II SA/Wa 1728/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędziowie WSA Andrzej Góraj Teresa Zyglewska (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi T.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - T.J. w dniu [...] marca 2010 r. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. odmówił przyznania świadczenia i po rozpatrzeniu wniosku T.J. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. utrzymał w mocy uprzednio wydaną decyzję. Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2010 r., albowiem zaskarżoną decyzję wydała ta sama osoba, która brała udział w wydaniu decyzji poprzedzającej z dnia [...] lipca 2010 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2010 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ motywował, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W okresie 10 lat, przypadających przed powstaniem niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania uprawnienia w trybie zwykłym skarżąca udowodniła 1 rok 10 miesięcy i 10 dni. Organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielkiego okresu, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych motywował, że w okresie od [...] stycznia 1998 r. do [...] lipca 2000 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącą zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. W dniu [...] sierpnia 2002 r. T.J. zaprzestała pobierania zasiłku dla bezrobotnych i nie podjęła zatrudnienia objętego ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Zdaniem organu analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w przerwach tych nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS wobec skarżącej całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwskazania ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałby kontynuowanie zatrudnienia. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ wywiódł, iż fakt przyznania w okresie od [...] sierpnia 2000 r. do [...] grudnia 2001 r. renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie jest okolicznością szczególną, o której mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto renta przyznana w tym okresie jedynie ograniczyła, a nie uniemożliwiła możliwość podjęcia zatrudnienia. Organ podkreślił, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] marca 2011 r. ustalił, iż T.J. jest częściowo niezdolna do pracy od [...] lutego 2008 r. do [...] marca 2014 r., a zatem okoliczność ta eliminuje skarżącą z grona osób, którym możliwe jest przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto zwrócono uwagę, iż dochód w 2-osobowej rodzinie skarżącej wynosi 3855,23 zł brutto, a więc na jedna osobę przypada kwota 1927, 62 zł brutto, co nie pozwala na uznanie, iż T.J. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła T.J., wywodząc, iż z uwagi na śmierć rodziców zmuszona była przerwać szkołę i rozpocząć pracę. Brak wykształcenia uniemożliwił jej następnie podjęcie pracy. Obecnie z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy i pozostaje bez środków do życia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Oceniając zasadność skargi w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że podstawą materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 powoływanej wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3) nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4) nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku lub odmowie przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Sąd może tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Sądu decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Prezes ZUS słusznie uznał, że w aktach sprawy brak jest dowodów, które potwierdzałyby, że została spełniona przesłanka wskazująca na to, że skarżąca nie otrzymała świadczenia w trybie zwykłym na skutek zaistnienia szczególnych okoliczności, na które nie miała wpływu. Zasadnie organ przyjął, iż taką okolicznością nie jest pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy i związana z tym przerwa w ubezpieczeniu społecznym. Słusznie też motywował organ, iż renta ta była przyznana z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co nie pozbawiało skarżącej możliwości podjęcia w tym okresie zatrudnienia. Nadto okres pobierania świadczenia rentowego wynosił w ostatnim dziesięcioleciu, przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, jedynie 1 rok i 5 miesięcy. Natomiast w okresie tym skarżąca udowodniła okres ubezpieczenia wynoszący jedynie 1 rok, 10 miesięcy i 10 dni. Istotne jest przy tym, iż organ zwrócił uwagę na fakt, że obecnie, to jest od dnia [...] lutego 2008 r. do [...] marca 2014 r., lekarz orzecznik ZUS ustalił w orzeczeniu z dnia [...] marca 2011 r., iż T.J. jest jedynie częściowo niezdolna do pracy. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( DZ. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) warunkuje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku od bycia całkowicie niezdolnym do pracy, co w niniejszej sprawie nie zostało spełnione. Podkreślić należy, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych słusznie zwrócił uwagę, iż nie została spełniona kolejna przesłanka zakreślona w powołanym wyżej przepisie, to jest brak po stronie skarżącej niezbędnych środków do życia. Średni dochód na osobę w rodzinie T.J. zamyka się kwotą 1927,62 zł na osobę, przekracza więc on w sposób znaczący wysokość najniższej emerytury, która w dniu [...] marca 2011 r. wynosiła 728, 18 zł (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 grudnia 2009 r., II SA/Wa 1107/09, LEX nr 583118). Ponadto zauważyć należy, że taką okolicznością szczególną nie jest trudna sytuacja finansowa strony (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2010r., I OSK 172/10, LEX nr 595280). Powyższe pozwala stwierdzić, że przerwy w zatrudnieniu i ubezpieczeniu społecznym skarżącej zostały zasadnie ocenione przez Prezesa ZUS jako niespowodowane szczególnymi okolicznościami w rozumieniu art. 83 ust. 1 cyt. ustawy. Skarżąca nie spełniła ponadto pozostałych omówionych przesłanek, które należało wziąć pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł, jak w sentencji.