II SA/Wa 165/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2009 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.M. od decyzji z dnia [...] października 2008 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania emerytury w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podał również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. W toku postępowania ustalono, że na przestrzeni 61 lat życia M.M. posiada udowodniony łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 9 lat, 10 miesięcy i 14 dni, który, w ocenie organu, jest nieadekwatny do jej wieku, bowiem od ostatnio udowodnionego okresu nieskładkowego, tj. [...] maja 1980 r. do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego w dniu [...] kwietnia 2007 r., czyli przez ponad 26 lat nie udokumentowała jakiegokolwiek okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Podkreślono, że we wskazanym okresie nie była wobec wnioskodawczyni orzeczona całkowita niezdolność do pracy stanowiąca przeciwwskazanie, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Zdaniem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazana przez M.M. we wniosku z dnia 12 maja 2008 r., przerwa w zatrudnieniu spowodowana opieką nad chorym dzieckiem nie jest okolicznością niezależną od woli osoby ubezpieczonej lecz jej wyborem i dokonując takiego wyboru osoba ta powinna liczyć się z jego konsekwencjami. Przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia ubezpieczonego. Okres ten powinien być adekwatny do wieku ubezpieczonego, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi być skutkiem szczególnych okoliczności, które w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły. Ponadto wskazał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której M.M. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podała, że niewykonywanie pracy zawodowej spowodowane było obowiązkiem moralnym przejawiającym się w konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, a zatem, w jej ocenie, jest to szczególna okoliczność uniemożliwiająca uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych. Ponadto podkreśliła, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że nie uznaje za okoliczność szczególną faktu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Obowiązkiem osoby ubezpieczonej jest w ciągu swojego dorosłego życia przepracować wymagany okres w celu nabycia uprawnień emerytalno-rentowych, a tylko szczególne okoliczności, które uniemożliwiają jej zatrudnienie przez odpowiedni okres czasu, usprawiedliwiają niewykonanie tego obowiązku. Okolicznością szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach – na potrzeby stosowania powołanego powyżej przepisu – należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00, LEX nr 537884). Z akt sprawy wynika, że M.M. legitymuje się bardzo krótkim stażem ubezpieczeniowym, bowiem na 61 lat życia pozostawała w ubezpieczeniu jedynie 9 lat, 10 miesięcy i 14 dni. Od dnia [...] maja 1980 r. (momentu zaprzestania pracy zawodowej) do chwili osiągnięcia wieku emerytalnego w dniu [...] kwietnia 2007 r., tj. przez ponad 26 lat skarżąca nie podejmowała zatrudnienia. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie organ prawidłowo przyjął, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, usprawiedliwiające brak aktywności zawodowej wnioskodawczyni. W okresie kilkudziesięcioletniej przerwy w ubezpieczeniu M.M. nie była osobą całkowicie niezdolną do pracy, a zatem nie istniały niezależne od skarżącej przeszkody uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Skarżąca, jak twierdzi, zaprzestała wykonywania pracy w latach 1980-2007 z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym dzieckiem. W ocenie Sądu, należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że nie jest niezdolną do pracy osoba, która tej pracy nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki nad chorym członkiem rodziny. Stan zdrowia syna skarżącej sam w sobie nie daje żadnych uprawnień dla matki do świadczeń z FUS. Pomimo zrozumienia dla trudnej sytuacji życiowej i materialnej strony brak jest podstaw, aby przyjąć, że opieka nad dzieckiem stanowi okoliczność szczególną. Nie jest to bowiem zdarzenie o charakterze nadzwyczajnym, na które strona nie miała wpływu i wykluczającym możliwość podjęcia pracy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad chorym dzieckiem nie jest okolicznością niezależną od woli skarżącej i nie czyni osoby sprawującej taką opiekę niezdolną do pracy, lecz jej wyborem i podejmując go powinna liczyć się z jego konsekwencjami (porównaj stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z dnia 22 września 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 26/04 podzielonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 1689/06 – orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, należy stwierdzić, że organ, nie przekraczając granic uznania administracyjnego, prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.