II SA/Wa 1773/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj po rozpoznaniu w dniu 05 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. z dnia 25 sierpnia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M. G. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do zamiany zajmowanej części lokalu wspólnego na lokal o mniejszej powierzchni na czas nieoznaczony z mieszkaniowego zasobu [...] W. i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu na czas nieoznaczony w trybie zamiany lokali postanawia - przyznać M. G. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2014 r. M. G. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi ww. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do zamiany zajmowanej części lokalu wspólnego na lokal o mniejszej powierzchni na czas nieoznaczony z mieszkaniowego zasobu [...] W. i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu na czas nieoznaczony w trybie zamiany lokali. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wskazała, że jej dochód stanowi kwota 1500 zł brutto miesięcznie. Do wniosku dołączyła: - zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach w [...] z [...] czerwca 2014 r., z którego wynika, że przeciętne wynagrodzenie skarżącej z ostatnich trzech miesięcy wynosi 900 zł brutto oraz - zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach w [...] z [...] sierpnia 2014 r., z którego wynika, że przeciętne wynagrodzenie skarżącej z ostatnich dwunastu miesięcy wynosi 600 zł brutto. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku. Opisując swoje wydatki wymieniła: czynsz - 270,74 zł; media i śmieci - 189,30 zł; energia - ok. 100 zł; ubezpieczenie - 140 zł co kwartał; leki - ok. 100 zł; tj. łącznie ok. 650 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca użył w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 cytowanej ustawy (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Instytucja prawa pomocy stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu i stanowi wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego. Prawo pomocy służy realizacji dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji, dopiero gdy posiadane przez nich środki okażą się niewystarczające do obrony swoich praw przed sądem, może być im przyznane prawo pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Podkreślenia wymaga, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w tym postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się zatem liczyć z wydatkami na ten cel. Sąd podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lipca 1980 r. o sygn. akt I CZ 99/1980 (publ. LEX nr 8257), że dla wydatków związanych z prowadzeniem procesu strona powinna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków, niebędących niezbędnymi dla utrzymania. Należy wskazać, iż przyznanie przez Sąd prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie bowiem prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 kwietnia 2011 r. o sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2011 r. o sygn. akt I FZ 26/11, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, po przeanalizowaniu argumentów wnioskodawczyni oraz załączonych przez nią dokumentów, należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wykazała ona, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawczyni żyje skromnie. W chwili obecnej uzyskuje dochód w wysokości 1500 zł brutto miesięcznie z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę aktualne koszty utrzymania, należy uznać, iż w niniejszej sprawie skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego na podstawie art. 254 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.