczać podmiotowe prawo obywatela do sądu, w sytuacji, gdy skarżący nie posiada żadnego dochodu, czy oszczędności lub jego dochód lub oszczędności są tak niewielkie, że w żaden sposób nie wystarczą na pokrycie kosztów sądowych lub też ich pokrycie spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. W przeciwnym razie instytucja prawa pomocy zostałaby zastosowana wbrew intencjom ustawodawcy i stanowiłaby rodzaj przywileju dla osób, które posiadają majątek i mogą nim swobodnie dysponować. W ocenie Sądu, pozostające w dyspozycji skarżącego środki pieniężne uzyskiwane przez wnioskodawcę i jego żonę miesięcznie w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) – co najmniej dziesięciokrotnie przekraczające kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 września 2006 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2007 r. – Dz. U. Nr 171, poz. 1227), pozwalają M.Z. na poniesienie kosztów związanych z wniesieniem skargi oraz ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga także fakt, że obciążenie skarżącego w postaci rat zaciągniętego przez niego kredytu bankowego na zakup mieszkania, nie usprawiedliwiają przyznania mu prawa pomocy, bowiem powinien on, licząc się z kosztami postępowania sądowego, poczynić niezbędne oszczędności we własnych wydatkach. Odnośnie natomiast wskazanej przez M.Z. okoliczności prowadzonych licznych postępowań w przedmiotowej sprawie, których intensywność, w ocenie wnioskodawcy, wyczerpała zasoby finansowe jego, żony oraz rodziców żony, to należy stwierdzić, że nie może to stanowić przesłanki do przyznania mu prawa pomocy i nie dowodzi, że skarżący nie może ponieść jakichkolwiek kosztów z nią związanych, skoro osiągane w gospodarstwie domowym dochody są znacząco wyższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Sąd zdaje sobie sprawę, że posiadanie przez skarżącego wraz z żoną trzech mieszkań, dwóch samochodów, trzech polis ubezpieczeniowych, spłata kredytu bankowego na zakup mieszkania oraz konieczność opłacenia opiekunki do dziecka, związane jest z wysokimi kosztami, ale nie może to stanowić okoliczności uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, w tym przypadku, nie do przyjęcia jest teza, że skarżący znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, która przerzucałaby koszty związane z wniesieniem wpisu sądowego od skargi oraz opłaceniem adwokata – na Skarb Państwa, a zatem na wszystkich podatników. W tym stanie rzeczy należy uznać, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 245 § 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia. ----------------------- 4