II SA/Wa 1652/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , Protokolant referent Joanna Mazur po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2025 r. sprawy ze skargi K. T. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] I. Stan sprawy przedstawia się następująco: 1. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] (zwana dalej "RWKL") orzeczeniem z [...] kwietnia 2024r. (Nr [...]) uznała, że K. T. (zwana dalej "Skarżącą") jest niezdolna do pełnienia zawodowej służby wojskowej (Kategoria N - Zał. 1, Grupa III). RWKL działała na podstawie skierowanie Dowódcy [...] Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej w [...] z [...] marca 2024r., odnoszącego się do Skarżącej jako żołnierza czynnej służby wojskowej innej niż zawodowa. RWKL po przeprowadzeniu badań lekarskich i konsultacji specjalistycznych, rozpoznała u Skarżącej: 1. - w obu jajnikach obecność torbieli czekoladowej do dalszej diagnostyki (§ 85 pkt 6 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 7 czerwca 2022r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach - Dz.U. 1243 ze zm., zwane dalej "rozp. z 2022r."); 2. - krótkowzroczność w obu oczach (§ 13 pkt 2 załącznika nr 1 rozp. z 2022r.). W uzasadnieniu RWKL wskazała, że orzeczenie opracowano na podstawie dokumentacji diagnostyczno-leczniczej oraz aktualnych badań, a rozpoznanie z pkt 1 powoduje niezdolność do służby w grupie badanych ubiegających się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej. 2. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że [...] listopada 2023r. została zakwalifikowana jako Grupa [...] w Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej - zdolna do czynnej służby wojskowej, kategoria A. Skarżącą [...] listopada 2023r. powołano do Zasadniczej Dobrowolnej Służby Wojskowej. W orzeczeniu lekarskim z [...] grudnia 2024r. wskazano, że nie przeciwwskazań zdrowotnych, Skarżąca jest zdolna do podjęcia pracy na danym stanowisku. Do tej pory Skarżąca nie miała ani problemów ani ograniczeń spowodowanych istnieniem torbieli, które zamierza usunąć, co potwierdza załączona dokumentacja. Dodatkowo Skarżąca wyjaśniła, że podczas badania przeprowadzonego w RWKL napisano o 1 torbieli znajdującej się na podbrzuszu i 2 w lewym jajniku. W orzeczeniu RWKL widnieje natomiast, że torbiele są w obu jajnikach. Z badania USG przeprowadzonego w prywatnym gabinecie wynika, że torbiel czekoladowa znajduje się w prawym jajniku i po jej usunięciu nie będzie przeciwwskazań do pełnienia przez Skarżącą służby jako żołnierz zawodowy. 3. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w [...] orzeczeniem z [...] sierpnia 2024r. (Nr [...]), po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, utrzymała w mocy ww. orzeczenie RWKL. W uzasadnieniu CWKL, po przedstawieniu stanu sprawy, wskazał, że podnoszone przez Skarżącą motywy nie mogą stanowić podstawy do zmiany kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej, ponieważ wojskowe komisje lekarskie określają kategorię zdolności do zawodowej służby wojskowej w oparciu o aktualny stan zdrowia, a nie w oparciu o to co orzekana uczyni w niedalekiej przyszłości i jakiej operacji, ma zamiar się poddać. Skarżąca w chwili obecnej ma stwierdzone torbiele czekoladowe w obu jajnikach, które stanowią o kategorii N-niezdolna. Po wykonaniu zabiegu operacyjnego usunięcia torbieli Skarżąca będzie mogła ubiegać się o ponowne skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej zgodnie z właściwością w celu ponownego określenia stanu zdrowia i kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej. Zdaniem CWKL, RWKL stwierdziła, że zgodnie z obowiązującymi przepisami rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 25 marca 2024r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. z 2024r., poz. 466, zwane dalej "rozp. z 2024r.") w grupie III orzekanych powoduje niezdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej. 4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie ww. orzeczenia CWKL, wskazując, że jest ono niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Uzasadnienie orzeczenia RWK było przepisaniem norm prawnych, a nie ustosunkowaniem się do konkretnego przypadku. CWKL nie miała przeszkód, aby przeprowadzić ponowne badania lekarskie albo uzupełnić materiał dowodowy. W uzasadnieniu CWKL nie powołano się na wnioski i analizy z materiału dowodowego, który w sposób jednoznaczny wskazuje na zdolność Skarżącej do służby. 5. CWKL w odpowiedzi na skargę wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 1. Skarga jest uzasadniona. 2. Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024r., poz. 935 ze zm., zwana dalej "P.p.s.a.") Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.). Sąd wyjaśnia również, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał jednak zastosowania w sprawie, gdyż organ administracyjny wydał w sprawie orzeczenie, które zaskarżył Skarżący, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a. Na mocy art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Art. 84 ust. 1a u.o.O. stanowi, że w przypadku żołnierzy odbywających dobrowolną zasadniczą służbę wojskową, którzy złożyli wniosek o powołanie do zawodowej służby wojskowej, do wojskowej komisji lekarskiej kieruje dowódca jednostki wojskowej. W świetle art. 84 ust. 2 u.o.O. wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie, które jest decyzją. Stosownie do art. 84 ust. 3 u.o.O. wojskowa komisja lekarska może orzekać jednoosobowo, z wyjątkiem przypadku określonego w art. 82 ust. 2. Przepis art. 190 ust. 1 u.o.O. stanowi, że zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska właściwa ze względu na miejsce stacjonowania jednostki wojskowej lub pododdziału jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni służbę, a w przypadku określania zdolności do służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych oraz rodzajach wojsk właściwa rzeczowo wojskowa komisja lekarska. Stosownie do art. 190 ust. 6 pkt 1 u.o.O. do wojskowej komisji lekarskiej kieruje dowódca jednostki wojskowej – w przypadkach wymienionych w ust. 2 pkt 1-4, ust. 4 pkt 3-5 oraz ust. 5, a także, po uzgodnieniu z organem właściwym do wyznaczenia żołnierza zawodowego na stanowisko służbowe, w przypadkach wymienionych w ust. 2 pkt 5 oraz w ust. 4 pkt 1 i 2. Na mocy art. 190 ust. 7 u.o.O. żołnierz zawodowy jest obowiązany poddać się badaniom zleconym przez wojskową komisję lekarską, w tym również badaniom specjalistycznym, psychologicznym i dodatkowym. W przepisie art. 190 ust. 10 u.o.O. ustala się następujące kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej: 1) kategoria Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, co oznacza zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej, a także zdolność do pełnienia dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej w okresie kształcenia, o którym mowa w art. 95 ust. 4; 2) kategoria Z/O - zdolny do zawodowej służby wojskowej z ograniczeniami, co oznacza ograniczoną zdolność do dalszego pełnienia zawodowej służby wojskowej w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na określonych stanowiskach służbowych; 3) kategoria N - trwale lub czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej oraz niezdolny do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozp. z 2022r. wojskowe komisje lekarskie orzekają z uwzględnieniem wykazów chorób i ułomności określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia - w odniesieniu do służby wojskowej na stanowiskach służbowych i funkcjach wojskowych: a) w jednostkach lub instytucjach, w których występują stanowiska służbowe, na których przewiduje się wykonywanie skoków spadochronowych z wysokości do 4000 metrów, b) w Żandarmerii Wojskowej, c) w pododdziałach reprezentacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, d) w jednostkach Wojsk Specjalnych, e) w zasięgu działania promieniowania mikrofalowego, f) w warunkach działania prądu elektrycznego, g) poza granicami państwa, h) w jednostkach lub instytucjach, w których występują stanowiska służbowe: pilota bezzałogowych statków powietrznych klasy I, operatora sensorów bezzałogowych statków powietrznych klasy I, personelu obsługi bezzałogowych statków powietrznych. Na mocy § 9 ust. 1 rozp. z 2022r. wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie niezwłocznie po przeprowadzeniu wymaganych badań oraz po zgromadzeniu wymaganej dokumentacji, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia przedłożenia wyników tych badań i konsultacji wojskowej komisji lekarskiej. Zakres badań wykonywanych w ramach orzekania o zdolności do poszczególnych rodzajów służby wojskowej jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia. W myśl § 10 ust. 1 rozp. z 2022r. orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej zawiera w szczególności: 1) nazwisko i imię; 2) numer PESEL; 3) stopień wojskowy; 4) przydział służbowy / nazwę stanowiska; 5) datę powołania do służby wojskowej; 6) nazwę wojskowego centrum rekrutacji powołującego do służby wojskowej; 7) skład komisji orzekającej; 8) rozpoznanie; 9) ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wraz z uzasadnieniem; 10) w razie stwierdzenia chorób i ułomności - określenie ich związku lub braku związku z czynną służbą wojskową; 11) określenie inwalidztwa; 12) podpisy członków komisji, którzy wydali orzeczenie. Warto też wskazać, że Grupa III (kolumna szósta wykazu rozp. z 2022r.) obejmuje: - osoby ubiegające się o powołanie do czynnej służby wojskowej w pododdziałach reprezentacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, zwanych dalej "Siłami Zbrojnymi" oraz żołnierzy przewidzianych do wyznaczenia na stanowiska służbowe w pododdziałach reprezentacyjnych Sił Zbrojnych; - osoby ubiegające się o powołanie do czynnej służby wojskowej w jednostkach Wojsk Specjalnych; - osoby ubiegające się o powołanie do czynnej służby wojskowej w Żandarmerii Wojskowej; - osoby ubiegające się o powołanie w Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i w Służbie Wywiadu Wojskowego do czynnej służby wojskowej innej niż służba zawodowa; - osoby ubiegające się o powołanie do zawodowej służby wojskowej; - żołnierzy czynnej służby wojskowej innej niż zawodowa, ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej, w tym odbywających szkolenie podstawowe i specjalistyczne w ramach dobrowolnej zasadniczej służby wojskowej; - osoby ubiegające się o powołanie do czynnej służby wojskowej w jednostkach lub instytucjach na stanowiskach służbowych, na których przewiduje się wykonywanie skoków spadochronowych z wysokości do 4000 metrów, - osoby ubiegające się o powołanie do czynnej służby wojskowej w jednostkach lub instytucjach, w których występują stanowiska służbowe: pilota bezzałogowych statków powietrznych klasy I, operatora sensorów bezzałogowych statków powietrznych klasy I, personelu obsługi bezzałogowych statków powietrznych, - żołnierzy przewidzianych do wyznaczenia na stanowiska służbowe: pilota bezzałogowych statków powietrznych klasy I, operatora sensorów bezzałogowych statków powietrznych klasy I, personelu obsługi bezzałogowych statków powietrznych. 3. Sąd, mając powyższe unormowania na względzie, wskazuje, że tryb postępowania przed wojskowymi komisjami lekarskimi ma charakter szczególny i stanowi lex specialis wobec regulacji zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2015r. sygn. akt I OSK 851/14, publ. CBOSA). Wojskowe komisje lekarskie mają obowiązek przeprowadzić postępowanie w sposób zgodny z regulacjami zawartymi w rozporządzeniu w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, zaś w kwestiach tam nieuregulowanych winny stosować zasady ogólne właściwe dla postępowania administracyjnego. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że kontrola sądowoadministracyjna orzeczeń wojskowych komisji lekarskich ma charakter ograniczony i sprowadza się do badania prawidłowości postępowania orzeczniczego pod względem formalnym. Sąd administracyjny nie jest bowiem uprawniony do kontroli dokonanego przez komisję rozpoznania w zakresie stwierdzonych schorzeń ani oceny fachowości przeprowadzonych badań lekarskich. Sąd nie rozstrzyga bowiem kwestii medycznych. W zakresie swoich uprawnień Sąd administracyjny kontroluje natomiast, czy organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, czy orzekały na podstawie kompletnego materiału dowodowego, jak również czy ustalony przez nie stan faktyczny znalazł odzwierciedlenie w orzeczeniu właściwej komisji lekarskiej. 4. Sąd w związku na wstępie zwraca uwagę, że wbrew stanowisku prezentowanemu przez CWKL w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, w sprawie należało stosować rozp. z 2022r., a nie rozp. z 2024r. Warto bowiem zauważyć, że z § 14 rozp. z 2024r. wynika, że sprawy wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, prowadzi się według przepisów dotychczasowych. Tym samym wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia RWKL prawidłowo w podstawie prawnej powołała się na rozp. z 2022r., a nie na wskazane w podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia CWKL ww. rozp. z 2024r. Skoro bowiem skierowanie ww. Dowódcy [...] Dywizjonu Rakietowego Obrony Powietrznej z [...] marca 2024r. wpłynęło do RWKL [...] marca 2024r., to sprawę wszczęto pod rządami rozp. z 2022r. i nie zakończono jej do przed dniem wejścia w życie rozp. z 2024r. 5. Sąd zauważa ponadto, że wbrew stanowisku CWKL na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w stanie faktycznym sprawy niemożliwe było uznanie, że RWKL prawidłowo oceniła zdolność Skarżącej do służby wojskowej. Przepis § 85 pkt 6 zał. 1 do rozp. z 2022r. obejmuje rozpoznanie "[...]". W kolumnie 6 wykazu wskazano "Z/N". Z objaśnień szczegółowych do § 85 pkt 6 zał. 1 do rozp. z 2022r. wynika, że rozpoznanie choroby/ułomności w postaci "[...]", kwalifikuje się na podstawie stopnia upośledzenia ustroju, z uwzględnieniem liczby mięśniaków, ich wymiarów, obecności nieprawidłowego krwawienia z dróg rodnych, niedokrwistości, objawów podmiotowych. Tym samym rolą RWKL oraz CWKL powinno być wskazanie w uzasadnieniach wydanych w sprawie orzeczeń, na podstawie przeprowadzonych u Skarżącej badań, z jakich powodów możliwe jest uznanie, że stwierdzona u Skarżącej ww. choroba/ułomność upośledza ustrój Skarżącej i jaki jest stopień tego upośledzenia – z uwzględnieniem liczby mięśniaków, ich wymiarów, obecności nieprawidłowego krwawienia z dróg rodnych, niedokrwistości, objawów podmiotowych. Sąd stwierdza, że skoro żadne z wydanych w sprawie orzeczeń, ani ww. orzeczenie RWKL ani zaskarżone orzeczenie CWKL nie zawierała odniesienia się do stopnia upośledzenia ustroju Skarżącej w związku ze stwierdzeniem ww. schorzenia (choroby/ułomności), to należało uznać, że organy obu instancji w sposób należyty nie uzasadniły dlaczego przyjęły, że Skarżąca jest niezdolna do służby. Wadliwość ta miała istotny charakter w sytuacji, gdy ustawodawca w kolumnie 6 wykazu załącznika nr 1 do rozp. z 2022r. wskazał na możliwość zakwalifikowania Skarżącej jako zdolną bądź niezdolną do służby, posługując się kategorią zdolności "Z/N". Zdaniem Sądu na wadliwość zaskarżonego orzeczenia CWKL wskazuje również nienależyte odniesienie się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów dotyczących rozbieżności wynikających z badania przeprowadzonego w RWKL i rozpoznania. Sposób uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia nie eliminuje zatem wątpliwości, co do prawidłowości dokonanej kwalifikacji. Sąd nie ma wiedzy medycznej i nie dokonuje oceny stanu zdrowia, a w związku z tym nie rozważa też kwestii medycznych. Sąd podzielił tym samym te zarzuty skargi, które wskazywały na nienależyte rozważenie obowiązujących przepisów w zakresie stwierdzonych u Skarżącej schorzeń, a w konsekwencji dokonanej kwalifikacji zdolności do zawodowej służby wojskowej. Orzeczenie komisji lekarskiej winno być uzasadnione na tyle precyzyjnie i jednoznacznie, aby można było dokonać oceny wydanego rozstrzygnięcia, inaczej wymyka się ono spod jakiejkolwiek rozsądnej kontroli. Prawidłowe skonstruowanie uzasadnienia orzeczenia wydanego przez organ odwoławczy jest również niezbędne w kontekście należytego zrealizowania przez organ zasady prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), jak również zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.) - ze względu na argumentację podnoszoną przez Skarżącą - a przede wszystkim, z uwagi na potrzebę zrealizowania zasady zaufania do organów administracyjnych (art. 8 k.p.a.). Sąd w związku z tym przyjął, że CWKL i RWKL w uzasadnieniu wydanych w sprawie orzeczeń nie podały przesłanek przemawiających za prawidłowością wydania tych orzeczeń. Doszło w ten sposób zarówno do naruszenia art. 8 § 1, art. 11 k.p.a., jak i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. Sąd wskazuje ponadto, że nie jest uprawniony do zastępowania organu w zakresie orzekania o zdolności bądź niezdolności do służby wojskowej. W prawie administracyjnym obowiązuje ogólna zasada, zharmonizowana z Konstytucją RP, w myśl której wszelkie ograniczenia obywateli w zachowaniach zgodnych z ich wolą mogą wynikać wyłącznie z przepisów prawa. Ta podstawowa zasada działania administracji państwowej w praworządnym państwie oznacza, że organ wydający decyzję nie może nałożyć na obywatela obowiązku, ani odmówić mu przyznania uprawnienia, jeżeli nie wykaże, że upoważniają go do tego konkretne normy materialnego prawa administracyjnego (por. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 135 i powołany tam wyrok NSA z 22 listopada 1983r. sygn. akt SA/Wr 510/83). W ocenie Sądu, przy egzekwowaniu obowiązków określonych w prawie administracyjnym materialnym muszą być zachowane i przestrzegane bezwzględnie przez organy administracyjne zasady wyrażone w Konstytucji RP. 6. Organy obu instancji ponownie rozpatrując sprawę, wezmą – na mocy art. 153 P.p.s.a. - pod uwagę poczynione przez Sąd w ww. uzasadnieniu wskazania, w tym odniosą się wyczerpująco do argumentów podnoszonych przez Skarżącą. Należy bowiem pamiętać, że orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej powinno zawierać pełne uzasadnienie faktyczne, jak również wyjaśniać podstawę prawną orzeczenia, a ponadto, stosownie do § 10 ust. 1 pkt 9 rozp. z 2022r. zawierać ustalenie kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wraz z uzasadnieniem. 7. Sąd, mając powyższe na względzie, uznał, że zasadne jest, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 132 P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a., uchylenie zaskarżonego orzeczenia CWKL i poprzedzającego go orzeczenie RWKL z [...] kwietnia 2024r.