II SA/Wa 1672/21
WyrokWSA w Warszawie2021-10-28
Skład orzekający: Joanna Kruszewska-Grońska, Iwona Maciejuk, Joanna Kube
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej, ponownie rozpatrując sprawę po uchyleniu poprzedniej decyzji przez sąd administracyjny, prawidłowo zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku sądu, w szczególności w zakresie interpretacji przesłanek z art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy?Ratio decidendi
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2786/19, błędnie interpretując przesłankę krótkotrwałości służby na rzecz państwa totalitarnego oraz nie w pełni oceniając, czy wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" pozwalający na wyłączenie stosowania restrykcyjnych przepisów ustawy. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ naruszył art. 153 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wiążącej oceny prawnej poprzedniego wyroku.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku A.M. o wyłączenie stosowania wobec niego przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, które ograniczają wysokość świadczeń ze względu na służbę na rzecz państwa totalitarnego. Minister odmówił wyłączenia, uznając, że okres służby w SB (1 rok i 8 miesięcy) nie był krótkotrwały i że wnioskodawca identyfikował się z ustrojem totalitarnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił poprzednią decyzję Ministra, wskazując na błędną wykładnię art. 8a ustawy. W ponownym postępowaniu Minister ponownie odmówił, uwzględniając jedynie przesłankę rzetelności służby po 1989 r., ale kwestionując krótkotrwałość służby przed 1990 r. i nie w pełni oceniając "szczególnie uzasadniony przypadek". Sąd administracyjny ponownie uchylił decyzję Ministra.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2021 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędzia WSA Joanna Kube Protokolant sekretarz sądowy Marcin Rusinowicz-Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2021 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] marca 2021 r.
nr [...], na podstawie art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723), zwanej dalej również ustawą
o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), odmówił wyłączenia stosowania wobec A. M. art. 15c, art. 22a i art. 24a powołanej ustawy.
Organ podał, że wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku podał, że po ukończeniu w 1981 r. Wyższej Szkoły Oficerskiej w [...] starał się o etat, który byłby najbliższy miejsca zamieszkania. Po miesiącu pracy w Komendzie Powiatowej Milicji Obywatelskiej w L., jak podał wnioskodawca, został poinformowany przez naczelnika kadr, iż z powodu braku etatów nie może być zatrudniony w Milicji Obywatelskiej, a jedynie w Służbie Bezpieczeństwa (SB). Wnioskodawca podał, że stanowczo sprzeciwił się powyższemu, jednocześnie wskazując, iż w SB pracował tylko przez dwa miesiące, gdzie zapoznawany był ze specyfiką służby. Ww. zaznaczył, iż po krótkim czasie służby na stanowisku w SB, został delegowany do Wyższej Szkoły Oficerskiej w [...], gdzie był reprezentantem drugoligowej drużyny sportowej w piłce siatkowej - [...]. Wnioskodawca podał, że do jego obowiązków należało uczestnictwo w codziennych treningach oraz meczach ligowych i na tym właśnie polegała jej praca w strukturach SB. Wnioskodawca podniósł, iż w 1983 r. wystąpił z SB i przeniósł się do służby w Komendzie Powiatowej Milicji Obywatelskiej w [...], gdzie przepracował ponad 26 lat w pionie kryminalnym, czyli do końca swojej kariery zawodowej. Kończąc, ww. jeszcze raz podkreśla, iż nie wykonywał i nie realizował żadnych zadań w SB, a jedynie tylko jako sportowiec, był tam "zawieszony" na etacie.
Decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a
i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/WA 2786/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2018 r.
Ponownie rozpatrując sprawę Minister wskazał w decyzji, że wnioskodawca został zwolniony ze służby w Policji w dniu [...] kwietnia 2006 r. i ma ustalone prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c ustawy.
Z pisma z dnia [...] kwietnia 2017 r. Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, tj. informacji o przebiegu służby nr [...] wynika, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej, w okresie służby od dnia [...] lipca 1981 r. do dnia [...] lutego 1983 r., tj. 1 rok i 8 miesięcy. W sprawie ustalono również, że całkowity okres służby ww. wynosi 28 lat, 3 miesiące i 20 dni. Do wysługi emerytalnej zaliczono okres zasadniczej służby wojskowej, tj. 2 miesiące i 15 dni.
Minister podał, że z kopii kompletnych akt osobowych o sygn. [...], nie wynika, aby A. M. nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r.
Komendant Główny Policji w piśmie z dnia [...] marca 2018 r. przekazał informację dotyczącą przebiegu służby A. M. W aktach sprawy wykazano wielokrotne zwiększenie dodatku służbowego/funkcyjnego do uposażenia oraz liczne wyróżnienia nagrodami pieniężnymi. Jednakże ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika również, że w dniu [...] stycznia 1996 r. Prokuratura Rejonowa w C. w ramach prowadzenia śledztwa - sygnatura akt [...], przedstawiła ww. zarzut popełnienia przestępstwa z art. 252 § 1 kk i art. 268 kk w związku z art. 10 § 1 kk. Jednocześnie strona została zawieszona w czynnościach służbowych na okres od dnia [...] lutego 1996 r. do dnia [...] marca 1996 r., następnie okres zawieszenia przedłużono od dnia [...] marca 1996 r. do dnia [...] maja 1996 r., przy czym w dniu [...] marca 1996 r. uchylono zawieszenie w czynnościach służbowych. Dodatkowo z dokumentów wynika, iż brak jest informacji na temat sposobu zakończenia postępowania. Jednocześnie z adnotacji na wniosku personalnym z dnia [...] marca 2006 r., jak informuje Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w [...], wynika, że A. M. nie był karany dyscyplinarnie i kamie. Brak jest ponadto dokumentów odnoszących się do zdarzeń służbowych z narażeniem zdrowia i życia.
Organ przytoczył art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...). Podał, że wskazane przesłanki muszą być spełnione łącznie.
Odnosząc się do pierwszej z przesłanek organ wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Podał, że krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak powołując się na wykładnię językową stwierdził, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością.
Analizując drugą z przesłanek organ wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków.
Rzetelne wykonywanie obowiązków służbowych oznacza ich realizację na najwyższym poziomie. Postawa rzetelnego funkcjonariusza charakteryzuje
się wzorowością w działaniu służbowym, nie tylko w zakresie podejmowania
i nienagannej realizacji zadań obligatoryjnych, ale także wykazywania inicjatywy
i realizowania obowiązków dodatkowych.
Organ stwierdził, że zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza. Zauważył jednak, że warunek "narażenie zdrowia i życia" odnosi się do kwalifikacji narażenia rozumianej jako stwierdzenie istnienia zagrożenia innego niż normalne następstwo pełnienia służby, przy założeniu, że w jej istotę wpisane jest ryzyko zagrożenia życia i zdrowia. Z perspektywy ustawowej regulacji ważne jest, aby zagrożenie nie było normalnym następstwem służby, czy też nie miało charakteru hipotetycznego, ale było rzeczywiste, dowiedzione i miało charakter wyjątkowy.
Minister wskazał, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ww. przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.
Odnosząc się do konieczności ustalenia w sprawie, że stanowi ona szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający wyłączenie względem wnioskującego stosowania przepisów ogólnych, to jest art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...) organ przytoczył fragment wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn.. akt I OSK 1895/19 i wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 147/19. Wskazał następnie, że przy podejmowaniu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawach prowadzonych na podstawie ww. przepisu: "(...) unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem ≫służby na rzecz totalitarnego państwa≪ jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego." (por. cyt. wyżej wyrok NSA).
Minister przechodząc do analizy przedmiotowej sprawy wskazał, że całkowity okres służby A. M. wynosi 28 lat, 3 miesiące i 20 dni. Służba zainteresowanego na rzecz totalitarnego państwa pełniona była przez okres 1 roku i 8 miesięcy, to zdaniem organu służba ta nie była krótkotrwale pełniona na rzecz totalitarnego państwa. W ocenie Ministra, przedmiotowy okres służby na rzecz totalitarnego państwa w ujęciu bezwzględnym - długości tego okresu, nie może być oceniony jako krótkotrwały, mając na uwadze powyżej przytoczone znaczenie tego słowa. Prawie dwuletni czas realizacji obowiązków służbowych nie ma charakteru tymczasowego, doraźnego, czy epizodycznego i z całą pewnością strona przez ten okres dokładnie zaznajomiła się ze specyfiką realizowanych zadań oraz ich charakterem. Minister stwierdził, iż wnioskodawca w sposób świadomy rozpoczął służbę na etacie Wydziału [...] Grupy Operacyjnej w L. Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w [...], zaś później nie podjął żadnych działań mających na celu usunięcie go z etatu SB, lecz kontynuował karierę zawodową w tej strukturze w charakterze funkcjonariusza operacyjnego. Pozostając zatem na tym etacie, ww. był częścią ww. formacji, z czego czerpał określone, wymierne korzyści. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie została zatem spełniona przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy.
Odnosząc się do przesłanki uwzględnionej w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy, Minister wskazał m.in., że nie kwestionuje rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków przez wnioskodawcę w trakcie pełnienia służby po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. W opinii Komendanta Głównego Policji ww. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby, a dokumenty zgromadzone w sprawie nie zawierają treści, które mogłyby podawać w wątpliwość rzetelność służby wnioskodawcy po tej dacie.
Jednocześnie Minister podkreślił, że wnikliwa analiza materiału dowodowego (stanowiącego kopię kompletnych akt osobowych o sygn. [...]), bezsprzecznie dowiodła, iż zainteresowany utożsamiał się z ustrojem totalitarnym, co nie pozostaje bez znaczenia w kontekście dokonywania przez organ oceny, czy sprawa wnioskodawcy stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wobec niego ww. przepisu. Bezpośrednio po zakończeniu służby w Wyższej Szkole Oficerskiej w [...] A. M. został mianowany na stanowisko w strukturze Służby Bezpieczeństwa (zob. Wniosek Personalny strona akt [...], w którym Naczelnik Wydziału [...] KWMO w [...] wnosi o, tu cyt. "(...) mianowanie na stanowisko Młodszego Inspektora Wydziału [...] Grupy Operacyjnej w L. KWMO w [...] (...)", a uzasadnia powyższe, tu cyt. "(...)[...] A. M. po ukończeniu WSO w [...] posiada odpowiednie przygotowanie teoretyczne do pracy operacyjnej dlatego też wnoszę o mianowanie na stanowisko [...] Wydziału [...] w grupie terenowej w L. (...) ").
Organ wskazał, że o zaangażowaniu A. M. w realizację zadań w strukturach SB może również świadczyć przyznanie dodatku specjalnego (zob. Wniosek Personalny strona akt [...], w którego treści napisano, tu cyt. ,/...) [...] M. A. jest funkcjonariuszem zdyscyplinowanym i sumiennym. Osiąga dobre wyniki w pracy. Z nałożonych obowiązków wywiązywał się właściwie. W związku z powyższym wniosek o przyznanie dodatku specjalnego uważam za zasadny czy też ukończenie cyklu doskonalenia zawodowego - zob. Zaświadczenie o ukończeniu cyklu doskonalenia zawodowego na stanowisku inspektora operacyjno-dochodzeniowego trwającego od l października 1980 r. do [...] czerwca 1983 r., strona akt [...]).
Organ podał, że jednocześnie z dokumentacji przekazanej przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, że zainteresowany przynależał do Związku [...] oraz wyrażał chęć wstąpienia do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (zob. strona akt [...], tu cyt. "(...) Posiada skrystalizowany światopogląd [...], a jego strona moralno-etyczna i polityczna nie budzi zastrzeżeń. Jest członkiem Z[...] przy RUSW [...]. W najbliższym czasie zamierza wstąpić do PZPR (...) ").
Zdaniem Ministra, uwzględniając powyższe, nie sposób zakwestionować fakt, by bycie członkiem Związku [...] oraz chęć wstąpienia do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej nie było zindywidualizowanym zaangażowaniem się w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego, to niewątpliwie A. M. identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.
Minister, mając na względzie analizę materiału zgromadzonego w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, stwierdził, że charakter służby A. M. przed dniem 31 lipca 1990 r., a także przyjęta przez zainteresowanego określona postawa wobec ówczesnego sytemu państwowego
i zaangażowanie w służbę na rzecz państwa totalitarnego oraz aktywne uczestnictwo w strukturach partyjnych brak spełnienia przesłanki krótkotrwałości w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji przemawiają za uznaniem, że przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających żart. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy.
Decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi A. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił przekroczenie granic uznania administracyjnego, naruszenie art. 7 k.p.a., konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Zarzucił naruszenie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), które miało wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in., że jego okres "bytności" w komórce organizacyjnej w SB wynosił tylko około 30 dni i to w okresie kiedy polecono mu w miesiącu sierpniu zgłaszać się do służby w jednostce w [...]. Skarżący wskazał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister nie wziął pod uwagę wyżej przytoczonych okoliczności. Skarżący podał też m.in., że jako sportowiec był tylko "zawieszony" na etacie SB, a właściwie to pracował w WSO w [...] i realizował zadania nie mające nic wspólnego z SB. Podał, że powyższe ustalenia ważne są dla oceny jego przeszłości zawodowej oraz jego stosunku do SB. Skarżący wskazał, że 30 dniowy okres "bytności" w komórce SB, o czym świadczy lista obecności, a nawet 1 rok i 8 miesięcy "zawieszenia" na etacie są okresem służby krótkim a właściwie bardzo krótkim w stosunku do ponad 28 lat służby, w tym ok. 27 lat po 12 września 1989 r. Skarżący zwrócił też m.in. uwagę, że w decyzji podkreśla się, iż bezpośrednio po zakończeniu studiów w Wyższej Szkole Oficerskiej w [...] został mianowany na stanowisko w SB tu przytoczono "źródło" - Wniosek personalny strona akt [...] w kopi akt IPN, które otrzymał nie ma takiego dokumentu jest natomiast wniosek personalny, o którym mowa zaznaczony jako karta nr [...] akt [...], z której jasno wynika, że wniosek opracowano, rozpatrywano w dniu [...].09.81r i go antydatowano wpisem odręcznym wstawiając datę [...].07.1981r. Podniósł, że następna karta nie posiadająca numeracji stanowi dopisek do rozkazu, na którym widnieje data [...].09 81r. oraz zapis (..pozostającego w dyspozycji - mianuje na stanowisko mł. inspektora grupy operacyjnej w L....) co jednoznacznie potwierdza, że od 1 lipca 1981 r. nie pracował w SB, a w okresie opracowywania wymienionego wniosku był już oddelegowany do Wyższej Szkoły Oficerskiej w [...].
Skarżący wskazał też, że po dniu 12 września 1989 r. powierzone zadania
i obowiązki wykonywał rzetelnie. Świadczą o tym dokumenty z przebiegu służby zgromadzone także w aktach osobowych i w materiałach niniejszego postępowania. Podał, że służba jaką pełnił po dniu 12 września 1989 r. była związana z realnym narażaniem zdrowia i życia. Fakt ten został potwierdzony w wielu sprawach przez niego prowadzonych.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem w sprawie tej naruszony został art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (v. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak
i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
W sprawie niniejszej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie zastosował się w pełni do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2786/19. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd w powołanym wyroku stwierdził m.in., że "(...) Wbrew twierdzeniom organu przepis art.8a omawianej ustawy, oprócz przesłanek opisanych w pkt.1 i 2, nie przewiduje kolejnej "superprzesłanki" w postaci "szczególnie uzasadnionych przypadków". Sformułowanie omawianej regulacji, a zwłaszcza bezpośrednie połączenie owych "szczególnie uzasadnionych przypadków" z pkt.1 i 2 [Minister może wyłączyć (...) w szczególnie uzasadnionych przypadkach (...) ze względu na : pkt.1 i 2 (...)] świadczy niezbicie o tym, że o istnieniu analizowanego szczególnie uzasadnionego przypadku przesądza krótkotrwałe pełnienie służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989r. (...)". Sąd w powołanym wyżej wyroku stwierdził nadto m.in., że "(...) za zasadny należy uznać wniosek, że Minister dokonał błędnej interpretacji normy prawnej, którą uczynił podstawą badanego rozstrzygnięcia. W świetle natomiast dokonanej przez tut. Sąd wykładni art.8a ustawy zaopatrzeniowej (wykładni zgodnej z poglądami wyrażonymi przez Sąd kasacyjny przy rozpoznawaniu zbieżnych przedmiotowo spraw – np. I OSK 2114/19, I OSK 1895/19) oraz w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ, jako uprawniona jawiła się konkluzja, iż w stosunku do skarżącego zostały spełnione obydwie przesłanki z art.8a ust.1 pkt.1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, od istnienia których ustawodawca uzależnił możliwość wyłączenia stosowania przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a. Skoro bowiem strona pełniła służbę przed 31 lipca 1990r. w wymiarze jedynie roku i 8 miesięcy, zaś cała pełniona przez stronę służba wynosiła aż 28 lat 3 miesiące i 20 dni, to już samo zestawienie powyższych okresów świadczy o tym, że służba na rzecz tzw. totalitarnego Państwa nie miała znacznej długości, a nawet że wręcz nie była długa. Jeszcze korzystniej dla strony wygląda zaś zestawienie długości służby pełnionej przed 31 lipca 1990 r. z długością trwania tzw. Państwa totalitarnego, czy długością życia skarżącego. W świetle powyższego, w ocenie składu orzekającego uprawnionym będzie określenie przedmiotowej służby pełnionej przez skarżącego przed 31 lipca 1990 r. mianem krótkotrwałej. Co zaś się tyczy przesłanki opisanej w art. 8a ust.1 pkt. 2 ustawy zaopatrzeniowej, to w uzasadnieniu skarżonej decyzji organ przywołując zawartość akt osobowych funkcjonariusza, oraz informację udzieloną o skarżącym przez jego przełożonego z których wynika, ze strona w sposób rzetelny wykonywała zadania i obowiązki po 12 września 1989 r. – nie zakwestionował owej rzetelności. Takie działanie organu, równoznaczne jest zaś z przyznaniem faktu, że skarżący po dniu 12 września 1989 r. w sposób rzetelny wykonywał swoje zadania i obowiązki. Również tut. Sąd badając całość materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie znalazł powodów, dla zakwestionowania powyższej rzetelności. Biorąc pod uwagę powyższe, jak też wyjaśnioną we wcześniejszej części uzasadnienia okoliczność, iż narażenie zdrowia i życia nie jest elementem niezbędnym dla istnienia omawianej rzetelności, przesłankę oznaczoną w art. 8a ust.1 pkt.2 również uznać należało za spełnioną przez stronę."
Sąd w powołanym wyroku wskazał też m.in., że "(...)nawet hipotetycznie przyjmując istnienie trzeciej przesłanki w postaci "szczególnie uzasadnionego przepadku", to wytknąć należało również organowi, iż podnosząc twierdzenie o jej istnieniu, w żaden sposób nie wyjaśnił sposobu swojego rozumowania w tym zakresie. Nie dokonał bowiem wykładni art.8a omawianej ustawy. Nadto nie przeanalizował służby skarżącego , pod kątem istnienia omawianych "szczególnych okoliczności". Nie wykazał nawet minimum staranności bowiem nie odniósł się nawet do argumentacji, jaką strona podniosła we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie. Kwestię ową organ spuentował jedynie zdawkowym stwierdzeniem, że strona nie legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie. Tego typu zaniechanie organu, jawi się zaś w ocenie tut. Sądu jako naruszające w sposób jaskrawy dyspozycję art.7 i 77 § 1 K.p.a.(...)".
Jednocześnie Sąd w powołanym wyroku z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn.. akt II SA/Wa 2786/19 odwołał się do wykładni art. 8a zaprezentowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn.. akt I OSK 1895/19. Sąd wskazał, że "(...) W świetle zaprezentowanych wyżej uwag, unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Należy przy tym dodatkowo podkreślić, że unormowanie zawarte w treści art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, w odróżnieniu od regulacji art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i 6 oraz art. 24a ust. 4 i 6 tej ustawy, stanowi podstawę – o czym była wyżej mowa - do wyłączania restrykcyjnych unormowań ustawy w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, tj. decyzji administracyjnej rozstrzygającej konkretną sprawę indywidualnego podmiotu. Okoliczność ta ugruntowuje "indywidualistyczną" wykładnię art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, potwierdzając w konsekwencji stanowisko, że istota zakodowanych w tym przepisie norm koncentruje się na potrzebie badania konkretnych spraw określonych indywidualnych osób ze świadomością, że restrykcyjne ustawowe domniemanie "służby na rzecz totalitarnego państwa" zrównuje - w zakresie statusu istotnego z punktu widzenia zaopatrzenia emerytalnego - osoby, które bezpośrednio angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, a zatem takie, których postawa z dzisiejszej perspektywy aksjologicznej jest oceniana negatywnie, z takimi osobami, których aktywność wprawdzie nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego, jednakże ograniczała się wyłącznie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji pejoratywnych.(...)", "(...) Dokonana wyżej wykładnia przesłanki "osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b", do jakiej odsyła art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, determinuje również wykładnię określonej w tym przepisie przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków". Należy przyjąć, że przesłanka ta obejmując sytuacje pozostające w związku ze służbą wykonywaną w okresie "służby na rzecz totalitarnego państwa", tj. w granicach wyznaczonych treścią art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej, jest zrealizowana wtedy, gdy postawy osoby objętej zakresem art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej nie można ocenić pejoratywnie z punktu widzenia standardów demokratycznego państwa prawa, tj. gdy działalność takiej osoby nie charakteryzowała się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a była aktywnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, co w konsekwencji przesądza o braku uzasadnionych podstaw wyłączania w stosunku do tej osoby ogólnych zasad ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego". (...)".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z dnia 19 sierpnia 2020 r. wskazał też że "(...) Powyższa wykładnia omawianego przepisu zaprezentowana przez Sąd kasacyjny, jeszcze bardzie wyraziście podkreśla, że skarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Kierując się szacunkiem dla Sądu kasacyjnego, jak również uwzględniając okoliczność, iż posiada on prerogatywę do kształtowania linii orzeczniczej Sądów administracyjnych w celu ujednolicenia orzecznictwa sądowego, dla pełnej realizacji konstytucyjnej zasady równości, Tut. Sąd uwzględniając także w/przywołaną argumentację Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że skarżona decyzja nie odpowiada prawu. Organ błędnie odkodował bowiem normę art.8a ustawy zaopatrzeniowej. Nie zebrał także w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jak również nie ocenił sprawy w jej całokształcie. (...)". WSA wskazał w powołanym wyroku o sygn.. akt II SA/Wa 2786/19, że "Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby wydać decyzję uwzględniającą wnioski przedstawione przez Sąd administracyjny w niniejszym uzasadnieniu, tj. uwzględniającą fakt, że łączne spełnienie przez skarżącego przesłanek: "krótkotrwałej służby" oraz "rzetelnego wykonywania zadań" - oznacza, że wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 omawianej ustawy."
W zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2021 r. Minister uwzględnił ocenę Sądu
i wskazanie jedynie, co do konieczności przyjęcia, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...), tj., że skarżący po dniu 12 września 1989 r. w sposób rzetelny wykonywał zadania i obowiązki.
Organ nie uwzględnił zaś oceny i wskazań Sądu w pozostałym zakresie. Minister wyraził sprzeczną z oceną Sądu ocenę w odniesieniu do przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (...). Stwierdził mianowicie w zaskarżonej decyzji, że okres 1 roku i 8 miesięcy służby na rzecz państwa totalitarnego nie może być oceniony jako krótkotrwały. Sąd tymczasem jednoznacznie w wyroku
z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2786/19 stwierdził, że ten okres służby jest okresem krótkotrwałym, a przesłanka z art. 8a ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy została w sprawie skarżącego spełniona.
Jednocześnie Minister nie uwzględnił w pełni oceny i wskazań Sądu w zakresie konieczności ustalenia, czy służba strony na rzecz państwa totalitarnego "(...) była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań
i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma –
z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie,
że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań
i funkcji właściwych państwu totalitarnemu".
Organ w zaskarżonej decyzji wskazał jedynie, że skarżący bezpośrednio po zakończeniu służby w Wyższej szkole Oficerskiej w [...] został mianowany na stanowisko w strukturze SB, wskazał na fakt przyznania dodatku specjalnego, na zaświadczenie o ukończeniu cyklu doskonalenia zawodowego na stanowisku inspektora operacyjno-dochodzeniowego. Organ wskazał na przynależność wnioskodawcy do Z[...] oraz na chęć wstąpienia skarżącego do PZPR. Biorąc to pod uwagę stwierdził, że wnioskodawca identyfikował się z realizowanymi przez ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie dokonał
w przedmiotowej sprawie rzetelnej oceny zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ nie przedstawił w zaskarżonej decyzji takich informacji dotyczących służby skarżącego, które dawałyby podstawę do przyjęcia, że jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego. Skarżący podniósł nadto w skardze,
że jako sportowiec był "zawieszony na etacie SB". W związku z powyższym zaskarżoną decyzję uznać należało za dowolną, tj. wydaną z naruszeniem art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpatrując sprawę Minister uwzględni ocenę prawną i wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2786/19.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło