II SA/Wa 1696/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę M. G. (dalej jako: skarżąca) złożyła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: organ) wniosek o przyznanie renty w drodze wyjątku. Swój wniosek uzasadniła tym, że wcześniej pobierała rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, natomiast po decyzji komisji lekarskiej ZUS, odebrano skarżącej prawo do pobierania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z uwagi na to, że skarżąca nie jest już osobą całkowicie niezdolną do pracy. Organ po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, decyzją z [...] sierpnia 2024 r. odmówił przyznania jej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku powinny być spełnione łącznie wszystkie przesłanki, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, a brak choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Ponadto organ wskazał, że powołany przepis może być zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu prawa do świadczenia na ogólnych zasadach. Organ ponadto wyjaśnił, że jednym z warunków, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest podleganie na przestrzeni życia ubezpieczeniu w rozumieniu przepisów ustawy. Z uwagi na to, że skarżąca nie udokumentowała żadnego okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu oraz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym organ uznał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie jest możliwe. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, organ również wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała sytuacja materialna osoby wnioskującej i w ocenie organu, wskazany przez skarżącą dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby skarżąca pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania. Pismem z 18 września 2024 r. pełnomocnik działając w imieniu skarżącej, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dnia [...] sierpnia 2024 r. Pełnomocnik skarżącej zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, a polegający na przyjęciu, iż skarżąca jest osobą częściowo niezdolną do pracy, a także, że jest status życiowy i materialny uniemożliwia przyznanie na jej rzecz renty w drodze wyjątku, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w tym przede wszystkim z dokumentacji medycznej skarżącej wynika, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, lecz zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy (podlegającą ubezpieczeniu) bez prawa do zasiłku pozostającą na całkowitym utrzymaniu swoich rodziców. 2) Naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 6 k.p.a., polegające na uznaniu przez orzekający organ, że sytuacja życiowa i materialna skarżącej dyskwalifikuje ją z możliwości ubiegania się o rentę w drodze wyjątku podczas, gdy organy administracyjne są związane obowiązującymi przepisami prawa i nie mogą samodzielnie decydować o tym, które ustawy stosować, a których nie. b) art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez organ przejawiający się przez ustaleniem przez Prezesa ZUS, iż skarżąca nie podlegała i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu podczas gdy jest osobą zarejestrowaną w PUP jako osoba bezrobotna (od czasu orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS, iż jest osobą częściowo niezdolną do pracy), a także przez ustalenie przez organ, wbrew dokumentacji medycznej z leczenia ubezpieczonej, iż skarżąca jest osobą częściowo niezdolną do pracy. c) art. 86 k.p.a. polegające na nieprzesłuchaniu strony i świadków przez organ, w sytuacji, w której jak wynika z uzasadnienia decyzji organu po wyczerpaniu środków dowodowych, którymi dysponował organ nie przesłuchał strony oraz świadków, co uniemożliwiło mu dokonanie wszechstronnej i prawidłowej oceny materiału dowodowego i wyjaśnienie wszelkich okoliczności sprawy. Pełnomocnik skarżącej w uzasadnieniu wniesionej skargi wskazał, że rozstrzygnięcie organu narusza szereg przepisów postępowania co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego w sprawie przez organ, a w konsekwencji wydaniem decyzji odmownej w przedmiocie przyznania skarżącej renty w drodze wyjątku. Ponadto pełnomocnik wskazał, że skarżąca po uznaniu jej przez lekarza orzecznika ZUS za osobę tylko częściowo niezdolną do pracy podjęła decyzję o zarejestrowaniu się w PUP w [...] i tym samym otrzymała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, lecz podlegającej ubezpieczeniu społecznemu. Odnosząc się do uznania skarżącej przez lekarza orzecznika ZUS za osobę częściowo niezdolną do pracy, pełnomocnik skarżącej wskazał, że lekarz wydał orzeczenie sprzeczne z dokumentacją medyczną z przebiegu leczenia skarżącej, a ponadto nie pozyskał też dokumentacji od lekarza psychiatry prowadzącego wnioskodawczynię, a także nie przesłuchał rodziców wnioskodawczyni, którzy sprawują nad nią opiekę a także są jej przedstawicielami ustawowymi jako osoby częściowo ubezwłasnowolnionej. Ponadto, w uzasadnieniu wskazano, że gdyby stan zdrowia skarżącej rokował pozytywnie na przyszłość i dawał możliwość samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie w tym podjęcie pracy to Sąd Okręgowy nie podjąłby decyzji o jej ubezwłasnowolnieniu. W ocenie pełnomocnika skarżącej lekarz orzecznik w żaden sposób nie odniósł się merytorycznie do jakiejkolwiek dokumentacji ani nie wskazał jaki jest obecny stan zdrowia skarżącej. Jak wynika z dokumentacji medycznej stan zdrowia skarżącej nieprzerwanie się pogarszania, co wiąże się z koniecznością pozostawania przez nią pod stałą opieką lekarza [...] i niemożnością samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie a także, z całkowitą utratą przez nią zdolności do pracy. Strona skarżąca odnosząc się do sytuacji finansowej skarżącej wskazała, że od wielu lat jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku pozostającą na wyłącznym utrzymaniu swoich rodziców, a ponadto korzysta z pomocy OPS otrzymując niewielkie świadczenie pielęgnacyjne. Organ w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie w całości oraz o utrzymanie w mocy decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Podkreślenia wymaga również to, że Sąd bada poprawność wydanej decyzji odnosząc się do stanu prawnego i faktycznego istniejącego w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. Późniejsze zmiany np. w zakresie stanu faktycznego, co do zasady mogą usprawiedliwiać próby wszczynania postępowań w trybach nadzwyczajnych lub, jak w sprawach dotyczących świadczeń w drodze wyjątku, mogą być powodem do składania nowych wniosków o przyznanie spornego świadczenia. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię, przez pryzmat art.83 ust.1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). Przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : -brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie w chwili wydawania decyzji przez organ, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. W ocenie składu orzekającego organ poprawnie wywiódł brak istnienia okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z wymienionych na wstępie rozważań przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Jak to już wskazano wyżej należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez, który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przechodząc w tym zakresie do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżąca na przestrzeni całego życia nie udokumentowała żadnego okresu składkowego. Podnoszony w skardze okres podlegania przez nią ubezpieczeniu jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, nie jest zaś w żadnej mierze adekwatny do wieku strony, co uniemożliwia uznanie zaistnienia omawianej przesłanki. Odnosząc się do materii zdolności strony do pracy Sąd podzielił argumenty organu, iż jedynie skutecznym dowodem dla wykazania braku możliwości podjęcia zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS potwierdzające ową okoliczność. Na takim dowodzie organ bazował zaś w niniejszej sprawie uwzględniając orzeczenie lekarza orzecznika ZUS - potwierdzone w trybie odwoławczym orzeczeniem Komisji Lekarskiej z [...] czerwca 2024 r. W tym miejscu należało również wyjaśnić, że Sąd administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę jest zobligowany do czuwania zarówno nad uszanowaniem słusznego interesu strony, jak też do czuwania nad interesem wszystkich osób, które przez wiele lat (często nie bez wielkich wyrzeczeń), odprowadzały składki na ZUS tworząc Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Nie można przecież abstrahować od tego, że przyznanie prawa do renty czy emerytury w trybie szczególnym, obciąża de facto innych beneficjentów systemu ubezpieczeń społecznych. Z tych więc względów, zarówno organ, jak i Sąd administracyjny zmuszone są do bardzo restrykcyjnego stosowania przepisów prawa regulujących omawianą materię i unikania dokonywania ich wykładni rozszerzającej mogącej w efekcie krzywdzić osoby tworzące swoimi składkami fundusz. Tut. Sąd ma oczywiście świadomość, iż powyższa teza może być postrzegana jako "bezduszna". Należy jednakże mieć na względzie to, że Sąd administracyjny nie stanowi prawa a jest jedynie tzw. Sądem prawa. Odmiennie więc niż Sądy powszechne, nie może kierować się szeroko rozumianymi zasadami współżycia społecznego i przedkładać interesu indywidualnego strony, nad literę prawa. Nie może także ingerować w treść przepisów prawa, gdyż jest to wyłączne uprawnienie ustawodawcy. Na zakończenie należało też dodatkowo podkreślić, iż nawet trudna sytuacja materialna i zdrowotna strony, nie stanowi samoistnej przesłanki uzasadniającej przyznanie omawianego świadczenia. Nie jest ono bowiem świadczeniem o charakterze odpowiadającym zapomodze społecznej. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).