II SA/Wa 1715/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2016 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z siedzibą w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia doktora habilitowanego postanawia: odmówić przyznania J. M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżąca wraz ze skargą na decyzję Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Powyższy wniosek uzupełniła pismem z dnia 26 października 2016 r., do którego dołączyła dokumenty, obrazujące sytuację finansową rodziny. Wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze studiującymi córkami [...] i [...], a na dochód rodziny składa się obecnie jej zasiłek rehabilitacyjny w wysokości 1.371,5 zł oraz alimenty, które otrzymują córki od ojca po 1.000 zł każda z nich. Podniosła, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą opłaty mieszkaniowe - 330 zł, opłaty za media - 194 zł, za gaz - 130 zł, za energię elektryczną - 150 zł, spłata rat kredytu - 553 zł miesięcznie, koszty leczenia - 120 zł, opłaty za akademiki - 1.250 zł (310 euro) - córki, która wyjechała za granicę w ramach programu ERAZMUS oraz 350 zł - córki, która studiuje w [...]. Oświadczyła, że posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 65 m2 oraz ponad 8.000 zł na koncie bankowym. Podniosła jednocześnie, że z tej kwoty 6.000 zł zostało przekazane przez syna na pokrycie kosztów wydania jej monografii naukowej, która jest na etapie recenzji, a pozostałe środki - 2.400 zł - są przeznaczone na dofinansowanie bieżących kosztów utrzymania, bowiem stałe wydatki są wyższe od wpływów na rachunek bankowy. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym i obejmować zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, w szczególności w zakresie całkowitym, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych dokumentów, wynika, że dochody gospodarstwa domowego strony wynoszą miesięcznie ponad 3.000 zł, a na koncie bankowym na dzień [...] października 2016 r. posiadała kwotę 8.415,57 zł. Powyższe środki są przeznaczane nie tylko na bieżące, podstawowe potrzeby bytowe, ale również na utrzymanie studiujących córek (na potrzeby córki studiującej za granicą skarżąca przekazała w sierpniu 2016 r. kwotę 7.000 zł), wydanie monografii naukowej (6.000 zł), spłatę zaciągniętego kredytu. Należy wskazać, że z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05 dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Trzeba też podkreślić, że to osoby najbliższe w pierwszej kolejności są zobowiązane do zaspakajania koniecznych potrzeb członków rodziny, a dopiero, gdy z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe (brak dochodów, majątku, oszczędności) - powołane do tego instytucje społeczne i państwowe. Powyższe okoliczności pozwalają na stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie wykazała w niniejszej sprawie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy też wskazać, że wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi 200 zł, a skarżąca uiściła już z tego tytułu kwotę 100 zł. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.