II SA/Wa 1778/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie WSA Andrzej Wieczorek, Konrad Łukaszewicz, Protokolant sekretarz Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2019 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania statusu weterana poszkodowanego - oddala skargę - Zaskarżonym aktem Minister Obrony Narodowej, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] maja 2018 r. o odmowie przyznania p. P. G., zwanemu dalej "Wnioskodawcą", statusu weterana poszkodowanego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - Wnioskodawca wystąpił o przyznanie statusu weterana poszkodowanego w związku z doznanym uszczerbkiem na zdrowiu, w działaniach poza granicami państwa, pismem z [...] grudnia 2017 r., - wydając decyzję uwzględniono materiał dowodowy, jak również kierowano się zasadą prawdy obiektywnej - wynikającą z art. 7 K.p.a.; w myśl art. 77 K.p.a. rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło po wszechstronnym i dogłębnym zbadaniu materiału dowodowego oraz rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, - wniosek o przyznanie statusu weterana poszkodowanego nie może być uwzględniony, - przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o weteranach działań poza granicami państwa (Dz.U. z 2018 r. poz. 937), zwanej dalej "ustawą o weteranach", odnoszą się do uprawnień nadanych osobom poszkodowanym w działaniach poza granicami państwa; jej regulacje nie kolidują z przepisami ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. z 2017 r., poz. 1950), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach"; na podstawie tych drugich Wnioskodawca otrzymał jednorazowe odszkodowanie w związku z uszczerbkiem na zdrowiu, pozostającym w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, - istota sporu sprowadza się do interpretacji przepisów - czy osobie, która schodząc z przyczepki poślizgnęła się i - spadając niefortunnie stanęła prawą nogą na kamieniste podłoże doznając uszczerbku na zdrowiu - przyznać tożsame prawa, jakie otrzyma ten, kto dozna uszczerbku na zdrowiu w warunkach alarmu bojowego, uderzenia lub odparcia ataku, zamachu lub innego bezprawnego działania, wymierzonego przeciwko danej osobie, - zdaniem organu, samo zaistnienie wypadku podczas pobytu poza granicami państwa, do którego doszło z jakichkolwiek przyczyn, nie może skutkować przyznaniem statusu weterana poszkodowanego; wypadek, określony w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach, ma postać kwalifikowaną w odróżnieniu od wypadku, o którym mowa w art. 5 ustawy o świadczeniach; wypadek, aby był uznany za stanowiący przesłankę do przyznania statusu weterana poszkodowanego, musi spełniać określone warunki ustawowe; w przeciwnym razie, każde zdarzenie zaistniałe podczas pobytu poza granicami państwa osób, wymienionych w art. 2 ustawy o weteranach, skutkujące uszczerbkiem na zdrowiu i przyznaniem świadczeń odszkodowawczych, stanowiłoby przesłankę do przyznania takiej osobie statusu weterana poszkodowanego i - jednocześnie - przyznania prawa do licznych świadczeń, określonych w tej ustawie; byłoby to sprzeczne z celem ustawy o weteranach, - zgodnie z art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach, wypadkiem pozostającym w związku z działaniami poza granicami państwa jest zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uszczerbek na zdrowiu, które zaistniało podczas lub w związku z działaniami podejmowanymi w ramach uderzenia na przeciwnika bądź odparcia jego uderzeń, zamachem lub innym bezprawnym działaniem wymierzonym przeciwko osobie, która brała udział w działaniach poza granicami państwa oraz innymi działaniami pozostającymi w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza, z wyłączeniem przypadków, w których żołnierz przy wykonywaniu zadań nie przestrzegał przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (analogicznie wyroki NSA o sygn. akt I OSK 670/13, 769/13, 1026/13, 1135/13, 1657/13, 2012/13, 4/14, 125/14, 362/14, 432/14, 1629/15 oraz 3013/15 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej CBOSA), - wskazano na zasadniczy cel ustawodawcy - przyznawanie statusu weterana poszkodowanego osobom, które doznały uszczerbku na zdrowiu w związku z działaniami poza granicami państwa; nadrzędny cel ustawodawcy można wywieść z samej definicji wypadku pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa, którą wprowadzono w ustawie o weteranach; służy to odróżnieniu wypadku określonego w art. 5 ustawy o świadczeniach od związanego z działaniami poza granicami państwa, podejmowanymi bezpośrednio w ramach realizacji celów, dla których została powołana misja, - w przedmiotowej sprawie nie są spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie Wnioskodawcy statusu weterana poszkodowanego; wypadek, który miał miejsce [...] stycznia 2009 r., nie był bowiem określonym w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach. W skardze zarzucono naruszenie prawa: - procesowego - art. 7, w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., przez brak wszechstronnego rozważenia przyczyn i okoliczności wypadku, który wywołał u Wnioskodawcy uszczerbek na zdrowiu - że prace porządkowe i okoliczności im towarzyszce, pozostają w związku z wypadkiem, jakiemu uległ, - materialnego - art. 4 ust. 15 ustawy o weteranach, poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania wypadkowi waloru pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa - zdarzenia nagłego, wywołanego przyczyną zewnętrzną, powodującego uszczerbek na zdrowiu, które zaistniało podczas lub w związku z innymi działaniami, pozostającymi w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań. W uzasadnieniu podniesiono: - w myśl uzasadnienia ustawy o weteranach ma ona na celu zapewnienie weteranom odpowiedniego uhonorowania za udział w działaniach poza granicami państwa, przez nadanie uczestnikom misji odrębnego statusu, a także dostarczenie pomocy w przystosowaniu do życia i pracy w przypadku osób poszkodowanych, - odmowa przyznania Wnioskodawcy statusu weterana poszkodowanego, wyłącza dlań prawa skorzystania z uprawnień takich jak: dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej poza kolejnością w zakresie doznanego uszczerbku na zdrowiu, - wypadek, któremu uległ Wnioskodawca [...] stycznia 2009 r. spełnia wymogi określone w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach; powinien zostać zakwalifikowany jako przesłanka do przyznania statusu weterana poszkodowanego, - co do zarzutu naruszenia art. 7, w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a., to - wydając decyzję - nie oparto się na całości dostarczonego przez Wnioskodawcę materiału dowodowego; przytoczył on okoliczności wykonywania obowiązków, polegających na pracach porządkowych; organ ich nie kwestionował, ale także się do nich nie odniósł; dotyczy to także treści zawartych w aktach sprawy meldunków z: - [...] stycznia 2009 r. w sprawie urazu; widnieje na nim odręczna notatka o ewakuacji medycznej Wnioskodawcy z powodu zaistniałego wypadku oraz - z [...] stycznia 2009 r. w sprawie ewakuacji medycznej; doprowadziło to organ do błędnej oceny, jakoby wypadek nie uzasadniał przyznania statusu weterana poszkodowanego, - jak wynika z całości dostarczonej przez Wnioskodawcę dokumentacji, jest faktem, że wypadek miał miejsce podczas wykonywania prac porządkowych; organ nie wziął pod uwagę okoliczności i warunków, w jakich były wykonywane te prace; trzymał się jedynie semantycznego znaczenia sformułowania "prace porządkowe"; prace porządkowe, w ścisłym znaczeniu, oznaczają jedynie doprowadzenie czegoś do porządku lub usunięcie czegoś z miejsca, w którym nie powinno się to znajdować; Wnioskodawca natomiast wykonywał podczas tych prac czynności, które narażały go na niebezpieczeństwo; wykonywane przez Wnioskodawcę prace odbywały się w strefie działań wojennych, na podstawie rozkazu przełożonych; przede wszystkim jednak były realizowane w warunkach zagrażających zdrowiu oraz życiu Wnioskodawcy; konieczny był pośpiech, z uwagi na przebywanie w pobliżu spalanych substancji chemicznych, w trującym zadymieniu oraz w miejscu, w którym dochodziło do wybuchów, spowodowanych reakcjami chemicznymi, - odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 4 ust. 15 ustawy o weteranach, poprzez nieuzasadnioną odmowę przyznania wypadkowi Wnioskodawcy waloru pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa - zdarzenia nagłego, wywołanego przyczyną zewnętrzną, powodującego uszczerbek na zdrowiu, które zaistniało podczas lub w związku z innymi działaniami pozostającymi w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań – wskazano: stosunek pomiędzy żołnierzem a przełożonymi różni się od łączącego pracownika i pracodawcę; żołnierz jest obowiązany wypełniać rozkazy przełożonych - nieposłuszeństwo w tym zakresie rodzi odpowiedzialność dyscyplinarną; wyjątkową sytuacją, uprawniającą do uchylenia się od wykonania rozkazu, jest przypadek gdy powodowałoby to odpowiedzialność karną; wykonywane przez Wnioskodawcę czynności mieszczą się w pojęciu innych działań pozostających w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza; były bowiem związane ściśle z zapewnieniem ciągłości funkcjonowania bazy polskiego kontyngentu wojskowego - oczyszczenie i utylizacja śmieci i nieczystości z terenu bazy wojskowej; sprawne działania bazy wojskowej jest kluczowym i niezbędnym elementem realizacji celów misji w [...] (pomoc w odbudowie suwerennego państwa); niewykonanie wskazanych obowiązków wiązałoby się po pierwsze, z narażeniem Wnioskodawcy na odpowiedzialność dyscyplinarną a po drugie, doprowadziłoby do zaburzenia ciągłości funkcjonowania bezy wojskowej; co za tym idzie, mogłoby doprowadzić do narażenia na niebezpieczeństwo członków kontyngentu, - wynika stąd, że między wykonywaniem prac porządkowych, a wypadkiem istnieje bezpośredni związek - wypadek Wnioskodawcy jest następstwem wykonywanych przez niego rozkazów; powołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2013 r. (o sygn. akt I OSK 2343/13 – dostępny w CBOSA); stwierdzono tam, że poślizgnięcie się i upadek ze stopnia samochodu, podczas wykonywania zadań, mieści się w definicji wypadku, o którym mowa w art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Sąd zważył, co następuje: Skarga została oddalona, gdyż kwestionowana decyzja nie narusza prawa. Trafne jest stanowisko organu administracji, prezentowane w zaskarżonym akcie, co do istotnych uwarunkowań formalnych i faktycznych sprawy. Wobec uprzedniego szczegółowego zreferowania, jego powtarzanie byłoby zbędne. Sąd uznaje je za własne. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, że są one bezzasadne z następujących przyczyn. Jak trafnie odnotował organ administracji, spór sprowadza się do kwestii prawidłowego wyłożenia treści normatywnej art. 4 pkt 15 wobec art. 3 ustawy o weteranach. W szczególności chodzi o zakresu definicji z art. 4 pkt 15, wobec treści lit c tiret 1, i użyte tam określenie: "inne działania pozostające w bezpośrednim związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza". Sporne jest więc, czy wypadek, któremu uległ Wnioskodawca, pozostaje w związku z działaniami poza granicami państwa i stanowi zdarzenie nagłe, wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uszczerbek na zdrowiu, zaistniałe w związku z innymi działaniami, podejmowanymi w związku z wykonywaniem zadań przez żołnierza. W przedmiotowej sprawie jest natomiast poza sporem, o jakie zdarzenie chodzi - schodząc z przyczepki Wnioskodawca poślizgnął się i - spadając niefortunnie - stanął prawą nogą na kamieniste podłoże, doznając uszczerbku na zdrowiu. Nie jest kwestionowane, że wykonywał wówczas powierzone mu zadania służbowe (prace porządkowe, utylizacja odpadów). W tym kontekście zarzuty, jakoby sprawa nie została właściwie wyjaśniona w jej istotnych aspektach są bezzasadne. Nic do niej zwłaszcza nie wnoszą powoływane w skardze dokumenty, potwierdzające ewakuację Wnioskodawcy z bazy po wypadku. Określenie "ewakuacja" używano bowiem w kontekście samego transportu pomiędzy bazą wojskową a szpitalem i nie znaczyło ono, że konkretny wypadek pozostał w związku ze zbrojnym incydentem, czego nawet Wnioskodawca nie sugeruje. Chybiony jest więc zarzut naruszenia przepisów postępowania w kontekście obowiązku wnikliwego zrekonstruowania stanu faktycznego. Odnosząc się do kwestii poszukiwania właściwej wykładni powołanego w skardze przepisu prawa materialnego należy wskazać, że względy celowościowe oraz systemowe karzą odrzucić jego rozumienie, prowadzące do objęcia wszelkich wypadków, jakich doświadczają żołnierze w trakcie misji poza granicami kraju, w związku z wykonywaniem przezeń zadań, pojęciem "wypadku pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa", w myśl art. 4 pkt 15 ustawy o weteranach. Odmienna konkluzja mogłaby wprawdzie wynikać z brzmienia samej lit. c w pkt 15, gdzie poszerzono katalog zdarzeń precyzowanych pod lit. a i b o wypadki wobec innych zdarzeń, pozostających w związku z wykonywaniem przez żołnierza zadań. Co istotne w sprawie było poza sporem, że Wnioskodawca wykonywał wówczas powierzone mu, określone zadania. Nie może być to jednak wystarczające dla uznania, że doszło do zdarzenia określanego mianem wypadku pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa, w rozumieniu ustawy o weteranach. Trzeba mieć bowiem na względzie, że w części wstępnej art. 4 pkt 15 także sprecyzowano o jakie zdarzenie chodzi – mianowicie: nagle, wywołane przyczyną zewnętrzną. Wskazanych tam kryteriów nie można wykładać rozszerzająco. Przedmiotowe zdarzenie nie było bowiem wypadkiem, spowodowanym przyczyną zewnętrzną ani nagłe. Nie można bowiem tak zakwalifikować postawienia nogi na nierównym terenie wobec ześlizgnięcia przy zsiadaniu z przyczepki, w następstwie czego doszło do urazu. Inna byłaby natomiast ocena tego incydentu gdyby np. dane zderzenie miało miejsce w obliczu przesłanek wymienionych w art. 4 pkt 15 lit a lub b. Mogłoby być wówczas uznane za wypadek, pozostający w związku z działaniami poza granicami państwa. Jak wywodzi Wnioskodawca, wykonywane przezeń wówczas zadania mogły być istotne, z punktu widzenia funkcjonowania misji (utylizacja odpadów z bazy) a być może był on także narażony na określenie niebezpieczeństwa (proces spalania, zadymienie, wybuchy substancji chemicznych itp.). Nie one jednak były przyczyną doświadczonego urazu. Jak zaś wskazano wcześniej, sam wypadek w trakcie pełnienia przez żołnierza służby poza granicami kraju nie stanowi przesłanek do uzyskania szczególnego statusu - weterana poszkodowanego. Trafnie zauważa Skarżący, że osoby które uzyskały status weterana poszkodowanego korzystają, w myśl ustawy o weteranach, z szeregu przywilejów. Pozostają one jednak w związku ze szczególnymi okolicznościami, gdy doświadczyły one urazu nie zaś z samym faktem, że miało to miejsce poza granicami kraju. Takie uprzywilejowanie nie znajdowałoby nawet oparcia w aksjologii polskiego systemu prawnego. Orzekając w sprawie Sąd podziela stanowisko, prezentowane dotąd w judykaturze, co do braku możliwości szerokiego wykładania pojęcia wypadku pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa. Z kolei powoływane w skardze orzeczenie Sądu dotyczy wprawdzie podobnego wypadku lecz w trakcie prac związanych z rozminowywaniem. Sytuacja faktyczna nie jest więc analogiczna. W rozpatrywanej sprawie incydent miał miejsce przy pracach związanych z utrzymaniem i funkcjonowaniem bazy, co faktycznie służy misji (jest dla niej istotne) lecz nie jest jej celem. Chybiony są w tym kontekście zarzuty skargi, co do naruszenia przepisu prawa materialnego, zakreślającego przesłanki, gdy może być przyznany status weterana poszkodowanego, wobec zdefiniowanego ustawą pojęcia wypadku pozostającego w związku z działaniami poza granicami państwa (art. 3, wobec art. 2 pkt 15 ustawy o weteranach). Sąd nie spostrzegł także z urzędu wad w zaskarżonym akcie, które przemawiałyby za jego wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.