II SA/Wa 1728/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędziowie WSA Joanna Kube Ewa Pisula-Dąbrowska Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. H. – przedstawicielki ustawowej małoletniej M. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku: 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz J. H. kwotę 84 (osiemdziesiąt cztery) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. J. H. w dniu 15 marca 2010 r. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz córki M. H. urodzonej w dniu [...] r. po jej ojcu J.H., urodzonym w dniu [...] r. i zmarłym w dniu [...] listopada 2004 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 16 kwietnia 2010 r. wskazał na brak podstaw do przyznania świadczenia, wskazując na swoją decyzję odmowną z dnia [...] stycznia 2007 r., która została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. W dniu 17 czerwca 2010 r. J. H. ponowiła wniosek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił przyznania świadczenia i po rozpatrzeniu wniosku J. H. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] września 2010 r. utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ojciec dzieci (bez określenia jego imienia i nazwiska) legitymował się w ostatnim dziesięcioleciu przed śmiercią zamiast minimum 5 lat jedynie 3 latami, 2 miesiącami i 23 dniami okresów ubezpieczenia. W okresie od dnia 28 lipca 2000 r. do dnia śmierci nie odnotowano żadnego związku z ubezpieczeniem. Organ podkreślił, iż z materiału sprawy nie wynika aby brak ubezpieczenia był spowodowany szczególnymi okolicznościami, zatem zgodnie z treścią art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) należało odmówić przyznania świadczenia. J. H., działając w imieniu swojej małoletniej córki M., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zakwestionowała zasadność decyzji z dnia [...] września 2010 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji poprzedzającej z dnia [...] lipca 2010 r. Podnosiła, iż w związku z niedostatkiem oraz stanem zdrowia w niniejszej sprawie występują szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniach obu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania niniejszej sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesionych. Rozpoznając niniejszą sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał istotnych dla wyniku sprawy naruszeń prawa. Zarówno w decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., jak i w decyzji ją utrzymującej w mocy z dnia [...] września 2010 r. organ nie wskazał po kim J. H. dochodzi renty rodzinnej w drodze wyjątku dla swojej małoletniej córki M. Jedynie z akt sprawy, zestawiając wniosek z niektórymi dokumentami można domyślać się, iż sprawa dotyczy świadczenia po ojcu dziecka – J. H., urodzonym w dniu [...] r. i zmarłym w dniu [...] listopada 2004 r. Z uzasadnienia decyzji nie wynika także jaki jest ogólny staż ubezpieczeniowy J. H., nie ustalono także czy jest on adekwatny do wieku zmarłego. Zatem uzasadnienie obu wspomnianych wyżej decyzji jest nieprawidłowe i narusza zasady określone w treści art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 Kpa. To przecież z treści uzasadnienia decyzji administracyjnej powinno wynikać po jakiej osobie, określonej z imienia i nazwiska, zainteresowana strona dochodzi określonego świadczenia. Nie można tego istotnego elementu sprawy określić wyłącznie ogólnym mianem "ojciec małoletnich dzieci", ale należy spersonifikować tę osobę z imienia i nazwiska, skoro to właśnie zachowanie tej osoby w zakresie spełniania obowiązków ubezpieczenia społecznego i oceny przyczyn braku spełniania tego obowiązku jest jednym z istotnych czynników decydujących o przyznaniu świadczenia w trybie art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznając wniosek skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy, naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 Kpa. Zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2010 r. wydała bowiem ta sama osoba, która brała udział w wydaniu decyzji w pierwszej instancji z dnia [...] lipca 2010 r. Jak wyżej widać to formalne uchybienie miało także wpływ na pobieżne ustalenie stanu faktycznego w uzasadnieniach obu decyzji. Zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu decyzji w niższej instancji. W doktrynie przyjmuje się, że reguła określona w art. 24 § 1 pkt 5 Kpa ma zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 Kpa, a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy (tak m.in. A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005 oraz: J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183; podobnie: Cz. Martysz w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz i A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I Zakamycze 2005). Pogląd ten znajduje potwierdzenie także w orzecznictwie sądów administracyjnych, np. w wyroku NSA z dnia 25 stycznia 2007 r. sygn. akt II OSK 213/06 (LEX nr 235133), w wyroku z dnia 18 marca 2009 r. sygn. akt I OSK 1507/08, w wyroku z dnia 23 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 36/10, w wyroku z dnia 22 października 2010 r. sygn. akt I OSK 1164/10 oraz w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 13/09. Wskazać tu także należy, iż organ powinien przystąpić do rozpatrzenia sprawy już na podstawie wniosku J. H. z dnia 15 marca 2010 r., bowiem z treści jego wyraźnie wynikało zadanie zainteresowanej. Załatwienie tego wniosku pismem nie było prawidłowe i w rezultacie spowodowało niepotrzebne ponowienie wniosku w dniu 17 czerwca 2010 r. i w rezultacie późniejsze, niż to by wynikało z pisma z 15 marca 2010 r., rozpatrzenie sprawy przez organ. Odnosząc się do poglądów skarżącej wyrażonych w skardze, wskazać należy, iż zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Zawarte w cytowanym przepisie sformułowanie: "wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty" zarówno praktyka orzecznicza, jak i doktryna odnosi się do ubezpieczonego. Zatem w postępowaniu administracyjnym o świadczenie w drodze wyjątku istotne są przyczyny dla których ubezpieczony (tu J. H.) nie opłacał składek ubezpieczenia społecznego, w szczególności w okresie ponad czterech lat poprzedzających jego śmierć i ocena tych przyczyn pod kątem szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby brak ubezpieczenia. Wskazując na wyżej opisane uchybienia organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 oraz art. 200 ustawy - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.