II SA/Wa 1601/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie Przemysław Szustakiewicz, Bronisław Szydło (spr.), Protokolant Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 maja 2009 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie renty specjalnej 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. T. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 złotych (pięćdziesiąt dwa 80/100) stanowiącą 22 % podatku VAT. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku G. J. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawczyni świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 powołanej ustawy jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosków dotyczących świadczeń specjalnych, jednak nie stanowi jedynego kryterium ich przyznawania. Organ wyjaśnił również, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Organ wyjaśnił, że wniosek G. J. dotyczył przyznania renty specjalnej po zmarłym mężu F. J., w wysokości innej niż w ustawie. Z ustaleń Prezesa Rady Ministrów wynika, że mąż wnioskodawczyni przed II wojną światową służył w Wojsku Polskim. Zginął tragicznie w wypadku w kopalni w 1943 r., świadcząc pracę na rzecz okupanta. Obecnie G. J. utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu wynoszącej ok. 900 zł. Kilkakrotnie ubiegała się o zwiększenie świadczenia do wysokości renty otrzymywanej przez osoby, których małżonek zginął w kopalni podczas świadczenia pracy. Starania te okazały się jednak nieskuteczne. Do dnia dzisiejszego G. J. nie otrzymała również żadnego odszkodowania z tytułu śmiertelnego wypadku męża. Jej miesięczne wydatki na leki wynoszą ok. 200-300 zł miesięcznie, a wydatki związane z utrzymaniem mieszkania ok. 800 zł. G. J. jest osobą schorowaną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, korzystającą stale z opieki rodziny. Z uwagi na dochód nie może korzystać z pomocy profesjonalnej opiekunki. Z informacji przekazanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. wynika natomiast, że G. J. mieszkała w S. przy ul. [...]. Od lutego 2007 r. mieszka u swojej córki, również w S. Podyktowane to jest jej złym stanem zdrowia, wymagającym stałej opieki. Jest osobą całkowicie niesamodzielną, chorą przewlekle, leżącą, [...]. Stale opiekuje się nią córka K. S., mająca [...] lat. Córka jest również rencistką, leczącą się z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa. Z tej przyczyny nie może całkowicie samodzielnie zająć się matką. G. J. objęta jest pomocą Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w formie usługowej z NZOZ, w wymiarze 6 razy w tygodniu po 3 godz., a także w formie zasiłków celowych specjalnych na wydatki związane z leczeniem. Prezes Rady Ministrów wyjaśnił, że podstawą przyznania świadczenia specjalnego są udokumentowane okoliczności, wskazujące, iż wnioskodawca podczas swojej działalności politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Oceniając sytuację G. J. pod tym kątem Prezes Rady Ministrów stwierdził, że wnioskodawczyni nie przedstawiła żadnych dokumentów i informacji, które świadczyłyby o osiągnięciach i dokonaniach na rzecz kraju i społeczeństwa. Organ uznał, iż śmierć męża podczas pracy w kopalni w czasie II wojny światowej oraz wychowanie trzech córek na dobre obywatelki Polski nie może być rozpatrywana w kategorii szczególnych okoliczności. Organ wyjaśnił, że renta specjalna przyznawana jest autorytetom, których osiągnięcia i dorobek są uznane i cenione w kraju i zagranicą. Przesłanką przyznania tego świadczenia nie jest trudna sytuacja zdrowotna lub materialna wnioskodawcy. Nie są to również świadczenia zastępcze w przypadku odmowy przyznania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W dalszej części uzasadnienia decyzji Prezes Rady Ministrów wskazał, że przesłanką przyznania świadczenia specjalnego może być również szczególne zdarzenie losowe, jednakże musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym i wyjątkowym. Zdaniem organu, sytuacja wnioskodawczyni jest wyjątkową wyłącznie w jej subiektywnej ocenie. Jak podnosi organ, G. J. posiada skromny dochód i ma zapewnione odpowiednie warunki mieszkaniowe. Ponadto organ wyjaśnił, że świadczenie specjalne nie stanowi odszkodowania za doznane krzywdy i cierpienia i nie mają też charakteru roszczeniowego, albowiem powołana ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie gwarantuje ich wypłaty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. J. wniosła o uchylenie powyższej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Decyzji tej zarzuciła naruszenie art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż organ oparł się wyłącznie na stanowisku, że do otrzymania renty specjalnej uprawnione są osoby, które odznaczają się szczególnymi osiągnięciami, a ich sytuacja materialna w stosunku do tych osiągnięć jest niesprawiedliwa. Zarzuciła pominięcie poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazujących, że przyznanie renty specjalnej może być uzasadnione szczególnymi zdarzeniami losowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1954/04). Ponadto powołała wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, z którego jej zdaniem wynika, że sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być jedyną przesłanka przyznania przedmiotowego świadczenia, to jednak jest brane pod uwagę. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodatkowo organ wskazał, że utrata w przeszłości jedynego żywiciela rodziny nie rzutuje na aktualną sytuację materialną skarżącej, która wynika z innych uwarunkowań. Zdarzenie to mogłoby stanowić podstawę do szczególnego potraktowania skarżącej i jej dzieci w zakresie świadczeń materialnych w pierwszych latach okresu powojennego. Obecna sytuacja skarżącej sprowadza się do braku dostatecznych środków materialnych w związku z jej wiekiem i stanem zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Należy zauważyć, iż powołany przepis uzależnia możliwości wydania pozytywnej dla strony decyzji od zaistnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Wprowadzając przepis umożliwiający Prezesowi Rady Ministrów przyznanie świadczenia w trybie szczególnym, ustawodawca posłużył się więc pojęciem niedookreślonym, nie określając żadnych dodatkowych kryteriów. Podnieść należy, że przy stosowaniu pojęć niedookreślonych organ nie działa w granicach uznania administracyjnego, lecz w oparciu o ustalone fakty wypełnia je treścią wskazującą na sposób rozumienia określonego pojęcia. Organ zobowiązany jest do doprecyzowania (skonkretyzowania) tego pojęcia przy uwzględnieniu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy i kontekstu normatywnego, w którym to pojęcie funkcjonuje. Dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w oparciu o przepis prawa posługujący się pojęciem niedookreślonym sąd administracyjny zobowiązany jest do zbadania, czy na tle stanu faktycznego organ prawidłowo zinterpretował pojecie niedookreślone, oraz czy dokonana przez niego ocena okoliczności sprawy nie nosi cech dowolności lub nie przekracza granic swobodnej interpretacji tego określenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 622/08, niepublikowany). W ocenie Sądu organ w niniejszej sprawie prawidłowo zinterpretował pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dokonana przez organ ocena okoliczności sprawy nie nosi cech dowolności i nie przekracza granic swobodnej interpretacji tego określenia. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Ponadto organ wyjaśnił, że podstawą przyznania świadczenia specjalnego są udokumentowane okoliczności, wskazujące, iż wnioskodawca podczas swojej działalności politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Organ wskazał, również, że podstawą przyznania tego świadczenia może być również szczególne zdarzenie losowe, jednakże musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym i wyjątkowym. Takie rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" zgodne jest ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego przyjętym w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429). W wyroku tym Trybunał uznał, że przepis art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w przyznanie prawa do emerytury specjalnej ma na celu uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Trybunał wskazał także, że z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. Skoro podstawowym zadaniem omawianej powyżej regulacji ustawowej jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, to organ jest obowiązany w pierwszej kolejności ustalić, czy z racji zaangażowania społecznego, politycznego, itp. taka osoba nie pozostaje w niedostatku i czy sytuacja materialna takiej osoby nie wymaga pomocy Państwa, "moralnie zobowiązanego" do dokonania swoistej rekompensaty za przedkładanie interesu publicznego ponad interes własny takiej osoby. Z ustaleń organu nie wynika, aby skarżąca posiadała wybitne zasługi w jakieś dziedzinie. Zauważyć należy, że okoliczności tego typu nie były w ogóle podnoszone w toku postępowania przez skarżącą. Podstawowym argumentem powoływanym przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego była jej trudna sytuacja zdrowotna i materialna oraz śmierć jej męża w wypadku w kopalni podczas II wojny światowej. Odnosząc się do tych okoliczności prawidłowo organ podniósł, iż renta specjalna nie jest świadczeniem, którego przyznanie byłoby uzależnione wyłącznie od sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy, ani też nie jest świadczeniem o charakterze odszkodowawczym. Sąd podziela również stanowisko organu wskazujące, iż w przypadku skarżącej nie zaistniało nadzwyczajne i wyjątkowe zdarzenie losowe, które mogłoby stanowić przesłankę przyznania świadczenia specjalnego. Organ uznał iż zdarzeniem tego typu nie jest śmierć męża skarżącej w wypadku w kopalni podczas II wojny światowej. W odpowiedzi na skargę organ słusznie zwrócił uwagę, że zdarzenie to nie rzutuje na aktualną sytuację materialną skarżącej, która wynika z innych uwarunkowań, tj. braku dostatecznych środków materialnych, wieku i stanu zdrowia. Zawarte w skardze zarzuty naruszenia w przez organ art. 7 i art. 77 k.p.a. nie znajdują potwierdzenia w aktach postępowania administracyjnego. Organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Organ zwracał się do skarżącej o przedstawienie dokumentów dotyczących sytuacji socjalno- bytowej skarżącej oraz podanie informacji o osiągnięciach lub zaistnieniu szczególnych zdarzeń losowych. Ponadto organ wystąpił również do Wydziału Polityki Społecznej [...] Urzędu Wojewódzkiego o ustalenie aktualnej sytuacji socjalno-bytowej skarżącej. W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji w pełni odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Prezes Rady Ministrów uzasadniając zaskarżoną decyzję, wskazał dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego. Po stwierdzeniu zatem, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy, Sąd nie mógł skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia art. 82 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia. Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie przyznania adwokatowi wynagrodzenia za poniesione i nieopłacone koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).