II SA/Wa 1721/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Maria Werpachowska (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2011 r. sprawy ze skargi U. W. – przedstawiciela ustawowego małoletniego K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku I uchyla zaskarżoną decyzję II zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku U. W. – przedstawiciela ustawowego małoletniego K. W., o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...], podpisaną z upoważnienia organu przez E. N., odmówił przyznania świadczenia małoletniemu K. W. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia bowiem w 10-leciu przypadającym przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy ojca dziecka zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodniono tylko 3 lata 8 miesięcy i 24 dni tych okresów. Nadto, w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły ojcu dziecka nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją nr [...] z dnia [...] września 2010 r., podpisaną z upoważnienia organu przez E. N., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu podkreślił, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wskazał, że okoliczności takiej nie stanowi fakt zarejestrowania w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Powołana decyzja stała się przedmiotem skargi U. W.- przedstawicielki ustawowej małoletniego K. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że kryterium decydującym o przyznaniu świadczenia powinna być sytuacja rodzinna i materialna. Wskazała na trudną sytuację finansową, która pogorszyła się po śmierci męża. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu, jednakże z powodów innych, niż w niej podane. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, tj. naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Zaskarżona decyzja podpisana została bowiem z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez osobę, która brała już udział w wydaniu, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. tj. przez E. N. – Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS. Zgodnie z powołanym art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wskazania w tym miejscu wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. o sygn. akt I OPS 13/09 (publ. ONSAiWSA 2010/5/82; LEX nr 579940), stwierdził, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten nie ma zatem zastosowania, na gruncie niniejszej sprawy, do osoby piastującej funkcję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Niewątpliwie natomiast, art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w przypadku, gdy udział w tym postępowaniu, w tym udział poprzez podpisanie decyzji z upoważnienia organu, brał ten sam pracownik, który rozpatrywał już wniosek strony i podpisał decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie. Działająca bowiem z upoważnienia Prezesa ZUS E. N. podpisała obie wydane w sprawie decyzje administracyjne, tj. decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a następnie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzję utrzymującą w mocy poprzednią decyzję organu. Podkreślenia wymaga, że upoważnienie przez piastuna organu pracownika kierowanej jednostki do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym do podpisywania decyzji, nie powoduje, że pracownik ten staje się organem administracji publicznej. Wykonuje on jedynie zadanie mieszczące się w kompetencjach organu, co nie wyłącza zastosowania w stosunku do niego art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie w toku postępowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. stanowi uchybienie, które skutkuje koniecznością uchylenia przez Sąd decyzji. Udział bowiem, w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, pracownika, który brał udział także w postępowaniu, w którym odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku, stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przeprowadzi postępowanie administracyjne z uwzględnieniem przepisów dotyczących wyłączenia pracownika. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł, na podstawie art. 152 P.p.s.a.