II SA/Wa 1760/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA – Iwona Maciejuk (sprawozdawca) Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. [...] po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania K. L. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność da pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS podał, że orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2015 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy.  Organ wyjaśnił, że pojęcie niezdolności do pracy zostało zdefiniowane w przepisie art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowiąc, że niezdolna do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Odnośnie wieku, chodzi o taki przedział wiekowy, który statuuje osobę zainteresowaną w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego. Prezes ZUS stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Wnioskodawczyni ma 53 lata, zatem nie osiągnęła wieku emerytalnego. Organ wskazał też, że w myśl art. 14 ust. 1 powołanej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu łub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Organ wskazał, że jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS,. Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (por. wyrok WSA z dnia 09.10.2009r., sygn. akt II SA/Wa 1079/09 i wyrok NSA z dnia 09.08.2001 r., sygn. akt II SA 646/01). Organ podkreślił, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia z dnia [...] sierpnia 2015 r. [...] stała się przedmiotem skargi K. L., reprezentowanej przez adwokata, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, a także dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: 1. kopii zaświadczenia o stanie zdrowia dla celów świadczeń z ubezpieczenia społecznego wydanego przez lekarza prowadzącego leczenie; 2. wyniku badania MRI kręgosłupa lędźwiowego na okoliczność stanu zdrowia skarżącej; na okoliczność, iż jest ona całkowicie niezdolna do pracy, pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w tym w szczególności art. 83 tej ustawy przez błędną wykładnię i niezastosowanie. Pełnomocnik wskazał na stan zdrowia skarżącej szczegółowo opisując schorzenia. Podniósł, że jak wynika z zaświadczenia lek. med. W. P. z dnia [...] marca 2014 r., wnioskodawczym jest niezdolna do pracy. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] znak: [...] z dnia [...] marca 2015 r. K. L. została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Pełnomocnik podał, że skarżąca atualnie pozostaje na bezrobociu bez prawa do zasiłku. Z uwagi na zdiagnozowane schorzenia nie jest w stanie skutecznie podjąć zatrudnienia. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, nie uzyskuje żadnych dochodów, korzysta z pomocy najbliższej rodziny. Posiada grunt rolny o powierzchni 0,7172 ha położony w miejscowości [...]. Powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują w ocenie pełnomocnika, iż skarżąca spełnia warunki do otrzymania świadczenia - renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku bowiem z przyczyn zdrowotnych nie jest w stanie skutecznie podjąć zatrudnienia. Całkowita niezdolność do pracy wynika m.in. z zaświadczenia o stanie zdrowia dla celów świadczeń z ubezpieczenia społecznego wydanego przez lekarza prowadzącego leczenie wystawionego przez lek. med. E.N. Powyższe naruszenie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS spowodowało zdaniem pełnomocnika skarżącej naruszenie art. 2 i 7 Konstytucji RP, poprzez pozostawienie w obrocie prawnym decyzji administracyjnej, która została wydana z rażącym naruszeniem przepisów prawa. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik ponownie przedstawił stan zdrowia skarżącej wskazując, że całkowita niezdolność do pracy wynika m.in. z zaświadczenia o stanie zdrowia dla celów świadczeń z ubezpieczenia społecznego wydanego przez lekarza prowadzącego leczenie wystawionego przez lek. med. E. N. Prezes ZUS wydając zaskarżoną decyzję winien zbadać zdaniem pełnomocnika wszelkie "szczególne okoliczności" które umożliwiałby przyznanie skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016 r. postanowił nie uwzględnić wniosków dowodowych zawartych w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Trafnie Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Zasadnie Prezes ZUS wskazał, że chodzi o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowanego w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że K. L. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżąca legitymuje się bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdzającym, że nie jest niezdolna do pracy. Orzeczenie to wydane zostało po rozpatrzeniu sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2015 r. stwierdzającego, że K. L. nie jest niezdolna do pracy. Skarżąca nie osiągnęła również wieku emerytalnego (w chwili wydawania decyzji K. L. miała 53 lata). Wobec niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, Prezes ZUS – wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – nie miał podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się do twierdzenia pełnomocnika, iż skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy, które to twierdzenie pełnomocnik oparł na zaświadczeniach lekarzy nie będących lekarzami orzecznikami ZUS, wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS. Nie wywołuje zatem skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu stwierdzenie niezdolności do pracy przez innego lekarza, jak też twierdzenie samej strony, że jest niezdolna do pracy, wynikające z jej subiektywnego przekonania (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231). Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie zatem, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2015 r. było dla organu wiążące i nie mogło podlegać ocenie zarówno przez ten organ, jak i Sąd. Z tego względu wnioski dowodowe zawarte w skardze nie zostały uwzględnione. Skarżąca może, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić ponownie do organu o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, w tym o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. W sprawie niniejszej organ nie naruszył ani przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Za niezasadne tym samym Sąd uznał zarzuty skargi, w tym zarzut naruszenia art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, które pełnomocnik opierał na zarzucie naruszenia przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS . Organ trafnie wskazał, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem świadczenie to nie stanowi świadczenia socjalnego (v. wyrok NSA dnia 5 listopada 2014 sygn. akt I OSK 2148/14, nsa.orzeczenia.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.