II SA/Wa 1622/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.) Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung Sędzia WSA Waldemar Śledzik Protokolant ref. staż. Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] maja 2011 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania L. S. świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ wskazał, że przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogły być przyznane w tym trybie. W związku z tym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności np. zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy politycznej, a także w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednakże nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. W przeciwnym razie świadczenia specjalne zastępowałyby bowiem świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej. Prezes Rady Ministrów wskazał, iż L. S. (ur. [...] lutego 1983 r.) zwrócił się o przyznanie renty specjalnej. Wnioskodawca podał, iż w wieku 21 lat wykryto u niego chorobę [...]. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia [...] czerwca 2012 r. Ponadto wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. Zgodnie z powyższym orzeczeniem L. S. może podjąć zatrudnienie w warunkach pracy chronionej. Decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. ZUS przyznał wnioskodawcy rentę socjalną. Wypłata świadczenia uległa zawieszeniu z uwagi na osiągnięcie miesięcznego przychodu w wysokości przekraczającej 30% przeciętnego wynagrodzenia za poprzedni kwartał, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa GUS. Wnioskodawca jest zatrudniony w P. Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku technik informatyk. Z przedłożonego zaświadczenia o dochodach wynika, iż w miesiącu grudniu 2010 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości 1811,89 zł netto. Wnioskodawca podał, iż w latach 2002-2004 był wolontariuszem w Katolickim Centrum Młodzieży [...] w G., na dowód czego przedstawił zaświadczenie o współpracy z ww. Ośrodkiem. L. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która otrzymuje świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 782,56 zł. Wnioskodawca oświadczył, iż stałe miesięczne wydatki wynoszą ok. 3455 zł, ponadto wskazał szereg innych, w jego ocenie niezbędnych, wydatków (leczenie, rehabilitacja, remonty). Podniósł, iż brak wystarczających środków finansowych uniemożliwia mu inwestowanie w swoje zdrowie, aby móc żyć i funkcjonować choć w ograniczonym zakresie w życiu zawodowym i społecznym. Z informacji przekazanych przez MOPS w R. wynika, iż L. S. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z matką. Rodzina zajmuje lokal w starym budownictwie, użytkuje 2 pokoje, kuchnię i łazienkę. Mieszkanie jest współwłasnością matki wnioskodawcy. Lokal nie jest przystosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Stałe miesięczne wydatki wynoszą ok. 337 zł (m. in. opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, telefon). Łączny dochód rodziny wynosi 2834,56 zł. L. S. przedłożył zaświadczenie lekarskie o konieczności stosowania diety, której szacunkowy koszt został określony na kwotę 1500 zł. Prezes Rady Ministrów stwierdził, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie spełnione były przesłanki do przyznania L. S. świadczenia specjalnego. Wskazał, iż podstawą uzyskania wnioskowanego świadczenia są przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Organ podał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. S. poinformował, iż jest autorem książki [...], pozycja wydana w 2003 r. przez Wydawnictwo H. oraz [...] wydana w 2004 r. również przez wydawnictwo H. Wnioskodawca nie przedstawił dokumentów potwierdzających powyższy dorobek autorski. Prezes Rady Ministrów uznał, iż działalność społeczna prowadzona przez wnioskodawcę jest godna pochwały, jednakże nie posiada charakteru wybitnej. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ nie znalazł również wystarczających przesłanek pozwalających uznać sytuację L. S. jako szczególne zdarzenie losowe mogące być podstawą do przyznania świadczenia. Jednocześnie organ wskazał, iż wnioskodawca ma zapewnione odpowiednie warunki mieszkaniowe i posiada własny dochód. Decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2011 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez L. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł w skardze, że decyzje uznaniowe powinny mieć wyraźnie sprecyzowane kryteria, niedopuszczalne jest różnicowanie Polaków ze względu na warunki w jakich się znajdują. Zarzucił, iż organ nie przeprowadził szczegółowej analizy jego sytuacji życiowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, Prezes Rady Ministrów wydał decyzję na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) Zgodnie z powołanym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych wypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie – w świetle powołanego przepisu – pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Odnosząc się do brzmienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazać należy, że dotychczasowe orzecznictwo administracyjne łączy znaczenie określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714, tak też w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05). Trybunał Konstytucyjny badając konstytucyjność powołanego przepisu i stwierdzając w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, wskazał, że "Świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym". Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. (...)". W niniejszej sprawie argumenty przedstawiane przez skarżącego, przemawiające, jego zdaniem, za zasadnością wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego skupiały się przede wszystkim na jego sytuacji zdrowotnej i materialnej, która jest wynikiem choroby. Skarżący podkreślał także swoją aktywność na rzecz Katolickiego Centrum Młodzieży [...] w G. oraz fakt publikacji dwóch książek o tematyce informatycznej. W ocenie Sądu, przywoływane przez skarżącego okoliczności słusznie uznane zostały przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczające by uznać, że winien on być zaliczony do grona osób, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy, a więc osób, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, wymagające szczególnego uhonorowania, ani też aby jego obecna sytuacja bytowa była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja życiowa skarżącego jest trudna. Należy jednak zwrócić uwagę, że sama sytuacja nie przesądza jeszcze o konieczności przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien bowiem nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym (vide: wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06). Prezes Rady Ministrów ma prawo w sposób zindywidualizowany określić, czy konkretny przypadek należy uznać za przypadek "szczególnie uzasadniony", upoważniający do zastosowania kompetencji określonej w art. 82 ust. 1 ustawy i przy ocenie tej ma pozostawiony znaczny margines swobody oceny. W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując trudnej sytuacji bytowej skarżącego, prawidłowo ocenił, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu świadczenia specjalnego. W ocenie Sądu, nie można zarzucić organowi dowolności przy podejmowaniu tego rozstrzygnięcia. Organ wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W celu ustalenia aktualnej sytuacji socjalno-bytowej wnioskodawcy wystąpił o stosowne informacje do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. Organ wezwał także skarżącego do wskazania i udokumentowania okoliczności uzasadniających potraktowanie jego sytuacji w sposób wyjątkowy. W wezwaniu tym organ wyjaśnił skarżącemu, że chodzi tu o wskazanie i udokumentowanie wybitnych zasług w jakiejś dziedzinie aktywności. Problemy zdrowotne skarżącego i powodowana nimi sytuacja życiowa, a także wcześniejsza działalność skarżącego na rzecz Katolickiego Centrum Młodzieży [...] w G. oraz fakt publikacji dwóch książek o tematyce informatycznej nie mogą stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jak już wspomniano wyżej, przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych możliwe jest wtedy, gdy wnioskodawca posiada wybitne zasługi na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto w przypadku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do aktualnej sytuacji życiowej skarżącego, trzeba jednak podkreślić, że renta specjalna przyznawana przez Prezesa Rady Ministrów nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet gdy są one uzasadnione. Sąd uznał więc, że Prezes Rady Ministrów należycie wykazał, że w niniejszej sprawie nie zostały przez skarżącego spełnione przesłanki, o których mowa w powołanym art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co uzasadniało odmowę przyznania skarżącemu świadczenia specjalnego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.