II SA/Wa 1652/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA - Adam Lipiński (spr.), Asesor WSA - Janusz Walawski, Protokolant - Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2005 r. sprawy ze skargi K.W. działającego w imieniu małoletnich E.W. i I.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę K.W. starał się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po swojej żonie J.W., na rzecz wspólnych dzieci: M.W. urodzonej w dniu [...] sierpnia 1992 r. i I.W. urodzonej w dniu [...] października 1994 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. odmówił przyznania na rzecz M. i I. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podkreślił bardzo krótki okres opłacania składek ubezpieczeniowych oraz długoletni okres pozostawania J.W. bez ubezpieczenia po zakończeniu urlopu wychowawczego. J.W. zmarła w dniu [...] grudnia 2002 r. w wieku 41 lat. Poza wspomnianymi wyżej córkami M. i I. urodziła jeszcze dwóch synów M. w 1983 roku i P. w 1984 roku. W trakcie postępowania administracyjnego stwierdzono, że ostatnio udowodniony okres składkowy zmarłej przypadał na dzień 18 września 1983 r. W okresach od września 1983 roku do października 1987 roku i od sierpnia 1992 roku do lipca 1995 roku przebywała na urlopie wychowawczym, po zakończeniu którego pracy już nie podjęła. Legitymowała się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 5 lat, 1 miesiąc i 7 dni. Powołując się na wskazany wyżej stan faktyczny, swoją decyzję organ argumentował brakiem okoliczności usprawiedliwiających niespełnienie przez J.W. wymogów przewidzianych do uzyskania uprawnień dla jej dzieci do renty rodzinnej. Podstawę prawną wydania decyzji stanowi przepis art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2003 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując w uzasadnieniu na argumenty zawarte w decyzji ją poprzedzającej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.W., działający w imieniu swoich małoletnich córek, podniósł, że zmarła żona chciała podjąć pracę, ale nie mogła jej znaleźć z uwagi na bezrobocie. Wskazał na trudną sytuację swojej rodziny. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 czerwca 2004 r. skargę oddalił. W ocenie Sądu organ prawidłowo zastosował przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. J.W. nie podejmowała pracy w latach osiemdziesiątych, gdy nie było o nią trudno, jak i w latach późniejszych. Nie zarejestrowała się w urzędzie pracy, nie uzyskała statusu bezrobotnego. Powyższe stwierdzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stało się podstawą zarzutu zawartego w skardze kasacyjnej złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Strona skarżąca wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 133 § 1 przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) poprzez pominiecie przez Sąd I instancji części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważając zagadnienie poszukiwania przez matkę dzieci pracy, nie ustosunkował się do zawartego w aktach sprawy zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w C., z którego wynika, że J.W. była zarejestrowana w tym urzędzie, jako osoba bezrobotna w okresie od 19 października 1999 r. do 5 grudnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 czerwca 2005 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zasadność skargi kasacyjnej. Wskazał na obowiązek Sądu I instancji rozpoznania sprawy w granicach całego zebranego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.): "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny." W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Natomiast zgodnie z treścią art. 65 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Tak więc, prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, a zatem brak uprawnień do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy pociąga za sobą również brak uprawnień członków rodziny do renty rodzinnej po ubezpieczonym. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Natomiast art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Analizując przedmiotową sprawę w kierunku wskazanym przez Naczelny Sąd Administracyjny, należy podnieść co następuje. Skarga na decyzję ostateczną organu wpłynęła do Sądu w dniu 5 sierpnia 2003 r. Natomiast pierwszą informację o fakcie zarejestrowania się J.W. w Urzędzie Pracy w C. strona skarżąca wskazała w piśmie, które wpłynęło do Sądu w dniu 19 lutego 2004 r. Do pisma tego załączono stosowne zaświadczenie Urzędu Pracy w C. z dnia 13 lutego 2004 r., stwierdzające fakt, iż J.W. została zarejestrowana w tym Urzędzie, jako osoba bezrobotna pod nr [...], w okresie od 19 października 1999 r. do 5 grudnia 2002 r. Należało zatem ocenić, czy ta okoliczność, nie wzięta pod rozwagę Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podczas rozpoznawania sprawy w dniu 24 czerwca 2004 r. i niewskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu i decyzji ją poprzedzającej, może mieć wpływ na prawidłowość zaskarżonej decyzji. J.W. na przestrzeni swojego 41 - letniego życia posiadała bardzo krótki, nieco ponad 5 - letni okres ubezpieczenia, w tym jedynie 3 lata i 9 miesięcy okresów składkowych. Świadczenia pracy zaprzestała już w 1983 r. i nie podjęła jej aż do śmierci. W okresach od 1983 do 1987 roku i od 1992 do 1995 roku korzystała z urlopów wychowawczych. Nie wskazano tu żadnych okoliczności usprawiedliwiających niepodejmowania zatrudnienia. W rozumieniu art. 83 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych okoliczności takiej nie może stanowić fakt sprawowania opieki nad dziećmi. Główną przyczyną odmowy przyznania świadczenia, w ocenie organu, był fakt nieświadczenia pracy przez J.W. przez ponad dwadzieścia lat. Podkreślić tu należy, że w pierwszej połowie tego okresu o pracę nie było trudno. Powrócimy do postawionego wcześniej pytania, czy okoliczność zarejestrowania się, jako osoba bezrobotna w okresie od października 1999 roku do grudnia 2002 roku, może w sposób istotny zmienić ocenę powyższej sytuacji. Z pewnością, gdyby organ działał starannie, o fakcie powyższej rejestracji powinien wiedzieć i ustosunkować się do tego faktu w treści decyzji. Jednakże sam fakt zarejestrowania się w Urzędzie Pracy i trudności w znalezieniu pracy w miejscu zamieszkania nie stanowią tu okoliczności szczególnych, wskutek których nie uzyskano prawa do świadczeń ustawowych. Nadal w żaden sposób nie można wytłumaczyć pozostawania przez matkę dzieci bez pracy na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych kiedy, jak już zostało to wskazane wyżej, o uzyskanie pracy nie było trudno, jak i pozostawania przez matkę dzieci bez pracy po 1995 roku. Podkreślenia wymaga tu fakt, że wówczas J.W. była zdrowa i zdolna do pracy. Reasumując, bardzo zła sytuacja finansowa rodziny, trudności w znalezieniu pracy, nie stanowią szczególnych okoliczności w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się istotnych naruszeń prawa przy podejmowaniu tych decyzji. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i 151 przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.