II SA/Wa 1558/24
WyrokWSA w Warszawie2025-02-28
Skład orzekający: Ewa Radziszewska-Krupa, Joanna Kube, Arkadiusz Koziarski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy matka zmarłego żołnierza zawodowego, która twierdzi, że mieszkała z nim w dniu jego śmierci, jest uprawniona do odprawy mieszkaniowej, jeśli organy administracji uznały, że nie spełniła przesłanki wspólnego zamieszkiwania ze względu na jej stałe miejsce zameldowania i tytuł prawny do innej nieruchomości?Ratio decidendi
Organy administracji naruszyły przepisy postępowania, w szczególności obowiązki informacyjne wobec strony (art. 9 i art. 79a k.p.a.), nie wyjaśniając wyczerpująco stanu faktycznego w zakresie wspólnego zamieszkiwania skarżącej z synem w dniu jego śmierci. Samo zameldowanie pod innym adresem, posiadanie tytułu prawnego do innej nieruchomości, czy fakt prowadzenia przez żołnierza jednoosobowego gospodarstwa domowego w rozumieniu przepisów dotyczących przydziału lokalu, nie wykluczają definitywnie wspólnego zamieszkiwania w rozumieniu przepisów o odprawie mieszkaniowej. Konieczne jest ponowne rozpoznanie sprawy z uzupełnieniem materiału dowodowego.Stan faktyczny
Skarżąca, matka zmarłego żołnierza zawodowego, wniosła o przyznanie odprawy mieszkaniowej. Organy administracji odmówiły jej przyznania, uznając, że nie wykazała ona wspólnego zamieszkiwania z synem w dniu jego śmierci. Organy oparły się na fakcie, że syn zmarłego żołnierza prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe, był kawalerem, a skarżąca była zameldowana na pobyt stały pod innym adresem i posiadała tytuł prawny do innej nieruchomości. Skarżąca twierdziła, że mieszkała z synem, ale nie gromadziła dowodów wpłat ani nie składała oświadczeń w tym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, wskazując na naruszenie przepisów postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji i zasądził od Prezesa Agencji Mienia Wojskowego na rzecz J. F. kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski (spr.), , Protokolant specjalista Marcin Kwiatkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2025 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odprawy mieszkaniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Agencji Mienia Wojskowego w [...] na rzecz J. F. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Prezes Agencji Mienia Wojskowego (dalej "Prezes AMW" lub organ II instancji), decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego w [...] Agencji Mienia Wojskowego (dalej "Dyrektor Oddziału" lub organ I instancji"), z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] o odmowie przyznania J. F. (dalej "skarżąca"), odprawy mieszkaniowej.
Decyzja ta została wydana w następujących okolicznościach faktycznych:
Skarżąca - matka zmarłego żołnierza zawodowego D. F., wystąpiła w dniu [...] marca 2024 r. do Dyrektora Oddziału z wnioskiem o wypłatę odprawy mieszkaniowej w przypadku śmierci żołnierza zawodowego. Do wniosku załączyła: oświadczenie członka rodziny zmarłego żołnierza z dnia [...] marca 2024 r. o wspólnym zamieszkiwaniu w dniu [...].12.2022 r., kopię rozkazu personalnego Nr [...] Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2023 r. o skreśleniu z ewidencji wojskowej z powodu zgonu żołnierza, zaświadczenie o wysłudze lat, od której jest uzależniona wysokość dodatku za długoletnią służbę wojskową, wydane przez Dowódcę Jednostki Wojskowej Nr [...] w dniu [...] kwietnia 2023 r., zaświadczenie Jednostki Wojskowej Nr [...], wydane w dniu [...] kwietnia 2023 r. o nabyciu uprawnień do emerytury przez jej syna, odpis skrócony aktu zgonu syna z dnia [...] stycznia 2023 r. (kopia), kopię decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego w [...] Agencji Mienia Wojskowego Nr [...] z dnia [...] listopada 2016 r. o przydziale lokalu mieszkalnego.
We wniosku skarżąca oświadczyła, iż wnosi o wypłatę odprawy mieszkaniowej
w związku ze śmiercią syna, który do dnia śmierci był żołnierzem zawodowym i nabył prawo do emerytury wojskowej. Ponadto oświadczyła, że jej syn zamieszkiwał pod adresem: [...], ul. [...] lok. [...], od [...] listopada 2016 r. do [...] grudnia 2022 r., w tym również w dniu śmierci, tj. [...] grudnia 2022 r. Oświadczyła również, że pod wskazanym adresem zamieszkiwała wspólnie z synem w dniu jego śmierci.
Dyrektor Oddziału decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej odprawy mieszkaniowej. Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 23 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1623, z późn. zm.), dalej "ustawa o zakwaterowaniu" oraz art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. z 2024 r. poz. 98).
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, tj. art. 23 ust. 3 i ust. 4 oraz art. 21 ust. 6 ustawy
o zakwaterowaniu.
Organ I instancji podniósł, że zgodnie z powyższymi regulacjami, warunkiem niezbędnym do otrzymania odprawy mieszkaniowej po śmierci żołnierza jest udokumentowanie wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem w dniu jego śmierci przez małżonka, zstępnych, wstępnych, osób przysposobionych i osób przysposabiających.
Dalej Dyrektor Oddziału stwierdził, że zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji wynika, iż syn skarżącej pełnił zawodową służbę wojskową w [...] Bazie Lotnictwa Transportowego w [...]. Zgodnie z załączonym do wniosku rozkazem personalnym Nr [...] Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2023 r., żołnierz został skreślony z ewidencji wojskowej z dniem [...] grudnia 2022 r. z powodu zgonu. Do dnia śmierci zajmował on lokal mieszkalny nr [...] przy ulicy [...] w [...], przydzielony decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego w [...] Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] listopada 2016 r. o przydziale lokalu mieszkalnego. Przy ustaleniu powierzchni użytkowej podstawowej lokalu mieszkalnego uwzględniono wyłącznie syna skarżącej - osobę, której przyznano prawo do zakwaterowania.
Organ I instancji wyjaśnił przy tym, że stosownie do przepisu art. 26 ust 1 ustawy o zakwaterowaniu norma przysługująca ww. żołnierzowi zawodowemu, w przypadku gospodarstwa jednoosobowego, wynosiła nie mniej niż 16 m2. Przydzielony lokal mieszkalny o strukturze 1 pokój z kuchnią oraz powierzchni użytkowej podstawowej 21,26 m2 odpowiadał posiadanym przez niego uprawnieniom.
Ponadto Dyrektor Oddziału zwrócił uwagę, że syn skarżącej prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe (z aktu zgonu wynika, że do dnia śmierci pozostał kawalerem). Zdaniem organu I instancji powyższe potwierdza oświadczenie żołnierza z dnia [...] grudnia 2016 r., złożone do Dyrektora tut. Oddziału o ilości osób zamieszkujących w ww. lokalu mieszkalnym, stanowiące podstawę do naliczeń opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich do dnia [...] grudnia 2022 r. W okresie zajmowania lokalu mieszkalnego syn skarżącej nie składał oświadczenia o zmianie liczby osób zamieszkujących w przydzielonym lokalu, zatem opłaty za używanie lokalu mieszkalnego i opłaty pośrednie uiszczane były wyłącznie za jedną osobę. Organ I instancji odnotował również, że z załączonej dokumentacji wynika, że syn skarżącej nabył uprawnienia do emerytury wojskowej.
Dyrektor Oddziału wyjaśnił, że jak wynika z przywołanego art. 23 ust. 3 ustawy
o zakwaterowaniu, prawo do odprawy mieszkaniowej nabywają małżonek, zstępni, wstępni, osoby przysposobione i osoby przysposabiające, jeżeli w dniu śmierci wspólnie zamieszkiwały z żołnierzem. Zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 5 ustawy, przez zamieszkiwanie należy rozumieć przebywanie i korzystanie z lokalu mieszkalnego. Zdaniem organu I instancji dokonując wykładni art. 23 ust. 3 pkt 4 ustawy należy również mieć na uwadze treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 poz. 1610), dalej "k.c.". Użyte w art. 23 ust. 3 pkt 4 ustawy sformułowanie "wspólnie zamieszkałym z nim w dniu jego śmierci", z uwagi na cel przyznawania odprawy mieszkaniowej, należy odnosić do tych członków rodziny, z którymi żołnierz zaspokajał potrzeby mieszkaniowe tam, gdzie koncentrowały się jego sprawy życiowe. Według art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu, o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonym miejscu należy ustalić równoczesne występowanie dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w danej miejscowości. Zaś zgodnie z art. 28 k.c. można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Przyjąć zatem należy, że w razie wielorakiego miejsca zamieszkania, tylko jedna spośród wchodzących w grę miejscowości będzie mogła być uważana za miejsce zamieszkania danej osoby. Powinna to być miejscowość, w której
w przeważającej mierze (w większym stopniu niż w innych miejscowościach) koncentruje się aktywność życiowa danej osoby.
Organ I instancji wskazał, że w dniu [...] maja 2023 r. skarżąca wystąpiła do Dyrektora Oddziału z prośbą o zawarcie umowy najmu lokalu przy ul. [...] m. [...] w [...], jednocześnie informując, że jako matka zmarłego żołnierza "pomieszkiwała" z synem do dnia jego zgonu, tj. [...] grudnia 2022 r. W odpowiedzi wyjaśniono zainteresowanej, iż postępowanie po śmierci żołnierza reguluje wyżej cytowany art. 23 ust. 3 ustawy.
W ocenie Dyrektora Oddziału nie została spełniona ustawowa przesłanka mówiąca o wspólnym zamieszkiwaniu z żołnierzem w dniu jego śmierci, rozpatrywanego jako pobyt stały. Z zebranej w toku postępowania administracyjnego dokumentacji, tj. weryfikacji danych w Bazie Pesel ustalono, że skarżąca na dzień śmierci syna, tj. [...] grudnia 2022 r., była zameldowana na pobyt stały pod adresem: ul. [...] m. [...] w [...], w nieruchomości, do której posiada tytuł prawny, co potwierdzono
w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych w dniu [...] kwietnia 2024 r. Ten adres wskazywała również w kontaktach z AMW jako adres do korespondencji.
Organ I instancji uznał, iż przebywanie skarżącej w miejscu zamieszkania syna, określone przez nią samą jako "pomieszkiwanie", mogło mieć miejsce, jednakże nie może być utożsamione ze "wspólnym zamieszkiwaniem", w rozumieniu wspólnego zaspokajania potrzeb mieszkaniowych jej, jako członka rodziny wspólnie zamieszkującego wraz z żołnierzem, gdyż brak jest dowodów potwierdzających powyższe oraz, że było to jej tzw. stałe centrum życiowe.
Dyrektor Oddziału podał również, że w dniu [...] kwietnia 2023 r. skierowano do skarżącej, jako osoby nieuprawnionej, wezwanie przedsądowe do dobrowolnego opróżnienia i przekazania lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w [...]. W związku z powyższym, skarżąca w dniu [...] kwietnia 2024 r. protokolarnie przekazała lokal do dyspozycji Agencji, w stanie wolnym od osób i rzeczy.
Zdaniem organu I instancji biorąc pod uwagę powyższe ustalenia w sprawie, należało odmówić przyznania odprawy mieszkaniowej skarżącej.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. W uzasadnieniu podniosła, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca. Zarzuciła, że organ I instancji nie uznaje wspólnego ośrodka interesów życiowych jej i jej syna, który był kawalerem. Podniosła również, że nie mogła przewidzieć wcześniej tak tragicznej sytuacji i gromadzić przez lata dowody wpłat z dopisywaniem jego imieniem i nazwiskiem.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...], Prezes AMW, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji.
Prezes AMW podniósł, że syn skarżącej będąc żołnierzem zawodowym realizował do dnia śmierci prawo do zakwaterowania w lokalu mieszkalnym w [...], przy ulicy [...], przydzielony decyzją dyrektora z dnia [...] listopada 2016 r o przydziale lokalu mieszkalnego. Przy ustaleniu powierzchni użytkowej podstawowej lokalu mieszkalnego uwzględniono wyłącznie syna skarżącej - osobę, której przyznano prawo do zakwaterowania, gdyż ww. nie posiadał członków rodziny, o których mowa w art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, tj.: małżonka oraz wspólnie zamieszkałych dzieci własnych, przysposobionych, przyjętych na wychowanie na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, dzieci małżonka (...). Stosownie do przepisu art. 26 ust 1 ustawy o zakwaterowaniu (...), norma przysługująca żołnierzowi zawodowemu, w przypadku gospodarstwa jednoosobowego, wynosi nie mniej niż 16 m2, co oznacza, że przydzielony ww. żołnierzowi lokal mieszkalny o strukturze 1 pokój z kuchnią oraz powierzchni użytkowej podstawowej 21,26 m2 odpowiadał posiadanym przez niego uprawnieniom. Zdaniem organu II instancji nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej od [...] listopada 2016 r. (data przydziału lokalu mieszkalnego z zasobu Agencji) prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe i zaspokajał swoje potrzeby mieszkaniowe samodzielnie. Również w dniu śmierci, jak wynika z aktu zgonu, pozostał kawalerem. Organ I instancji ustalając stan faktyczny sprawy odwołał się także do znanych mu z urzędu faktów na podstawie złożonego przez syna skarżącej w dniu [...] grudnia 2016 r. oświadczenia, w którym żołnierz nie wskazał innych osób zamieszkujących w przydzielonym lokalu mieszkalnym. W okresie zajmowania lokalu mieszkalnego ww. żołnierz zawodowy nie składał przed organem Agencji również oświadczenia o zmianie liczby osób zamieszkujących w przydzielonym lokalu i do dnia śmierci uiszczał do Agencji opłaty za używanie przedmiotowego lokalu mieszkalnego i opłaty pośrednie wyłącznie za jedną osobę. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że matka zmarłego żołnierza zawodowego jest wspólnie zamieszkałym w dniu jego śmierci członkiem rodziny, w rozumieniu art. 23 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu.
Ponadto Prezes AMW wyjaśnił, że w oparciu o dane udostępnione w bazie PESEL ustalono, że skarżąca na dzień śmierci syna, tj. [...] grudnia 2022 r., była zameldowana na pobyt stały pod adresem: [...], ul. [...] m. [...] w nieruchomości, do której posiada tytuł prawny, co zostało potwierdzone w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych. Ten adres strona wskazała również przed organem Agencji jako adres do korespondencji.
Organ II instancji wskazał, że powyższe ustalenia faktyczne podziela w całej rozciągłości i przyjmuje za własne, gdyż stanowią one rezultat rzetelnej i wnikliwej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przemawiający za tym, że przebywanie skarżącej w miejscu zamieszkania jej syna, nie mało charakteru stałego lecz było okazjonalne. Pomieszkiwanie skarżącej z synem wynikające z racji łączących ich więzi rodzinnych i wzajemnego wsparcia mogło mieć miejsce, jednakże nie może być ono utożsamione ze "wspólnym zamieszkiwaniem", w rozumieniu wspólnego
z żołnierzem zaspokajania potrzeb mieszkaniowych w dniu jego śmierci, gdyż skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności i dowodów, które podważałyby ustalenia dokonane w tym zakresie przez organ I instancji. W odwołaniu strona poprzestała jedynie na twierdzeniu, że nie mogła przewidzieć sytuacji śmierci syna i gromadzić dowodów na okoliczność wspólnego z nim zamieszkiwania (w tym dowodów wpłat syna udzielającego jej wsparcia finansowego). Ponadto, w ocenie Prezesa AMW, posiadanie przez skarżącą przymiotów służących zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych w postaci nieruchomości w [...], przy ul. [...] m. [...], gdzie jest zameldowana na pobyt stały świadczy o odrębności prowadzonego gospodarstwa domowego od gospodarstwa domowego jej syna.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Oddziału oraz zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji przyznającej skarżącej odprawy mieszkaniowej zgodnie z wnioskiem skarżącej, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Oddziału oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 23 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 1a pkt 5 ustawy o zakwaterowaniu przez błędne definiowanie pojęcia "zamieszkiwanie" i uznanie przez organy obu instancji, że zamieszkiwanie wspólnie z żołnierzem sprowadza się do faktu zameldowania pod danym adresem, w sytuacji gdy ustawa o zakwaterowaniu definiuje pojęcie "zamieszkiwania" jako przebywanie i korzystanie z lokalu mieszkalnego, co w okolicznościach niniejszej sprawy miało miejsce i skarżąca wielokrotnie oświadczała, że przebywała i korzystała z lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w [...] razem z synem;
b) art. 23 ust. 3 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu przez błędne wskazanie, że od dnia [...] listopada 2016 r. zmarły żołnierz prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe i samodzielnie zaspokajał swoje potrzeby mieszkaniowe, w sytuacji, gdy art. 23 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu mówi o wspólnym zamieszkiwaniu z żołnierzem w dniu jego śmierci;
c) art. 23 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu przez wprowadzenie dodatkowego wymogu uzasadniającego fakt wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem jakim jest składanie przez żołnierza aktualizacji o ilości osób zamieszkujących z żołnierzem, w sytuacji gdy przepisy ustawy o zakwaterowaniu takiego wymogu nie wprowadzają w przypadku zstępnych; wymóg aktualizacji osób wspólnie zamieszkujących z żołnierzem dotyczy wyłącznie członków rodziny żołnierza zawodowego, których uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, co oznacza, że zamieszkiwanie z matką nie podlega obowiązkowi informowania Agencji Mienia Wojskowego.
2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 6, art. 7 oraz art. 8 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez przyjęcie
i stosowanie niewłaściwej wykładni przepisów prawa materialnego, sprzecznej
z rzeczywistym znaczeniem tych przepisów i ratio legis tych regulacji oraz stosowanie pozaustawowych przesłanek przy wydawaniu decyzji, a także sugerowanie w sposób rażąco naruszający zasadę zaufania obywatela do Państwa, iż skarżącej nie przysługują uprawnienia do wypłaty odprawy mieszkaniowej na podstawie przepisów ustawy o zakwaterowaniu;
b) art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77 k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, choć organ ten nie dokonał w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy;
c) art. 138 § 2 w zw. z art. 7, art. 8, art. 11 i art. 77, art. 80, art. 81 art. 81a k.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy organ drugiej instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na dowodach nie mających znaczenia w sprawie, a tym samym dokonał dowolnej ich oceny w miejsce dokonania swobodnej oceny materiału dowodowego, w szczególności przez uznanie, że:
• dowodem potwierdzającym fakt niezamieszkiwania skarżącej ze zmarłym żołnierzem jest miejsce zameldowania skarżącej i prawo własności skarżącej do nieruchomości, w której jest zameldowana na pobyt stały;
• dowodem potwierdzającym fakt niezamieszkiwania skarżącej ze zmarłym żołnierzem jest to, iż na dzień śmierci syn skarżącej pozostawał kawalerem,
• dowodem potwierdzającym fakt niezamieszkiwania skarżącej z synem jest fakt, iż przydzielony żołnierzowi lokal mieszkalny został przydzielony przy uwzględnieniu wyłącznie żołnierza, a nie również skarżącej, w sytuacji gdy żołnierz składając wniosek o przydział lokalu mieszkalnego może jedynie wskazać tych członków rodziny żołnierza zawodowego, których uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, co oznacza, że gdyby przyjąć jako prawidłowy tok rozumowania organu drugiej instancji, to przepis art. 23 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu - w kontekście nabycia prawa do odprawy mieszkaniowej przez zstępnych żołnierza - byłby przepisem martwym,
• dowodem potwierdzającym fakt niezamieszkiwania skarżącej ze zmarłym żołnierzem jest to, iż żołnierz opłacał opłaty za używanie lokalu i opłaty pośrednie za 1 osobę,
• wymogiem uzasadniającym fakt wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem jest składanie przez żołnierza aktualizacji o ilości osób zamieszkujących z żołnierzem,
w sytuacji gdy przepisy ustawy o zakwaterowaniu takiego wymogu nie wprowadza
w przypadku zstępnych; wymóg aktualizacji osób wspólnie zamieszkujących
z żołnierzem dotyczy tylko członków rodziny żołnierza zawodowego, których uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu; w tym powoływanie się na oświadczenie złożone przez syna skarżącej w dniu [...] grudnia 2016 r., w którym żołnierz nie wskazał innych osób z nim zamieszkującym, w sytuacji gdy art. 23 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu mówi
o wspólnym zamieszkiwaniu z żołnierzem w dniu jego śmierci;
• w tej sprawie nie ma żadnych wątpliwości, że od dnia [...] listopada 2016 r. syn skarżącej prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe i samodzielnie zaspokajał swoje potrzeby mieszkaniowe (s. 4 decyzji Prezesa AMW z [...] sierpnia 2024 r.), w sytuacji gdy organ nie przeprowadził w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego czego dowodem są oświadczenia będące załącznikiem do skargi, jak również wnioskowane dowody;
• błędne wskazanie, że od dnia [...] listopada 2016 r. syn skarżącej prowadził jednoosobowe gospodarstwo domowe i samodzielnie zaspokajał swoje potrzeby mieszkaniowe, w sytuacji gdy art. 23 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu mówi o wspólnym zamieszkiwaniu z żołnierzem w dniu jego śmierci;
d) art. 138 § 2 w zw. z art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. - przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, choć organ ten nie zawiadomił skarżącej o możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji ostatecznej i jednocześnie zaniechał wskazania skarżącej przesłanek zależnych od niej, które nie zostały spełnione lub wykazane na dzień wysłania informacji o zakończeniu postępowania, co naruszało jej prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania; uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. stanowi podstawę uchylenia decyzji wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy; w ocenie skarżącej złożone - jako załączniki do skargi - dodatkowe dokumenty oraz złożone wnioski dowodowe wykazują, że gdyby do takiego uchybienia me doszło, to wynik sprawy byłby odmienny. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. przez Prezesa AMW uniemożliwiło skarżącej podjęcie konkretnych czynności procesowych. Przedłożone dokumenty mają niewątpliwie wpływ na wynik sprawy;
e) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji, w którym powołano się na przepisy art. 23 ustawy o zakwaterowaniu oraz na przepisy innych ustaw, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie i przyjęcie oraz przedstawienie błędnej ich wykładni;
f) art. 136 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zlecenia organowi pierwszej instancji przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.
Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z:
1) oświadczenia G. P. - na okoliczność wspólnego zamieszkiwania skarżącej ze zmarłym synem w dniu jego śmierci (załącznik nr 2 do skargi);
2) oświadczenia K. Z. - na okoliczność wspólnego zamieszkiwania skarżącej ze zmarłym synem - w dniu jego śmierci (załącznik nr 3 do skargi);
3) zaświadczenia o wymeldowaniu zmarłego żołnierza z miejsca zameldowania na pobyt stały - na okoliczność potwierdzenia, że zmarły syn skarżącej był zameldowany w tym samym miejscu co skarżąca (załącznik nr 4 do skargi);
Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm prawem przewidzianych.
W odpowiedzi na skargę Prezes AMW wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.
Ponadto organ zwrócił uwagę, że oświadczenie syna skarżącej z [...] grudnia
2016 r. o ilości osób wspólnie zamieszkałych zawiera zobowiązanie tegoż do niezwłocznego powiadomienia Oddziału Regionalnego AMW w [...] o każdej zmianie liczby osób zamieszkałych w lokalu. Skoro do dnia [...] grudnia 2022r. syn skarżącej nie powiadomił Oddziału o osobach wspólnie zamieszkałych (co również wynika z art. 24 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu), to, zdaniem Prezesa AMW, wniosek nasuwa się jeden - cały czas prowadził gospodarstwo jednoosobowe. W ocenie organu nie ma też jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że wymóg aktualizacji danych
w zakresie ilości osób zamieszkujących w lokalu dotyczy wyłącznie członków rodziny żołnierza, których uwzględnia się przy ustalaniu powierzchni lokalu, przysługującej żołnierzowi.
Prezes MAW podniósł również, że organy obu instancji pouczyły skarżącą o treści art. 10 k.p.a., co więcej w piśmie z dnia [...] lutego 2023 r. Oddział Regionalny objaśnił przepisy nabycia i realizacji prawa do odprawy po śmierci żołnierza zawodowego zwracając uwagę na "udokumentowanie wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem w dniu jego śmierci". W trakcie toczącego się postępowania (od [...] marca 2024 r. do [...] sierpnia 2024 r.) strona w żaden sposób nie udokumentowała wspólnego zamieszkiwania z synem, dopiero na etapie skargi przedstawia dowody w postaci oświadczeń dwóch osób o przebywaniu strony pod wspólnym adresem z synem, ale nie wiadomo w jakim okresie czasu. Widywanie strony w lokalu służbowym syna czy na terenie zamkniętego osiedla nie świadczy o stałym z nim zamieszkiwaniu. Załączone zatem dowody, w ocenie organu, nie mają znaczenia i nie mogą stanowić dowodu na okoliczność wspólnego stałego zamieszkiwania skarżącej z synem.
Ponadto Prezes AMW podniósł, że niezależnie od powyższego uszło uwadze skarżącej, że użyczenie w części lokalu służbowego rodzicowi czy konkubentowi, o których mowa w art. 23 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu wymaga zgody dyrektora oddziału regionalnego - art. 31 ustawy o zakwaterowaniu. O taką zgodę syn skarżącej nie występował.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję Dyrektora Oddziału orzekającą
o odmowie przyznania skarżącej odprawy mieszkaniowej.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy skarżąca jako matka zmarłego żołnierza – D. F. - zamieszkiwała z nim w dniu jego śmierci.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu odprawa mieszkaniowa, o której mowa w art. 47, przysługuje żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej, z wyjątkiem żołnierza, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 4a:
1) zamieszkałemu w kwaterze, o ile nabył on prawo do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej;
2) który do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie otrzymał decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 21 ust. 6, o ile nabył prawo do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej.
Z kolei wedle art. 23 ust. 3 pkt 1 cytowanej ustawy w razie śmierci żołnierza zawodowego, który do dnia śmierci zajmował lokal mieszkalny lub nie otrzymał decyzji
o przydziale lokalu mieszkalnego, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 21 ust. 6, o ile do dnia śmierci nabył prawo do emerytury wojskowej lub jego śmierć pozostaje w związku ze służbą wojskową, wspólnie zamieszkałym z nim w dniu jego śmierci: małżonkowi, zstępnym, wstępnym, osobom przysposobionym i osobom przysposabiającym przysługują uprawnienia, o których mowa w ust. 4, a w przypadku żołnierza, o którym mowa w pkt 4 - uprawnienie, o którym mowa w ust. 4 pkt 1.
Odwołanie się w przepisie art. 23 ust. 3 pkt 1 ustawy do przesłanki wspólnego zamieszkiwania osoby wnioskującej o przyznanie odprawy mieszkaniowej z żołnierzem w dniu jego śmierci oznacza, że organ musi dokonać analizy stanu faktycznego, który legł u podstaw wszczęcia postępowania w sprawie i ocenić czy wnioskodawca
w momencie zgonu w istocie zamieszkiwał ze zmarłym żołnierzem.
Słusznie organ wskazuje, że wprawdzie zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 5 ustawy
o zakwaterowaniu przez zamieszkiwanie należy rozumieć przebywanie i korzystanie z lokalu mieszkalnego, to jednak dokonując wykładni art. 23 ust. 3 pkt 4 ustawy należy również mieć na uwadze treść art. 25 k.c. Użyte w art. 23 ust. 3 pkt 4 ustawy sformułowanie "wspólnie zamieszkałym z nim w dniu jego śmierci", z uwagi na cel przyznawania odprawy mieszkaniowej, należy bowiem odnosić do tych członków rodziny, z którymi żołnierz zaspokajał potrzeby mieszkaniowe, a więc gdzie koncentrowały się jego sprawy życiowe. Według art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle cytowanego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Oznacza to, że dla uznania faktu zamieszkiwania danej osoby w określonym miejscu należy ustalić kumulatywne występowanie dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w danej miejscowości. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej, w którym koncentrują się jej czynności życiowe. Innymi słowy, o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania osoby decyduje takie przebywanie na danym terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka jej osobistych i majątkowych interesów. Samo zameldowanie nie jest przy tym równoznaczne z miejscem zamieszkania. Miejscem zamieszkania jest zatem miejsce, gdzie dana osoba faktycznie przebywa oraz gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Takie rozumienie przesłanki wspólnego zamieszkiwania członka rodziny z żołnierzem w rozumieniu art. 23 ust. 3 pkt 4 ustawy nie stoi w sprzeczności z definicją określoną w art. 1a ust. 1 pkt 5 ustawy.
Zauważyć należy, że postępowanie w sprawie odprawy mieszkaniowej wszczęte zostało na wniosek skarżącej złożony na formularzu "Wniosek o wypłatę odprawy mieszkaniowej w przypadku śmierci żołnierza zawodowego" (k. 6 – 10 akt sprawy).
W formularzu tym znajduje się rubryka o treści "Oświadczam również, że pod wskazanym powyżej adresem wspólnie z żołnierzem zawodowym, w dniu jego śmierci, zamieszkiwały osoby uprawnione do odprawy mieszkaniowej:", w której przewidziano miejsce na wpisanie danych osoby uprawnionej wspólnie zamieszkującej z żołnierzem w dniu jego śmierci. W rubryce tej skarżąca podała swoje dane osobowe. Ponadto do wniosku złożonego w tej formie dołączono na formularzu "Oświadczenie członka rodziny zmarłego żołnierza", oświadczenie skarżącej, w którym skarżąca wskazała, że zamieszkiwała wspólnie z synem w dniu jego śmierci w lokalu przy ul. [...] w [...]. We wskazanym wyżej formularzu nie przewidziano miejsca na jego uzasadnienie, ani też na podanie dowodów potwierdzających prawdziwość oświadczenia o wspólnym zamieszkiwaniu. Znajduje się tam wprawdzie pkt III "Miejsce na podanie dodatkowych informacji", jednakże nie wskazano tam jakiego typu informacje należy podać.
Na żadnym z etapów postępowania organ nie zawracał się do skarżącej
o przedstawienie dowodów potwierdzających podnoszoną przez nią okoliczność wspólnego zamieszkiwania wraz z synem w dniu jego śmierci. Wprawdzie w piśmie
z dnia [...] lutego 2023 r. (k. 16 akt sprawy) Dyrektor Oddziału wyjaśnił skarżącej warunki przyznawania odprawy mieszkaniowej, jednak z pisma tego nie wynika wprost, że do wniosku inicjującego postępowanie w sprawie należy dołączyć dowody potwierdzające fakt zamieszkiwania ze zmarłym żołnierzem w dniu jego śmierci. Ponadto pismo to zostało skierowane do skarżącej przed wszczęciem postępowania w sprawie. W tej sytuacji organ rozstrzygając sprawę oparł się wyłącznie na dostępnych mu z urzędu dowodach.
Stosownie zaś do treści art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o żądanej przez nią treści (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6459/21, wszystkie powołane
w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z kolei w świetle art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.
Podkreślenia wymaga, iż obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony (por. wyroki NSA z dnia: 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 1817/18; 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 332/21; 3 marca 2022 r., sygn. akt II GSK 1544/18). Należy jednak zauważyć, że zakres obowiązków informacyjnych organu wobec strony działającej samodzielnie jest szerszy niż wobec strony działającej poprzez profesjonalnego pełnomocnika. Zadaniem profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem świadczenie fachowej pomocy prawnej swemu mocodawcy. Profesjonalny pełnomocnik winien zatem posiadać wiedzę z dziedziny, której dotyczy prowadzona przez niego sprawa, co siłą rzeczy ogranicza zakres obowiązków informacyjnych organu (por. wyrok powołany wyżej NSA z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6459/21). W niniejszej sprawie skarżąca nie była zaś reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, stąd też art. 79a k.p.a. mógł mieć pełne zastosowanie.
Przepis art. 79a § 1 k.p.a. ma na celu zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy
o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów, nie korzysta z takiej możliwości. W tych przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji
i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego.
W okolicznościach niniejszej sprawy wydanie decyzji niezgodnej z żądaniem strony stanowiło naruszenia art. 79a § 1 oraz art. 9 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto podnieść należy, że żaden z powołanych przez organ dowodów nie wykluczył przy tym podnoszonej przez skarżącą okoliczności wspólnego zamieszkiwania wraz z synem w dniu jego śmierci.
Faktem jest, że wnioskując o przydział lokalu mieszkalnego zmarły syn skarżącej nie podawał żadnych członków rodziny. Należy jednak mieć na względzie, że zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu członkami rodziny żołnierza zawodowego, których uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej, są:
1) małżonek;
2) wspólnie zamieszkałe dzieci własne, przysposobione, przyjęte na wychowanie na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, dzieci małżonka, do czasu zawarcia przez nie związku małżeńskiego, nie dłużej jednak niż do dnia ukończenia 25 roku życia, chyba że przed tym dniem stały się niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i nie zawarły związku małżeńskiego.
W celu ustalenia przysługującej powierzchni użytkowej lokalu syn skarżącej nie mógł zatem podać matki, jako osoby z nim zamieszkującej.
Kolejnym faktem jest, że w oświadczeniu z dnia [...] grudnia 2016 r. syn skarżącej podał, iż mieszka samodzielnie. W okresie późniejszym nie wskazywał, aby stan ten uległ zmianie, do czego zobowiązał się podpisując to oświadczenie. Ponadto zgodnie zaś art. 31 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu kwatera albo inny lokal mieszkalny nie mogą być całości lub części użyczone bez zgody dyrektora oddziału regionalnego. Opłaty za używanie przedmiotowego lokalu i opłaty pośrednie liczone były za jedną osobę. Okoliczności te same w sobie nie dowodzą jednak, że zmarły syn skarżącej w dniu swojej śmierci mieszkał samodzielnie. Mógł on bowiem zaniedbać ciążących na nim obowiązków i nie zgłosić zmiany liczby osób zamieszkujących wspólnie z nim w przydzielonym lokalu.
Ponadto akt zgonu syna skarżącej, na który powołuje się organ, ze swej istoty nie świadczy o ilości osób prowadzących ze zmarłym gospodarstwo domowe, a wskazuje m.in. stan cywilny w dniu śmierci. Z faktu zameldowania skarżącej pod adresem w [...] i posiadaniu przez nią w tej miejscowości nieruchomości również nie można wywieźć prostego wniosku co do tego, że skarżąca nie zamieszkiwała wspólnie z synem w dniu jego śmierci. Pismo organu, w którym skarżąca miała wskazywać na wspólne "pomieszkiwanie" z synem w przydzielonym mu lokalu nie zostało zaś dołączone do akt niniejszej sprawy. Samo sformułowanie "pomieszkiwanie" jest przy tym nieprecyzyjne w związku z tym trudno w tej sytuacji stwierdzić, co skarżąca miała na myśli.
Powyższe okoliczności wskazują, że stan faktyczny sprawy nie został przez organ wyczerpująco ustalony.
Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. obliguje zaś do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zebrane przez organ administracji dowody podlegają ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, która nakazuje jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.) oraz ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Z kolei art. 11 oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. nakazują należycie umotywować podjęte rozstrzygnięcie.
Podnieść również należy, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno
w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wynikającą z art. 107 § 3 k.p.a. rolą uzasadnienia jest objaśnienie toku myślenia, który doprowadził organ administracji do zastosowania lub niezastosowania przepisu prawa w konkretnej sprawie (zob. J. Borkowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2012 r., str. 441). W sferze faktów (uzasadnienia faktycznego) chodzi tu o wyjaśnienie okoliczności wskazujących na potrzebę lub konieczność wydania decyzji w danej sprawie i wobec określonych podmiotów oraz wpływu tych okoliczności na treść rozstrzygnięcia. W sferze prawa (uzasadnienia prawnego) chodzi zaś o wskazanie obowiązującej normy i jej znaczenia ustalonego w drodze wykładni (zob. J. Zimmermann, Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie, Warszawa 1981 r., str. 118 – 122). Jak przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyroki z 6 października 2020 r. sygn. akt I OSK 3235/18, z 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1351/16), do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. dochodzi wtedy, gdy uzasadnienie decyzji nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, albo gdy mimo formalnej poprawności jego treść nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni
w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy naruszyły powołane przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kwestia zamieszkiwania skarżącej wspólnie ze zmarłym synem w dniu jego śmierci nie została bowiem należycie wyjaśniona. Wobec powyższego zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. .
Ponownie rozpoznanie sprawy winno nastąpić z uwzględnieniem powyższych uwag. Organ przede wszystkim uzupełni materiał dowodowy. W tym celu konieczne wydaje się przesłuchanie skarżącej oraz zobligowanie jej do przedstawienia innych dowodów, które mogłyby potwierdzić fakt jej zamieszkiwania wraz z synem w dniu jego śmierci. Należy przy tym mieć na względzie, że stosownie do treści art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.
Wyjaśnić należ, że Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zawartych
w skardze. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Dołączone do skargi zaświadczenie o wymeldowaniu zostało sporządzone po dacie wydania zaskarżonej decyzji.
Odnośnie pozostałych przedstawionych przez skarżącą dowodów wskazać należy, że w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że dokumenty prywatne
o charakterze informacyjnym (narratywnym) nie mogą stanowić dowodu uzupełniającego w postępowaniu sądowoadministraqcyjnym, prowadzą bowiem do obejścia przepisów o dowodzie z zeznań świadka. Dowód z zeznań świadka powinien być przeprowadzony w postępowaniu administracyjnym bezpośrednio i nie może być zastępowany pisemnymi oświadczeniami osób mogących dysponować wiedzą na temat sprawy (zob. A.Hanusz, Dowód z dokumentu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2009/2, s. 51; wyrok NSA z dnia 25 lutego 2009 r., II OSK 235/08). Tym samym dowód z pisemnych oświadczeń G. P. oraz K. Z. nie mógł zostać przeprowadzony przez Sąd, albowiem prowadziłoby to do obejścia ograniczeń źródeł dowodowych wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Z przytoczonych wyżej względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w pkt 2 sentencji wyroku, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), wpis od skargi (200 zł) oraz opłata od pełnomocnictwa (17 zł), Sąd orzekł w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r., poz. 935, z późn. zm.).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło