II SA/Wa 1635/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Joanna Kube, Protokolant specjalista Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2019 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę. J. B. wnioskiem z dnia [...] stycznia 2018 r. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezesa ZUS) o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że podjęła pracę na stanowisku szwaczki we wrześniu 1983 r. i pracowała na tym stanowisku, aż do listopada 2008 r. W związku z trwającymi problemami w małżeństwie spowodowanymi nadużywaniem przez jej męża alkoholu oraz znęcaniem się nad rodzinną, w 2007 r. został orzeczony rozwód z winy męża. J. B. podniosła, że przeżyta trauma odbiła się na jej zdrowiu psychicznym oraz jej dzieci. W 2006 r. trafiła do szpitala z powodu zawrotów głowy i została skierowana na dalsze leczenie. Od lipca 2007 r. podjęła leczenie w Poradni Zdrowia Psychicznego, które trwa do chwili obecnej. Choroba depresyjna pogłębiła się w 2009 r., kiedy dowiedziała się o śmierci byłego męża. Wskazała, że została sama bez środków do życia z dwójką dorastających dzieci. Od [...] kwietnia 2009 r. do [...] kwietnia 2010 r., od [...] kwietnia 2011r. do [...] maja 2011 r. oraz od [...] maja 2011 r. do [...] grudnia 2011 r. była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Pobierała zasiłek w wysokości 120% od dnia [...] kwietnia 2009 r. do dnia [...] kwietnia 2010 r. oraz od dnia [...] maja 2011 r. do dnia [...] listopada 2011 r. Ponadto J. B. podała, że została u niej zdiagnozowana choroba kręgosłupa lędźwiowego oraz choroba zwyrodnieniowa stawów. Zdaniem wnioskodawczyni do powstania choroby przyczyniły się warunki pracy, którą wykonywała. Podniosła, że choroba uniemożliwia jej poruszanie się. W kwietniu 2010 r. podjęła pracę w oparciu o umowę o pracę z Urzędem Gminy w Z. przy robotach publicznych. Pracowała 7 miesięcy, tj. do 5 października 2010 r. Choroba kręgosłupa oraz depresja nie pozwoliły jej na kontynuowanie dalszej pracy. W styczniu 2012 r., decyzją MOPS z Z., zostały jej przyznane świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Zasiłek pobiera od [...] stycznia 2012 r. do chwili obecnej. J. B. podniosła, że z powodu dolegliwości kręgosłupa oraz prawego stawu biodrowego, który uniemożliwia jej poruszanie i schylanie się, jest całkowicie niezdolna do jakiejkolwiek pracy. Pozostaje w bardzo trudnej sytuacji materialnej, przyznane zasiłki stałe nie pozwalają jej na samodzielną egzystencję, bieżące opłaty i utrzymanie domu, w którym mieszka. Wskazała również, że gdyby nie pojawiły się ww. schorzenia mogłaby na przestrzeni kilku kolejnych lat wypracować wymagany okres do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270) odmówił J. B. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podniósł, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2018 r. J. B. nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. W związku z powyższym w obecnym stanie faktycznym i prawnym brak jest podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83 ustawy Ponadto organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Na powyższą decyzję J. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła organowi nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w postaci dokumentacji lekarskiej dotyczącej jej chorób i schorzeń oraz nierozpatrzenie jej sytuacji materialnej. Opisała swoją sytuację materialną, wskazując m. in., że jej jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 604 zł. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ podniósł, że organ przy wydawaniu decyzji związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Wydane w sprawie orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest prawomocne i wiążące. Fakt, że skarżąca jest z orzeczenia tego niezadowolona, ponieważ w konsekwencji nie może otrzymać świadczenia w drodze wyjątku, nie jest wystarczającą przesłanką do zakwestionowania dokumentu. Prezes ZUS wskazał także, że w toku postępowania skarżąca nie nadesłała żadnej dokumentacji, uzasadniającej weryfikacje wydanego orzeczenia. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podniósł, że w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygający sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia. Nie może także pominąć tego dowodu i oprzeć swe rozstrzygnięcie tylko na twierdzeniach skarżącego, przedstawianego przez niego jako, w jego pojęciu, bezsporne ustalenia faktyczne, ani na podstawie zeznań świadków. Nie istnieje żadna możliwość przyznania świadczenia kierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy osobie do pracy zdolnej i mogącej ją podjąć. Piśmie procesowym z dnia 7 marca 2019 r., złożonym na rozprawie w tym samym dniu, pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa procesowego w postaci art. 7, art. 7a i art. 77 § 1 k.p.a. przez naruszenie zasady prawdy materialnej, niepodjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy, pominięcie słusznego interesu skarżącej oraz niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i oparcie decyzji na błędnych ustaleniach faktycznych. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że na poparcie twierdzeń skarżącej oraz zarzucanych uchybień przedkłada dokumentację medyczną uzyskaną przez skarżącą w dniu wczorajszym oraz wniósł o jej przyjęcie do materiału dowodowego. Do pisma tego pełnomocnik skarżącej dołączył wynik badania MR stawu kolanowego prawego z dnia [...] marca 2019 r., wynik badania RTG kończyn dolnych z dnia [...] grudnia 2018 r., wynik badania RTG z dnia [...] maja 2018 r., opis badania RTG stawów biodrowych z dnia [...] stycznia 2018 r. oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] marca 2006 r. Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi, ze wskazaniem konieczności skierowania skarżącej do ponownego badania przez lekarza orzecznika. Ponadto pełnomocnik skarżącej zarzucił, że przedstawiona wraz z tym pismem dokumentacja medyczna świadczy o niepodjęciu wszelkich kroków celem dokładnego wyjaśnienia sprawy. Brak prawidłowego ustalenia stanu faktycznego implikuje wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego. Wskazał również, że sprawa wymaga ponownego badania skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm.), dalej: P.p.s.a., odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga J. B. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2018 r. nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Nadto, podkreślenia wymaga, że decyzja wydawana w trybie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest decyzją uznaniową, co oznacza, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, wyłącznie do organu należy decyzja, czy przyzna świadczenie. W sprawie niniejszej sytuacja taka jednak nie zachodzi. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki niezbędne do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż skarżąca nie może być uznana za osobę, która nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy, bądź wiekiem. Oba elementy skarżącej zaś nie dotyczą. Bezspornym w sprawie jest bowiem, że skarżąca, która w dacie orzekania przez organ miała 52 lata, nie osiągnęła ustawowego wieku emerytalnego. W aktach administracyjnych znajduje się orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] maja stycznia 2018 r. stwierdzające, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Nadto w uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że zostało ono wydane w następstwie przeprowadzenia bezpośredniego badania i dokonania analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym: dokumentacji z przebiegu leczenia, zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniach [...] lutego oraz [...] marca 2018 r., wyników badań dodatkowych oraz opinii konsultanta ZUS z dnia [...] maja 2018 r. Podkreślić należy, że skarżąca zarówno we wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia jak i w skardze do Sądu powoływała się na liczne schorzenia: depresję, dyskopatię kręgosłupa lędźwiowego, zwyrodnienia prawego kolana i łokcia prawej ręki, stawu biodrowego prawego, które leczy od kilkunastu lat. Same zapewnienia skarżącej, że jest ona niezdolna do pracy są dla organu rentowego niewystarczające. Prezes ZUS orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może dokonywać swobodnej oceny zdolności wnioskodawczyni do podjęcia zatrudnienia, lecz jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, a w przypadku wniesienia od niego sprzeciwu, orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS, które jest ostateczne. W tej sytuacji ustalenia dokonane przez komisję lekarską ZUS były wiążące dla organu. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 3 ustawy o FUS podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS. Zdaniem Sądu nie sposób również dopatrzyć się naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie naruszenie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., stanowiłoby podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ przeprowadził postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Ustalił wszystkie, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, okoliczności faktyczne. Poddał je następnie ocenie trafnie przyjmując, iż wobec niespełnienia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na stan zdrowia i wiek (skarżąca w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie osiągnęła wieku emerytalnego i nie została uznana za niezdolną do pracy), przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku nie jest możliwe. Podejmując rozstrzygnięcie odmowne organ prawidłowo je uzasadnił - stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. albowiem stwierdził, że nie została spełniona przesłanka całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z [...] maja 2018 r. skarżąca nie została uznana za osobę niezdolną do pracy. Ocena organu w tym zakresie jest prawidłowa, tym samym ocena materiału dowodowego nie była dowolna. Bez wpływu na taką ocenę pozostają zarzuty skarżącej nierozpatrzenia przez organ całego materiału dowodowego w postaci dokumentacji lekarskiej dotyczącej jej schorzeń oraz sytuacji materialnej. Przedstawiona przez pełnomocnika skarżącej przy piśmie z dnia [...] marca 2019 r. dokumentacja medyczna nie mogła mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji. Część tej dokumentacji została bowiem wytworzona po dacie wydania tej decyzji i odnosi się do stanu zdrowia skarżącej istniejącego w dniu sporządzenia tej dokumentacji (wynik badania MR stawu kolanowego prawego z dnia [...] marca 2019 r., wynik badania RTG kończyn dolnych z dnia [...] grudnia 2018 r.). Sąd administracyjny dokonuje zaś oceny zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący na dzień jej wydania. Jeżeli zaś stan zdrowia skarżącej w okresie następującym po dacie wydania zaskarżonej decyzji uległ pogorszeniu, to może to uzasadniać wystąpienie do Prezesa ZUS z nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W takim nowo prowadzonym postępowaniu organ zaś winien ponownie skierować skarżącą do lekarza orzecznika ZUS celem ustalenia aktualnego stanu zdrowia skarżącej i jej zdolności do pracy. Pozostała część dokumentacji przedłożona przy piśmie z dnia [...] marca 2019 r., tj. wynik badania RTG z dnia [...] maja 2018 r., opis badania RTG stawów biodrowych z dnia [...] stycznia 2018 r. oraz karta informacyjną leczenia szpitalnego z dnia [...] marca 2006 r., dotyczy zaś stanu zdrowia skarżącej istniejącego przed wydaniem orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2018 r., który był przedmiotem badania tej komisji. Jak już zaś wskazano wyżej komisja lekarska ZUS orzeczenie to wydała w następstwie przeprowadzenia bezpośredniego badania i dokonania analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym dokumentacji z przebiegu leczenia, zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniach [...] lutego oraz [...] marca 2018 r., wyników badań dodatkowych oraz opinii konsultanta ZUS z dnia [...] maja 2018 r. Sąd podkreśla też, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy (v. wyrok NSA dnia 5 listopada 2014 sygn. akt I OSK 2148/14, nsa.orzeczenia.gov.pl). Brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wyłączną przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku kumulatywnego spełnienia przesłanek z wskazanego powyżej przepisu, zatem gdy ubezpieczony nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Tych okoliczności jednak skarżąca nie wykazała, jak prawidłowo stwierdził Prezes ZUS. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.