II SA/Wa 1754/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania po rozpoznaniu w dniu 03 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. C. z dnia [...] października 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. C. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego postanawia - przyznać A. C. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata Wnioskiem z dnia 02 października 2013 r., uzupełnionym pismem dnia 05 listopada 2013 r., A. C. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi ww. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest doktorantem nauk [...], który utrzymuje się z udzielania korepetycji ([...] zł brutto miesięcznie). Skarżący oświadczył, że jest osobą samotną. Jako wyłączny składnik majątku skarżący wymienił oszczędności, nie wskazując ich wysokości. Do wniosku nie dołączył żadnych dokumentów źródłowych, potwierdzających zamieszczone we wniosku informacje. Pismem z dnia 29 października 2013 r. skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody oraz możliwości płatnicze, tj.: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia zawierającego informację o wysokości posiadanych oszczędności, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym za okres ostatnich trzech miesięcy, odpisów zeznań podatkowych za 2011 i 2012 r. (względnie zaświadczenia o braku dochodu za ten okres), a także dokumentu wskazującego na wysokość osiągniętego dochodu za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, w zakreślonym terminie, złożył do akt pismo z dnia 5 listopada 2013 r., w którym oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, udziela korepetycji z zakresu [...], jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a miesięczny dochód z podanego w formularzu źródła wynosi [...] zł. Jednocześnie skarżący oświadczył, że informacjami o jego sytuacji majątkowej dysponuje Urząd Skarbowy przy ul. [...] w W. Skarżący podał również nr konta bankowego. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 04 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1754/13 odmówiono A. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, z uwagi na to, iż wnioskodawca nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Odpis przedmiotowego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 09 grudnia 2013 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki w aktach sprawy). Pismem z dnia 10 grudnia 2013 r. (12 grudnia 2013 r. – data stempla pocztowego na kopercie, w której nadesłano pismo), skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od przedmiotowego postanowienia referendarza sądowego, podważając argumentację zawartą w jego uzasadnieniu. W treści pisma stanowiącego sprzeciw skarżący podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w urzędzie pracy, źródłem jego utrzymania jest dochód uzyskiwany z udzielania korepetycji z [...] ([...] zł brutto miesięcznie). Do przedmiotowego pisma skarżący załączył: - zaświadczenie z Urzędu Pracy [...] W. z [...] grudnia 2013 r., z którego wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną od dnia [...] grudnia 2013 r. i że od [...] grudnia 2013 r. nie posiada prawa do zasiłku; - zaświadczenie z Urzędu Skarbowego [...] z [...] grudnia 2013 r. o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, że na dzień wydania ww. zaświadczenia do ww. Urzędu Skarbowego nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2011; - zaświadczenie z Urzędu Skarbowego [...] z [...] grudnia 2013 r. o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych, z którego wynika, że do ww. Urzędu Skarbowego w dniu [...] lutego 2011 r. wpłynęło zeznanie podatkowe PIT-37 za rok 2010, dotyczące ww., w którym wykazano łączny dochód w kwocie [...] zł; - kserokopię wyciągu z rachunku bankowego za okres od [...] października 2013 r. do [...] grudnia 2013 r., zawierającego operacje dokonywane na koncie w dniach od [...] października 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. na drobne kwoty (od [...] zł do [...] zł). Skarżący oświadczył jednocześnie, że zaświadczenie z Urzędu Skarbowego za 2012 r. może dostarczyć podczas rozprawy sądowej, albowiem występując o wydanie zaświadczenia źle wpisał lata, które powinno obejmować zaświadczenie, wskazane w wezwaniu referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 powołanej ustawy, a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem. Zgodnie z art. 243 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 cytowanej ustawy (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Należy wskazać, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, po przeanalizowaniu argumentów wnioskodawcy oraz załączonych przez niego dokumentów, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wykazał on, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca żyje w ubóstwie, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W chwili obecnej uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie z udzielania korepetycji z metodyki pracy naukowej. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę aktualne koszty utrzymania, należy uznać, iż w niniejszej sprawie skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego na podstawie art. 254 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.