II SA/Wa 1651/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Teresa Zyglewska (spr.) Sławomir Antoniuk Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi Z.O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku dla Z.O.. W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez Z.O. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2011 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Po ponownym rozpoznaniu wniosku Prezes ZUS nie stwierdził, istnienia przesłanek umozliwiających pozytywne załatwienie sprawy. W ocenie organu z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia przyznawnego na zasadch ogólnych. Za szczególne okoliczności, na potrzeby stosowania art. 83 ustawy należy rozumieć wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Organ wyjaśnił, że po przeprowadzeniu postępowania orzeczeniem z dnia [...] marca 2011 r. lekarz orzecznik ustalił, ze wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy od września 2008 r. W 10 – leciu przed powstaniem niezdolnosci do pracy (od [...] października 1998 r. do [...] czerwca 2008 r.) wnioskodawca udokumentował 1 rok, 11 miesięcy i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca miał 49 lat i udokumentował 22 lata, 6 miesięcy i 20 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Organ podkreślił, że w ubezpieczeniu występuje ponad 7 – letnia przerwa w okresie od [...] grudnia 2000 r. do [...] sierpnia 2008 r. Ze sprawy nie wynika, aby Z.O. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutej szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Organ zauważył, że z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że odwołujący od ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych w dniu [...] grudnia 2000 r. do [...] sierpnia 2007 r. był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Prezes ZUS nie kwestionując, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie można przyjąć, że sama rejestracja w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej może stanowić w każdym przypadku okoliczność szczególna, albowiem w takiej sytuacji świadczenia w drodze wyjątku stałyby się świadczeniami powszechnymi, co byłoby sprzeczene z charakterem i celem funkcjonowania art. 83 ustawy. Organ zauważył, że nie została spełniona przesłanka dotycząca niezbędnych kosztów utrzymania, albowiem łączny dochód w rodzinie wynosi 5971,55 zł, co w przeliczeniu na osobę daje kwotę 995,26 zł. Kwota ta nie pozwla na uznanie, że odwołujacy pozbawiony jest niezbędnych środków utrzymania. Kwota przekraczająca wysokość najniższej emerytury (728, 18 zł), przypadająca miesięcznie na jedna osobę w rodzinie, może zostać uznana za środki niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb, jednakże nie pozwla stwierdzić, że osoba nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z.O. wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji. Stanowisko swoje motywował faktem, iż jest chory i nie będzie mógł już nigdy powrócić do pracy. Przepracował 22 lata, 6 miesięcy i 20 dni opłacając składki, które teraz przepadną. Wywodził, iż w dniu [...] września 2010 r. lekarz orzecznik ZUS w K. stwierdził, że jest całkowicie niezdolny do pracy od zakończenia świadczenia rehabilitacyjnego tj. od [...] listopada 2010 r. do [...] września 2011 r. Lekarz orzecznik Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. w orzeczeniach z dnia [...] kwietnia 2009 r. i dnia [...] maja 2011 r. stwierdził na okres odpowiedni 2 i 3 lat znaczny stopień niepełnosprawności i stałą okresową opiekę osoby drugiej. Skarżący podkreślił, że pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym syn, znaczną część swych dochodów przeznacza na naukę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zwartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 powoływanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowie przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Sąd może tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącemu prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes ZUS słusznie uznał, że w aktach sprawy brak jest dowodów, które potwierdzałyby, że została spełniona przesłanka wskazująca na to, że skarżący nie otrzymał świadczenia w trybie zwykłym na skutek zaistnienia szczególnych okoliczności, na które nie miał wpływu. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że małżonka skarżącego otrzymuje uposażenie miesięczne w kwocie 4540,92 zł. Pozostający zaś we wspólny gospodarstwie domowym syn otrzymuje uposażenie miesięczne wynoszące 1430, 63 zł. Łącznie więc dochód miesięczny tej rodziny wynosi 5971, 55 zł, co daje kwotę 995,26 zł na osobę. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zasadnie organ przyjął, iż kwota miesięcznych dochodów jaką dysponuje rodzina skarżącego nie pozwala na uznanie, iż Z.O. pozbawiony jest niezbędnych środków utrzymania. Pamiętać należy, że przesłanki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wymienia przesłanki, które muszą być spełnione kumulatywnie, aby zaistniała możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż ostatni z wymienionych tam warunków nie został spełniony przez skarżącego, albowiem uzyskiwane przez jego rodzinę dochody nie mogą uzasadniać uznania, iż kryterium niezaspokojenia niezbędności potrzeb zostało spełnione. Powtórzyć za Naczelnym Sądem Administracyjnym należy, iż "trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie może stanowić wystarczającej podstawy przyznania świadczenia. Po pierwsze bowiem, trudna sytuacja materialna nie jest tożsama z brakiem niezbędnych środków utrzymania. Po drugie, warunek braku niezbędnych środków utrzymania jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku" (patrz wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2010 r., I OSK 172/10, LEX nr 595280). Brak spełnienia więc omawianej powyżej przesłanki przesądzał już o legalności wydania zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego wydania w ocenie skarżącego dwóch różnych orzeczeń, co do oceny zdolności do pracy, zauważyć należy, iż zarzut ten jest pozbawiony podstaw. Trzeba bowiem wyraźnie podkreślić, że czym innym jest kwestia oceny zdolności do pracy i związane z nią pojęcia całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, które to stanowią podstawę do orzekania przez ZUS o świadczeniach emerytalno – rentowych zakreślonych ustawą o emeryturach i rentach z FUS. Czym innym zaś jest orzeczenie wydawane dla innych celów i na podstawie zupełnie innych kryteriów odnoszące się do orzeczenia stopnia niepełnosprawności. Orzeczenia te, nie są tożsame przedmiotowo i służą odmiennym celom. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie koniecznie musi oznaczać całkowitą niezdolność do pracy. Podkreślić za organem należy, że w okresie od [...] grudnia 2000 r. do [...] sierpnia 2007 r. był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Zasadnie przyjął organ, że sama rejestracja w urzędzie pracy nie może być uznana jako szczególna okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy. Sam fakt bowiem bezrobocia, jeżeli ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem, nie może dawać podstawy do zastosowania tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2011 r., I OSK 1694/10, LEX nr 951989). W aktach sprawy brak jest zaś dowodów wskazujących na taką aktywność skarżącego w poszukiwaniu zatrudnienia. Powyższe pozwala stwierdzić, że przerwy w zatrudnieniu i ubezpieczeniu społecznym skarżącego zostały zasadnie ocenione przez Prezesa ZUS jako nie spowodowane szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.