II SA/Wa 1658/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.) Sędzia WSA Danuta Kania Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi małoletniej K. P. – reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.); zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku K.P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] maja 2014 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ stwierdził, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Odmawiając przyznania tego świadczenia stwierdzono, że A.P. - zmarła matka dziecka nie była osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ nie zostało udowodnione, że kiedykolwiek podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniu emerytalnemu lub rentowemu, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślił, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach wynika, iż zmarła matka pobierała rentę socjalną przyznaną na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 982 ze zm.). Ustawa ta nie przewiduje prawa do renty rodzinnej dla członków rodziny pozostałych po zmarłym, a przedmiotowe uregulowanie ustawowe nie może stanowić szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jednocześnie wskazał, że choć sytuacja materialna, w jakiej znajduje się małoletnie dziecko jest trudna to nie jest to świadczenie socjalne, przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K.P. reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego J.P. zakwestionowała decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2014 r. uznając ją za krzywdzącą. Skarżąca wskazała, że jej matka od urodzenia była osobą niepełnosprawną, niezdolną do wykonywania żadnej pracy, a po uzyskaniu pełnoletności przyznano jej rentę socjalną. Zaznaczyła, że obecnie jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Jej ojciec z uwagi na stan zdrowia nie jest wstanie podjąć jakiejkolwiek pracy i korzysta z pomocy opieki społecznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że nie ma żadnej możliwości przyznania świadczenia osobie, która nigdy nie była ubezpieczona oraz pozostałym po niej członkom rodziny. Podkreślił, że nie ma żadnego znaczenia, dla jakich przyczyn osoba ta nie podlegała ubezpieczeniu, ponieważ ustalenie ewentualnie występujących w sprawie szczególnych okoliczności, będących przyczyną braku prawa do świadczeń możliwe jest dopiero po ustaleniu, że dana osoba posiadała przymiot osoby ubezpieczonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, chodzi tutaj o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga K.P. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J.P. nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie powyższych przesłanek przez zmarłą matkę dziecka. Powołany przepis wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna. Ograniczona jest rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Jednym z niezbędnych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wymóg, aby wnioskodawca, w tym przypadku matka dziecka, był osobą ubezpieczoną. W sytuacji ubiegania się o rentę rodzinną w drodze wyjątku, spełnienie tego warunku odnoszone jest bowiem do osoby zmarłej. Analiza akt sprawy nie pozostawia wątpliwości, że A.P. nigdy nie podlegała ubezpieczeniom emerytalno – rentowym w ZUS. W świetle powyższego, matka dziecka nie mogła zostać uznana za osobę ubezpieczoną w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 13 powołanej ustawy. To z kolei powoduje, że nie była ona adresatem normy prawnej określonej przepisem art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a mając na względzie pochodny charakter wnioskowanego świadczenia, adresatami powyższej normy nie są również pozostali po niej członkowie rodziny. Brak spełnienia przez zmarłą wymogu bycia osobą ubezpieczoną wyłącza możliwość przyznania jej dziecku jakiegokolwiek świadczenia w drodze wyjątku, w tym renty rodzinnej. Okoliczność ta przesądza o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.