II SA/Wa 1659/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 r. sprawy ze skargi E. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] maja 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił E. A. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Stwierdził, iż z przedstawionej w sprawie dokumentacji wynika, że decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r., z uwagi na wystąpienie szczególnych okoliczności, E. A. została przyznana renta rodzinna w drodze wyjątku po zmarłym ojcu - I. A.. Wypłata tego świadczenia była realizowana do dnia [...] 2008 r., tj. do dnia ukończenia nauki w liceum ogólnokształcącym. Organ wyjaśnił, iż świadczenia w drodze wyjątku nie są przyznawane raz na całe życie i nie mają charakteru roszczeniowego, zaś ich przyznanie pozostawione zostało uznaniu Prezesa ZUS. Wskazał, iż E. A. nie spełnia wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, bowiem jej wiek oraz stan zdrowia nie stanowią obiektywnych przeszkód w podjęciu zatrudnienia i zapewnieniu sobie niezbędnych środków utrzymania, a okoliczność kontynuowania dalszej nauki jest jej świadomym wyborem i nie skutkuje przyznaniem świadczenia na podstawie art. 83 powołanej ustawy. Dodał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do przedmiotowego świadczenia ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W dniu [...] września 2008 r. E. A. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podała, iż została przyjęta na studia w systemie dziennym, przez co zrezygnowała z nauki w szkole policealnej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podtrzymując zawartą tam argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. A. wyraziła swoje niezadowolenie z wyżej wymienionej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponownie stwierdziła, iż nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na podjęcie studiów w trybie dziennym oraz wskazała, że nie rozumie dlaczego świadczenie w drodze wyjątku po zmarłym ojcu otrzymuje aktualnie wyłącznie jej siostra, a nie obie córki po połowie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w wydanych w sprawie decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Brak choćby jednej z nich wyklucza bowiem możliwość przyznania przedmiotowego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie powołany przepis ustawy nie mógł być zastosowany. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym łączy on bowiem z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem, zaś skarżąca nie spełnia żadnej z tych przesłanek. E. A. (urodzona w dniu [...] 1989 r.) w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku była pełnoletnia i nie orzeczono wobec niej całkowitej niezdolności do pracy, zatem była i jest nadal osobą zdolną do pracy. Kontynuowanie nauki i zrozumiałe pragnienie zdobycia wykształcenia nie pozwalają na obejście tak rygorystycznie sformułowanego przepisu. Wiek, jako przesłanka niemożności podjęcia pracy, w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy oznacza wiek poniżej osiemnastu lat albo wiek emerytalny. Z chwilą osiągnięcia osiemnastego roku życia można bowiem, w myśl przepisów Kodeksu pracy, zostać pracownikiem zatrudnionym w celach zarobkowych. W obecnym stanie prawnym nie ma zakazów i ograniczeń w zakresie podejmowania zatrudnienia przez pełnoletnich uczniów i studentów pobierających naukę zarówno w systemie dziennym, jak i zaocznym. Podkreślenia wymaga, iż z art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie nie jest pobieranie nauki, lecz taki wiek, który uniemożliwia w ogóle podjęcie pracy. Trudna sytuacja materialna skarżącej również nie stanowi przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, uzależnionym wyłącznie od statusu finansowego strony skarżącej. Odnosząc się natomiast do argumentu, iż siostra E. A. pobiera rentę rodzinną po zmarłym ojcu, zaś skarżącej Prezes ZUS niesprawiedliwie odmawia przyznania tego świadczenia wyjaśnić należy, że siostra skarżącej jest jeszcze osobą niepełnoletnią, a więc, w przeciwieństwie do skarżącej, nie jest zdolna do pracy z uwagi na swój wiek. Skoro zatem w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.