II SA/Wa 1647/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Pisula – Dąbrowska, Sędzia WSA - Anna Mierzejewska, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Protokolant - Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] maja 2006 r., - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Wicedyrektor Departamentu [...] działając z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. K. (ur. [...] grudnia 1951 r.) z dnia [...] grudnia 2005 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, skarżąca na przestrzeni 54 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 3 lata. Pracę zaprzestała wykonywać [...] lutego 1971 r. w wieku 19 lat i od tego czasu, aż do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy w roku 2003, nie wykonywała żadnego zatrudnienia potwierdzonego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Ponieważ w tym czasie nie istniały żadne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia i nie orzeczono wobec skarżącej niezdolności do pracy, przeto nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające jej nabycie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Nie stanowią jej również i te fakty, kiedy zajmowała się ona opieką nad małoletnimi dziećmi. Przy rozpatrywaniu sprawy była również brana pod uwagę sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania spornego świadczenia. We wniosku z dnia 31 maja 2006 r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że w roku 1976 zaczęła [...], lecz dokumentacja lekarska z tego okresu została zniszczona i nie jest to jej wina. Ponadto aktualnie choruje na [...] i w tej sytuacji wymaga stałej opieki. Jedynym zaś źródłem utrzymania jest renta męża, który jest również bardzo chory na [...]. Z tego też powodu nie jest ich stać chociażby na zakup niezbędnych lekarstw. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2006 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji dodając jednocześnie, że wobec skarżącej całkowitą niezdolność do pracy orzeczono od dnia [...] lipca 2003 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. K. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu – powołując się na zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że jej choroba ujawniła się już w roku 1976 i z tego powodu nie była w stanie podjąć się pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne zwrócił jednocześnie uwagą na fakt, że gdyby nawet przyjąć jej kłopoty ze zdrowiem od roku 1976 i w konsekwencji brak możliwości podjęcia pracy z tego powodu, to w tym czasie, w wieku 25 – 27 lat, legitymowała się łącznie 3 letnim stażem pracy na 8 – 10 lat aktywności zawodowej. Ponadto kłopoty ze zdrowiem trudno uznać za równoznaczne z niezdolnością do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, lecz z powodów innych, aniżeli podniesione przez skarżącego. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do treści przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.), Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca dał wyłączną kompetencję do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, załatwianie spraw w tym przedmiocie odbywa się poprzez wydanie przez Prezesa ZUS decyzji administracyjnej o charakterze uznaniowym. Stosownie do treści art. 124 powołanej ustawy, do postępowań w zakresie świadczeń w niej określonych, w tym do świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Niewątpliwie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej – rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2. Stosownie do treści art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej może w formie pisemnej upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Upoważnienie udzielone na podstawie art. 268a k.p.a. wywiera ten skutek, że zmienia się osoba wykonująca funkcję organu, która jednak nie staje się przez to organem administracji publicznej, bowiem wykonuje tylko kompetencje tego organu z jego upoważnienia, ale nie jest ich "nosicielem". Tak więc pracownik organu administracji publicznej ograniczony jest tylko do działania w jego imieniu, nie uzyskując przy tym przymiotu organu. Skoro zaś upoważnienie musi pochodzić bezpośrednio od organu, to nie dojdzie do skutecznego udzielenia tzw. upoważnienia substytucyjnego przez upoważnianego pracownika, który jak już wskazano, działa jedynie w imieniu organu. Co więcej wspomniany przepis art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego w ogóle nie przewiduje możliwości udzielania dalszych pełnomocnictw przez pracownika upoważnionego przez organ. Trzeba jednocześnie podnieść, że w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, brak jest odmiennego uregulowania dotyczącego udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień konkretnym pracownikom do działania w jego imieniu, niż to, które wynika z przepisu art. 268a k.p.a., zaś przepisy normujące postępowanie w zakresie świadczeń ubezpieczeniowych zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że gdyby istniały stosowne przepisy dotyczące upoważnień do działania w imieniu organu w ustawie emerytalno – rentowej, to miałyby one pierwszeństwo stosowania przed odpowiednimi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie decyzję z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], odmawiającą M. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podpisała wicedyrektor Departamentu [...] E. N., działająca z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo nr [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. udzielone E. N. przez członka Zarządu ZUS W. P.. W ocenie Sądu powyższe pełnomocnictwo w świetle poczynionych na wstępie rozważań, nie spełnia wymogów określonych w art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym decyzja, jako wydana przez osobę nie posiadającą umocowania do działania w imieniu organu, jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W konsekwencji również zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję obarczoną wadą nieważności, rażąco narusza prawo i stąd jest nieważna stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W takiej sytuacji zaszła konieczność stwierdzenia nieważności obydwu wydanych w sprawie decyzji. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia zbędne jest rozpoznawanie sprawy pod kątem zarzutów podniesionych w skardze. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., należało orzec jak w sentencji wyroku.