II SA/Wa 1556/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, WSA, Maria Werpachowska, Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2005 r. sprawy ze skargi H.U. przedstawicielki ustawowej małoletniego A.U. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2005 r., odmawiającą przyznania małoletniemu A.U. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu T.U. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy emerytalnej jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym, Prezes ZUS w pierwszej kolejności zbadał uprawnienia zmarłego. W toku postępowania nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Nie uznano za szczególną okoliczność, która uniemożliwiała nabycie prawa do renty faktu, że T.U. w latach 2000-2004 przebywał za granicą i wykonywał tam prace dorywcze bez ubezpieczenia. Ponadto organ podniósł, iż udokumentowany łączny okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 14 lat 8 miesięcy i 10 dni, jest nieadekwatny do wieku zmarłego, który w chwili śmierci miał 50 lat. W ocenie organu, jest to zbyt krótki okres, który nie uzasadnia przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż jest to świadczenie z ubezpieczenia społecznego powiązane z opłacaniem składek na to ubezpieczenie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał także, iż w okresie od 28 lutego 2000 r. do chwili zgonu w dniu [...] grudnia 2004 r., a więc przez okres 4 lat 9 miesięcy i 12 dni nie były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. W czasie tym ubezpieczony był zdolny do pracy, a co za tym idzie nie istniały obiektywne, niezależne od jego woli, okoliczności uniemożliwiające mu kontynuowanie ubezpieczenia. Organ podkreślił, iż ubezpieczony, pracując za granicą, mógł skorzystać z możliwości dobrowolnego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w Polsce. Sama zaś trudna sytuacja na rynku pracy nie może być, w ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W aktach rentowych brak jest także dokumentacji potwierdzającej, iż ubezpieczony pracował w kopalniach na Śląsku. Organ wyjaśnił, iż to osoba ubiegająca się o świadczenie z ubezpieczenia społecznego ma obowiązek przedłożenia odpowiednich dokumentów potwierdzających przebieg zatrudnienia, od którego zależy prawo do świadczenia. Skargę na decyzję tę wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H.U., przedstawicielka ustawowa małoletniego A.U. W skardze podniesiono, iż rodzina znajduje się w ciężkiej sytuacji zdrowotnej i finansowej, A.U. jest dzieckiem niepełnosprawnym, rodzina nie dysponuje odpowiednimi kwotami niezbędnymi do utrzymania, gdyż H.U. nie przyznano renty, zaś S.U. (siostra wnioskodawcy) została z dniem 1 września 2005 r. pozbawiona zasiłku rodzinnego i związanych z tym dodatków. Skarżąca podkreśliła także, iż zmarły ojciec A.U. był honorowym dawcą krwi, a także był zarejestrowany jako dawca szpiku kostnego, pomagał innym. W 2000 r. ubezpieczony wyjechał do Hiszpanii i tam pracował, zarobione pieniądze były przeznaczane na leczenie syna. W skardze podkreślono, iż śmierć ojca dziecka miała nagły charakter, była wynikiem zawału serca, co spowodowało, iż ubezpieczony nie wypracował prawa do renty rodzinnej. Skarżąca wskazała także, iż zmarły pracował w latach 70-tych i 80-tych w kopalniach, lecz nie posiada dokumentów potwierdzających ten fakt. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów, należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, zmarły ojciec małoletniego A.U. legitymował się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym w wymiarze 14 lat 8 miesięcy i 10 dni. W 10-leciu przed datą zgonu udokumentowano 3 lata 9 miesięcy i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 28 lutego 2000 r. Od tej zaś daty do chwili zgonu w dniu [...] grudnia 2004 r., a więc przez okres 4 lat 9 miesięcy i 12 dni, nie były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. W czasie tym ojciec dziecka przebywał w Hiszpanii i tam podejmował pracę. T.U. był wówczas zdolny do pracy, nie zostało w stosunku do niego wydane orzeczenie o częściowej bądź całkowitej niezdolności do pracy. T.U. nie skorzystał też z możliwości dobrowolnego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w Polsce. Takie działanie zmarłego spowodowało, iż skarżący nie nabył prawa do renty rodzinnej. Działanie to nie może zostać, w ocenie Sądu, uznane za szczególną okoliczność, wskutek której nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego, gdyż było ono wyborem zmarłego. W szczególności nie może zostać uznany za taką okoliczność fakt świadczenia pracy za granicą, nawet jeżeli było to spowodowane trudnościami na rynku pracy, osoba świadcząca pracę za granicą ma bowiem możliwość dobrowolnego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Pozostałe argumenty podnoszone w skardze, a dotyczące trudnej sytuacji materialnej rodziny skarżącego, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem fakt braku niezbędnych środków utrzymania został potwierdzony już w toku postępowania administracyjnego. Nie mogą zostać również uwzględnione argumenty dotyczące zasług zmarłego związanych z jego udziałem w honorowym krwiodawstwie. Przesłanka odnosząca się do osobistych zasług osoby ubezpieczonej nie została bowiem wymieniona wśród przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o którym mowa w art. 83 cyt. ustawy emerytalnej. Fakt ten nie powoduje też żadnej zmiany w okresach ubezpieczenia, ani nie usprawiedliwia przerw w zatrudnieniu. Ponadto, w ocenie Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie nie uwzględnił okresów pracy zmarłego w kopalniach, gdyż wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów potwierdzających ten fakt, a w aktach rentowych zmarłego brak jest takich dowodów. W myśl art. 116 ust. 5 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości, określone w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Reasumując, stwierdzić należy, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął w zaskarżonej decyzji, iż skarżący nie spełnia jednej z czterech przesłanek, wymienionych w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a mianowicie przesłanki szczególnych okoliczności, wskutek których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczeń. Wskazać należy, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, winny być spełnione łącznie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.