II SA/Wa 1772/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spraw.) Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędzia WSA Andrzej Góraj Protokolant Paweł Wyszyński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2012 r. sprawy ze skargi S. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie nakazania udostępnienia danych osobowych: -oddala skargę. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] maja 2011 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] marca 2011 r., nakazującą S. Sp. z o.o. udostępnienie R. A. danych osobowych M. C. oraz E. N. (dawnej S.) w zakresie ich adresów zamieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje: W dzienniku "N." w dniu [...] stycznia 2010 r. ukazał się artykuł autorstwa M. C. pt. "Proceduralne wymuszenie aborcji", który w ocenie R. A. (dawniej R.), naruszył jej dobra osobiste. Jak wynika ze stopki wydawniczej czasopisma, jego wydawcą jest S. Sp. z o.o., a redaktorem naczelnym E. N. (dawniej S.). R. A. wytoczyła przeciwko E. S., M. C. oraz w/w Spółce pozew o ochronę dóbr osobistych. Zarządzeniem z dnia [...] września 2010 r. w sprawie o sygn. [...] Sąd Okręgowy W. Wydział Cywilny zarządził zwrot pozwu z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych pozwu - adresów zamieszkania osób pozwanych. Pismem z dnia 28 września 2010 r. pełnomocnik R. A. - adw. M. G. zwróciła się do Spółki o udostępnienie danych osobowych E. S. oraz M. C. w zakresie ich adresów zamieszkania, wskazując, że dane te są niezbędne do wszczęcia postępowania cywilnego przeciwko tym osobom. Nadto pełnomocnik wniosła, o wyjaśnienie, kto w czasopiśmie "N." pełni funkcję redaktora naczelnego, albowiem istnieje rozbieżność pomiędzy stopką redakcyjną a danymi ujawnionymi w rejestrze dzienników i czasopism prowadzonych przez Sąd Okręgowy W. Wydział Cywilny. Spółka nie udzieliła odpowiedzi. W tym stanie rzeczy pełnomocnik R. A. zwróciła się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych o nakazanie ujawnienia danych osobowych wyżej wskazanych osób w zakresie ich danych adresowych. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych poprosił wydawcę czasopisma o wyjaśnienia. S. Sp. z o.o. poinformowała, że rejestr dzienników i czasopism, prowadzonych przez Sąd Okręgowy W. Wydzała Cywilny, zawiera pełną informacje o danych osobowych byłych i aktualnych redaktorów naczelnych gazety "N.", w tym także dane dotyczące zmiany nazwiska (w związku ze zmianą stanu cywilnego). E. S. po zawarciu związku małżeńskiego przyjęła nazwisko K. M. C. jest zatrudniona w Spółce na podstawie umowy o pracę i jej dane osobowe są w Spółce w aktach osobowych. W tym stanie faktycznym Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wydał w dniu [...] marca 2011 r. decyzję administracyjną nakazującą S. Sp. z o.o. udostępnienie R. A. danych osobowych M. C. oraz E. N. (dawnej S.) w zakresie ich adresów zamieszkania. Podstawę materialno-prawną wydania decyzji stanowił art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.). We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Spółka wskazała na naruszenie art. 23 ust. 1 pkt. 5 ustawy o ochronie danych osobowych, albowiem w jej ocenie, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nie wykazało, że dane osobowe, których sprawa dotyczy, są wnioskodawczyni niezbędne do prowadzenia procesu cywilnego. Dane te można uzyskać z Centralnego Biura Adresowego a w przypadku danych E. N. - redaktora naczelnego "N.", poprzez ich pozyskanie z jawnego rejestru dzienników i czasopism prowadzonego przez Sąd Okręgowy W. Wydział Cywilny. Zdaniem Spółki decyzja narusza prawo również dlatego, że prowadzi do przetwarzania danych bez zgody osób zainteresowanych, zaś udostępnienie danych osobowych bez takiej zgody jest dopuszczalne tylko gdy jest to dla osoby zainteresowanej korzystne w takim stopniu, że nie wiąże się to z zarzuceniem administratorowi danych naruszenia praw i wolności. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych ponownie rozpatrując sprawę utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż pełnomocnik R. A. wystąpiła do Spółki o udostępnienie danych osobowych E. N. (dawniej S.) oraz M. C. w zakresie ich adresów zamieszkania w celu prawidłowego wytoczenia powództwa przeciwko ww. osobom w przedmiocie ochrony dóbr osobistych naruszonych poprzez publikację artykułu prasowego autorstwa M. C. Stosownie do treści art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie danych osobowych, przetwarzanie danych jest dopuszczalne, gdy jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Przepis art. 187 § 1 Kpc dopuszcza przetwarzanie danych osobowych pozwanego w zakresie jego danych adresowych. Zatem działanie pełnomocnika R. A. w powyższym zakresie jest zgodne z wyżej wskazanymi przepisami. Dla skutecznego wytoczenia powództwa niezbędne jest wniesienie pozwu, który spełniać powinien warunki określone w art. 187 § 1 Kpc. Zgodnie z tym przepisem, pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego. Natomiast, w myśl art. 126 § 2 Kpc, gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno między innymi zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz przedmiotu sporu. Z powyższego wynika, iż niezbędnym elementem pozwu, w tym również o naruszenie dóbr osobistych, jest oznaczenie miejsca zamieszkania osób, przeciwko którym żądanie określone w pozwie jest skierowane (tj. przyszłej strony procesowej w sporze z tytułu naruszenia dóbr osobistych). W literaturze przedmiotu jednoznacznie wskazuje się, że każde pierwsze pismo procesowe w sprawie (np. pozew) powinno zawierać bliższe dane dotyczące stron (uczestników) postępowania i wskazywać dokładnie ich adresy tak, aby sąd mógł się zawsze z tymi osobami porozumieć (M. Jędrzejewska, T. Ereciński, J. Gudowski Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część druga, Postępowanie zabezpieczające Warszawa 2007 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie II) ss. 1897). Należy w tym miejscu podkreślić, iż podobne stanowisko zaprezentował również Sąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna w postanowieniu z dnia 10 października 1989 r. (znak: II CZ 167/89 niepublikowany) stwierdzając "w sprawie o ochronę dóbr osobistych i opublikowanie odpowiedzi stosownie do art. 31 pkt 2 i 39 ust. 1 prawa prasowego, żądanie pozwu musi być skierowane przeciwko konkretnej osobie oznaczonej z imienia i nazwiska ze wskazaniem miejsca jej zamieszkania, a nie siedziby redakcji". Reasumując, z przytoczonych powyżej przepisów jednoznacznie wynika, iż dla prawidłowego wszczęcia przez R. A. postępowania sądowego (cywilnego), niezbędne jest pozyskanie przez nią adresów zamieszkania osób, przeciwko którym zamierza dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia jej dóbr osobistych tj. E. N. (dawniej S.) oraz M. C. Generalny Inspektor nie podzielił natomiast argumentów przytoczonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczących odmowy udostępnienia ww. danych z powołaniem się na ustawę o ochronie danych osobowych. Takie stanowisko świadczy bowiem o wybiórczym traktowaniu jej przepisów (a także przepisów kodeksu postępowania cywilnego) i zignorowaniu przesłanek dopuszczających udostępnienie danych, o których mowa m.in. w ww. art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy. Odnosząc się zaś do twierdzenia Spółki, iż istnieją alternatywne metody pozwalające R. A. na pozyskanie żądanych danych adresowych, wskazać należy, że ustawa o ochronie danych osobowych nie przewiduje, iż udostępnienie danych osobowych przez ich administratorów może nastąpić dopiero po wykorzystaniu przez osobę o nie wnioskującą wszelkich środków prawnych niezbędnych do ich pozyskania. S. Sp. z o.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej decyzji. Spółka decyzją tym zarzuciła naruszenie prawa materialnego to jest: obrazę art. 23 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 23 ust. 4 ustawy o ochronie danych osobowych, przez błędną wykładnię i uznanie, iż przepis ten może stanowić podstawę prawną nakazującą udostępnienie danych osobowych, uznanie, iż udostępnienie danych osobowych może nastąpić z naruszeniem interesu osoby zainteresowanej oraz uznanie, iż udzielenie informacji o danych osobowych osób trzecich jest niezbędne dla wnioskodawczyni w sytuacji gdy dysponuje ona możliwością pozyskania tych danych w jawnych rejestrach, także sądowych, i nie wykazała uzasadnionej potrzeby uzyskania tych danych wobec nieistnienia zawisłego postępowania sądowego, z którego taka konieczność mogłaby wynikać; obrazę art. 23 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie danych osobowych przez błędne uznanie, iż dopuszczalnym jest przetwarzanie danych osobowych, w tym także ich udostępnianie osobom trzecim, bez zgody osoby zainteresowanej; obrazę art. 1 ustawy o ochronie danych osobowych przez błędne uznanie, iż osoby powierzające dane osobowe administratorom prywatnym nie mają prawa do ochrony ich danych osobowych i są narażone na niekontrolowane udostępnianie, bez ich zgody, ich danych osobowych osobom trzecim, które w ten sposób mogą przetwarzać pozyskane dane osobowe w sposób wykraczający poza ich usprawiedliwione potrzeby i cele; art. 7 Kpa przez wydanie decyzji z naruszeniem interesu osób, których dane mają zostać na mocy skarżonej decyzji ujawnione wnioskodawczyni. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania – R. A. ani jej pełnomocnik nie zajęły żadnego stanowiska w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości na siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa, zaś skarga nie jest uzasadniona. Podstawę materialno-prawną wydania przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych decyzji z dnia [...] maja 2011 r. i decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] marca 2011 r. stanowił art. 23 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.) – umożliwiający przetwarzanie danych między innymi gdy jest to niezbędne dla wypełnienia prawnie usprawiedliwionych celów realizowanych przez administratorów danych albo odbiorców danych, a przetwarzanie nie narusza praw i wolności osoby, której dane dotyczą. Wskazać tu należy, iż konstrukcja normy art. 23 zawiera katalog sytuacji, wobec zaistnienia których ustawodawca dopuścił przetwarzanie danych osobowych. Katalog ten jest przemienny i nierzadko dozwolone przetwarzanie danych osobowych może wynikać z nie jednej ale jednocześnie z kilku wskazanych w tym przepisie przesłanek. W niniejszej sprawie zagadnienie uzasadnionego interesu R. A. w uzyskaniu danych adresowych autora artykułu prasowego (M. C.) i redaktora naczelnego gazety "N." (E. N.), publikującego ten artykuł, jest oczywista i potwierdzona wolą prowadzania procesu cywilnego o naruszenie dóbr osobistych. Wynika to niezbicie choćby z faktu złożenia stosownego pozwu w sądzie powszechnym. Zatem, jak trafnie zauważył organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, udostępnienie danych adresowych wyżej wymienionych osób wynika zarówno z wyżej prezentowanej przesłanki z art. 23 ustawy o ochronie danych osobowych jak i z przesłanki procesowej, zawartej w normie art. 187 § 1 Kpc. Pismo procesowe w sprawie cywilnej winno spełniać warunki określone w art. 187 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać: dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie wartości przedmiotu sporu chyba, że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota pieniężna; przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę potrzeby uzasadniających również właściwość sądu. Natomiast, w myśl art. 126 § 1 pkt 1 Kpc, każde pismo procesowe powinno zawierać m.in. oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników. W literaturze przedmiotu jednoznacznie wskazuje się, że każde pierwsze pismo procesowe w sprawie (np. pozew) powinno zawierać bliższe dane dotyczące stron (uczestników) postępowania i wskazywać dokładnie ich adresy tak, aby sąd mógł się zawsze z tymi osobami porozumieć (M. Jędrzejewska, T. Ereciński, J. Gudowski Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze. Część druga, Postępowanie zabezpieczające Warszawa 2007 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wydanie II, ss. 1897). Z powyższego wynika, iż niezbędnym elementem pozwu o naruszenie dóbr osobistych jest oznaczenie w nim osoby, przeciwko której żądanie określone w pozwie jest skierowane (tj. przyszłej strony procesowej w sporze z tytułu naruszenia dóbr osobistych) w zakresie jej adresu zamieszkania. Dlatego też R. A. chcąc pozwać w sprawie o ochronę dóbr osobistych obok wydawcy również redaktora naczelnego czasopisma i autorki artykułu prasowego musi znać ich nie tylko ich imiona i nazwiska ale również i miejsca ich zamieszkania. Oczywiście powyższy proces cywilny mógłby się toczyć bez udziału po stronie pozwanej autorki artykułu prasowego, jednakże takie ograniczenie kręgu pozwanych – jedynie do wydawcy tytułu prasowego - powinno wynikać albo wprost z prawa albo z woli powoda. Art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe - (Dz. U. z 1984 r. Nr 5, poz. 24 ze zm.) wyłącza obowiązek ujawnienia danych osobowych dziennikarza – autora artykułu prasowego w takiej sytuacji, gdy zastrzegł on anonimowość swojego nazwiska, inaczej mówiąc posłużył się przy sygnowaniu artykułu prasowego pseudonimem. W takiej sytuacji administrator danych powinien kategorycznie odmówić ujawnienia danych osobowych takiego dziennikarza, wskazując, iż posługiwał się on pseudonimem. R. A. wykazała niezbitą wolę prowadzenia niniejszego procesu cywilnego również przeciwko redaktorowi naczelnemu i autorowi artykułu prasowego, który to autor, co należy tu wyraźnie podkreślić, nie skorzystał z prasowego prawa anonimowości i podpisał ten artykuł. Zatem w niniejszej sprawie nie występuje żadna z tych okoliczności. Nie można ograniczać praw osobie czującej się pokrzywdzonym do ochrony swoich dóbr osobistych, ograniczać jej prawo do sądu i prawo do zgodnego z procedurą prowadzenia procesu cywilnego przeciwko wszystkim pozwanym solidarnie. Przyjęcie natomiast tezy, że przetwarzanie (udostępnienie) danych osób, wobec których zainteresowana chce prowadzić postępowanie sądowe miałoby godzić w prawa i wolności tych osób, prowadziłoby do nieuzasadnionej ochrony tych osób przed ewentualną odpowiedzialnością za swoje działania. Pogląd ten jest nieprawidłowy gdyż osoby te mogą w trakcie postępowania sądowego w pełni korzystać ze swoich praw zagwarantowanych przepisami Kodeksu postępowania cywilnego i dowodzić niezasadności powództwa. Podkreślić tu należy, iż w demokratycznym i praworządnym państwie właśnie droga postępowania sądowego powinna być środkiem zarówno dochodzenia swoich praw w zakresie ochrony dóbr osobistych, jak i potwierdzania rzetelności dziennikarskiej. Uniemożliwienie pozwania redaktora naczelnego i autora artykułu prasowego narusza nadto zasady solidarnej odpowiedzialności autora artykułu prasowego i redaktora naczelnego wynikającej z treści art. 38 ust. 1 Prawa prasowego. Odnosząc się zaś do twierdzenia Spółki, iż istnieją alternatywne metody pozwalające R. A. na pozyskanie żądanych danych adresowych, wskazać należy, że ustawa o ochronie danych osobowych nie przewiduje, iż udostępnienie danych osobowych przez ich administratorów może nastąpić dopiero po wykorzystaniu przez osobę o nie wnioskującą wszelkich środków prawnych niezbędnych do ich pozyskania. Zatem zarzut 1 skargi - naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 23 ust. 4 ustawy o ochronie danych osobowych poprzez wadliwą wykładnie tych przepisów jest chybiony. Podkreślić tu nadto należy, iż podstawą materialno-prawną decyzji jest przede wszystkim art. 23 ust. 1 pkt. 5 omawianej ustawy. Natomiast rozstrzygnięcie procesowe sprawy cywilnej o ochronę dóbr osobistych zapadło z uwagi na brak adresów pozwanych M. C. i E. N. Rozstrzygniecie takie nie stanowi res iudicata zatem nie niweczy dalszych starań zainteresowanej w uzyskaniu adresów w/w pozwanych. Ustawa o ochronie danych osobowych ma przede wszystkim na celu ochronę osób fizycznych przed nadużyciami w uzyskiwaniu ich danych osobowych, wadliwym administrowaniem tymi danymi. Cele te ustawa realizuje między innymi poprzez ustalenie zasad posługiwania się i udostępniania danych osobowych. Zatem ustawa nie ogranicza się jedynie do zakazu udostępniania takich danych, ale określa warunki i zasady legalnego ich udostępniania, czego przykładem jest między innymi regulacja zawarta w art. 23 ustawy. W błędzie co do rozumienia przedmiotowej ustawy jest skarżąca Spółka czyniąc zaskarżonej decyzji zarzut naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 1 ustawy o ochronie danych osobowych (zarzut 2 i 3 skargi). W szczególności orzeczone w zaskarżonej decyzji ujawnienia danych adresowych nie stanowi, wbrew twierdzeniom skargi, niekontrolowanego ich udostępnienia, ale wynika wprost z przepisów prawa powołanych w decyzji - art. 23 ust. 1 pkt. 5 ustawy o ochronie danych osobowych i art. 187 § 1 Kpc. Takie wybiórcze rozumienie ustawy, jak to prezentuje strona skarżąca, prowadzi do absurdalnych sytuacji, np. w niniejszej sprawie na prowadzenie procesu o ochronę dóbr osobistych naruszonych przez danego dziennikarza należało by uzyskać jego zgodę. Również nie sposób podzielić prawidłowości zarzutu 4 skargi - art. 7 Kpa przez wydanie decyzji z naruszeniem interesu osób, których dane mają zostać na mocy skarżonej decyzji ujawnione, albowiem wydanie przedmiotowej decyzji nie polega na ważeniu interesu osoby żądającej udostępnienia danych osobowych w celu złożenia prawidłowego pozwu do sądu powszechnego i interesu osób, których te dane dotyczą (pozwanych w sporze cywilnym), ale wykazania istnienia legalnych przesłanek umożliwiających przetwarzanie do celów procesu cywilnego danych osobowych dotyczących adresu. W rezultacie takiego postępowania Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych bada jedynie istnienie powyższych przesłanek. Jego decyzji nie jest decyzją opartą na uznaniu administracyjnym, albowiem wówczas stanowiła by swojego rodzaju przedsąd wobec postępowania cywilnego o ochronę dóbr osobistych, zaś taka sytuacja byłaby wprost niedopuszczalna w polskim systemie prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się aby zaskarżona decyzja oraz decyzji ją poprzedzająca naruszała prawo w stopniu powodującym jej uchylenie bądź stwierdzenie nieważności i dlatego na mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.