II SA/Wa 1779/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie WSA Joanna Kube, Stanisław Marek Pietras, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. N. działającego w imieniu i na rzecz małoletnich M. i M. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku J. N. z dnia 19 marca 2007 r., działającego w imieniu małoletnich dzieci M. i M. N. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z poźn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art. 83 ww. ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że matka dzieci na przestrzeni 42 lat życia udowodniła okres składkowy wynoszący 12 lat 1 miesiąc i 12 dni. Ponadto w latach 1992 – 1995, 1998 – 2000, 2000 – 2006 wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu i w tych okresach nie został udowodniony żaden okres pracy za który płacono składki na ubezpieczenie społeczne. W ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonu w dniu 1 października 2006 r., okres składkowy i nieskładkowy wynosi 28 dni zamiast wymaganych przepisami ustawy 5 lat. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie matka dzieci nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 czerwca 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działający w imieniu małoletnich dzieci J. N. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podał, że matka dzieci w okresach, w których nie wykonywała pracy zawodowej zajmowała się wychowywaniem dzieci i opiekowała się chorą matką. Wskazał, że matka dzieci w 2000 r. zapadła na ciężką chorobę i w 2006 r. zmarła. Ponadto podkreślił bardzo trudną sytuację materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] maja 2007 r. i w uzasadnieniu wskazał, że z przebiegu ubezpieczenia matki dzieci wynika, że w okresie od 18 czerwca 1998 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu 3 stycznia 2001 r., nie podejmowała ona zatrudnienia ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i że nie była w tym okresie orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS dopiero na dzień 3 stycznia 2001 r. Przyczyną nie legitymowania się wymaganym co najmniej 5 letnim okresem ubezpieczenia przypadającym w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, nie był zatem stan zdrowia lub inne zdarzenia zewnętrzne niezależne od woli matki dzieci. Dalej organ wskazał, że bezrobocie i trudności w znalezieniu pracy, a także trudne warunki materialne, były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Organ podkreślił również, że opieka nad dziećmi nie może być uznana za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą bezczynność zawodową. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Pan J. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreślił swoją bardzo trudną sytuację materialną i życiową. W szczególności wskazał, że jego żona była chora na nowotwór złośliwy i to doprowadziło do jej przedwczesnej śmierci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że matka małoletnich dzieci orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od dnia 3 stycznia 2001 r. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 12 lat i 1 miesiąc i słusznie organ uznał, że jest on nieadekwatny do wieku zmarłej. Nie pracowała w latach 1992 – 1995, 1998 – 2006, przy czy okres nieskładkowy w latach 1995 – 1998 był urlopem wychowawczym. Bezsporne jest, że stan zdrowia matki dziecka stanowił nieprzezwyciężoną przeszkodę dla jej aktywności zawodowej, ale przeszkoda ta datuje się dopiero na styczeń 2001 r., natomiast przerwy w ubezpieczeniu datują się od 1992 r. Organ słusznie wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA, przerwa w zatrudnieniu związana z opieką i wychowywaniem dzieci, nie ma charakteru okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 cytowanej ustawy. Wobec powyższych ustaleń, słusznie organ podkreślił, iż niepełnoletnie dzieci spełniają trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłej matce, tj.: są pozostałymi po ubezpieczonym członkami rodziny i ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy oraz nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty konieczny warunek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie, organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.