II SA/Wa 1726/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku W.G. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Organ uznał, iż świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać wnioskodawcy przyznane, ponieważ z uwagi na wykazany dochód na członka rodziny nie można uznać, że pozostaje on bez niezbędnych środków utrzymania, co jest konieczną przesłanką przyznania świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach (...). Organ ustalił, że dochód na 1 członka rodziny wynosi [...] zł, co wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wskazano, że brak niezbędnych środków utrzymania występuje w sytuacji osiągania dochodów w kwocie niższej niż najniższe świadczenie z ubezpieczenia społecznego, które obecnie wynosi [...] zł brutto. W skardze do Sądu W.G. zarzucił organowi, że zarówno bez jego wiedzy jak i jego matki, a także wbrew ustawie o emeryturach i rentach (...) przy obliczeniu jego dochodu uwzględnił emeryturę matki. Podał, że nie posiada żadnego dochodu. Zwrócił uwagę, że w okresie od 2000 r. do 2005 r. otrzymywał świadczenie w drodze wyjątku, przy niezmienionym stanie faktycznym oraz przepisach obowiązującego prawa. Stwierdził, że ze swoją matką nie tworzy rodziny. W jego ocenie przysługuje mu świadczenie w drodze wyjątku z powodu posiadania 17 lat pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazano, że to sam skarżący wskazał matkę jako członka rodziny prowadzącego z nim wspólne gospodarstwo domowe i podał wysokość otrzymywanych przez nią świadczeń. W piśmie procesowym z dnia 17 października 2007 r. skarżący, kwestionując zaskarżoną decyzję, powołuje się na opinię biegłego sądowego, co do swojego stanu zdrowia. Ponadto poddaje w wątpliwość sposób obliczenia przez organ uzyskiwanego przez niego dochodu i przyjęcie, że posiada niezbędne środki utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie po stronie skarżącego nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez NSA w powołanym przez organ wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01 (Lex nr 83733), iż przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych (a nie niewystarczających) środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie [...] zł brutto na członka rodziny nie są zapewne wystarczające, zważywszy potrzeby skarżącego i jego matki, lecz trudno uznać wymienioną sumę jako tę, która nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która od 1 marca 2006 r. wynosi [...] zł. Taką wykładnię pojęcia niezbędne środki utrzymania podzielił także obecnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 września 2006 r. sygn. akt I OSK 112/06, którym oddalił skargę kasacyjną od wyroku z dnia 31 marca 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 327/06. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego z wysokością najniższej emerytury, należy wykluczyć możliwość uznania, że wskazane w jego oświadczeniu, osoby prowadzące z nim wspólne gospodarstwo domowe nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia tego warunku jest już wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 przez pryzmat dochodów osiąganych przez osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe jest najbardziej obiektywna. Należy również zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), której zadaniem jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przepisy powołanej ustawy w art. 8 ust. 1 wskazują kryteria dochodowe, które uprawniają do prawa do świadczeń z pomocy społecznej, a więc wyznaczają granicę niezbędnych środków utrzymania. I tak prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny". Wysokość renty socjalnej wynosi od 1 marca 2006 r. [...] zł. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2002 r. nr [...] przyznał skarżącemu świadczenie w drodze wyjątku na podstawie przesłanek ustalonych przez ZUS Oddział w R. w dniu 26 marca 2002 r. Z ustaleń tych wynikało, że skarżący nie zamieszkiwał w tej dacie z matką. Ustalono również, że z renty matki dokonywane były potrącenia z tytułu zadłużenia skarżącego wobec Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w S. Tak więc nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że wcześniej organ przyznał mu świadczenie w drodze wyjątku na podstawie takiego samego jak obecnie stanu faktycznego. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza zarówno przepisów prawa materialnego, jak też procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.