II SA/Wa 1787/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. sprawy ze skargi P. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat Z. Z. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52 zł 80 gr (słownie: pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu sprawy z wniosku P. N. z dnia 1 czerwca 2006 r. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, odmówił przyznania tego świadczenia. W uzasadnieniu wskazał m.in., że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia w latach 1973-1974, 1975-1977, 1977-1979, 1981-1984, 1990-1992, 1993-1996 oraz 2000-2001, bowiem w wymienionych przerwach w zatrudnieniu skarżący nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Dalej zaś podniósł, że skarżący pracę przestał wykonywać w sierpniu 2001 r., a do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy w listopadzie 2005 r., tzn. przez cztery lata, nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Następnie, po rozpoznaniu wniosku P. N. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu stwierdził, że świadczenie w drodze wyjątku nie może zostać przyznane, gdyż w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że wnioskodawca w okresach od 18 czerwca 1990 r. do 30 września 1992 r. oraz od 17 lutego 1993 r. do 23 kwietnia 1996 r. nie podejmował zatrudnienia, ani też innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Podkreślił, że ostatni udowodniony okres składkowy przypada na dzień 31 sierpnia 2001 r., a dokumenty zawarte w aktach nie wskazują, aby po tej dacie wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, tym bardziej, że w tym czasie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Powołując się na treść orzeczeń Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] lipca 2006 r., którymi ustalono, że całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 29 listopada 2005 r. do 31 marca 2007 r. oraz orzeczeń lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2007 r., którymi z kolei skarżący został uznany za trwale niezdolnego do pracy oraz za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do dnia 31 maja 2009 r., stwierdził ponadto, że całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała dopiero po upływie 4 lat i 3 miesięcy od ostatnio udowodnionego okresu składkowego i z tej przyczyny nie można przyjąć, że brak nabycia uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy nastąpił wskutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. Podkreślił przy tym, że znaczna część okresu, w którym P. N. pozostawał poza ubezpieczeniem przypada w dziesięcioleciu przed powstaniem niezdolności do pracy, obejmującym okres od 30 listopada 1995 r. do 29 listopada 2005 r., a w okresie tym wnioskodawca winien udowodnić co najmniej pięcioletni okres ubezpieczenia uprawniający do renty. Prezes ZUS podał również, że w oparciu o akta rentowe ustalono, że na przestrzeni 56 lat życia, w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, skarżący udowodnił łączny okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 18 lat 1 miesiąc i 1 dzień, który, w jego ocenie, jest nieadekwatny do wieku wnioskodawcy, a w konsekwencji stanowi okoliczność uniemożliwiającą przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Zaznaczył, że wprawdzie świadczenie, o które ubiega się wnioskodawca ma charakter wyjątkowy, to niemniej jednak pozostaje ono świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, a co za tym idzie udowodniony przez wnioskodawcę okresu pracy, choć niewystarczający dla przyznania świadczenia w trybie zwykłym, musi być, w zestawieniu z wiekiem wnioskodawcy, odpowiednio długi. Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w zakresie podniesionego przez skarżącego złego i stale pogarszającego się stanu zdrowia, odwołał się do art. 14 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej, wyjaśniając, że miarodajnym dokumentem dla oceny niezdolności do pracy jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. N. wyraził swoje niezadowolenie z decyzji Prezesa ZUS i wniósł o jej uchylenie, stwierdzając, że zarówno stopień jego niepełnosprawności, jak i wykazane okresy zatrudnienia, stanowią podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Podkreślił, że z akt sprawy i wniosku skarżącego nie wynika żadne usprawiedliwienie dla braku ubezpieczenia, a sam skarżący w składanych do organu pismach eksponował wyłącznie swój obecny stan zdrowia i sytuację materialną, nie odnosząc się w żaden sposób do przerw w swym ubezpieczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Jednym z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zaistnienie szczególnych okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący na przestrzeni 56 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 18 lat 1 miesiąc i 1 dzień. Skarżący pozostawał poza ubezpieczeniem zarówno w czasie od końca ostatniego udowodnionego okresu ubezpieczenia, przypadającego na dzień 31 sierpnia 2001 r., do dnia powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, jak i wcześniej w latach 1973-1974, 1975-1977, 1977-1979, 1981-1984, 1990-1992, 1993-1996 oraz 2000-2001. Skarżący nie udowodnił, że nie mógł w tym czasie podjąć pracy wskutek szczególnych okoliczności. W czasie niewykonywania zatrudnienia P. N. nie był osobą całkowicie niezdolną do pracy i nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Samo zaś twierdzenie skarżącego o stale pogarszającym się stanie zdrowia od czasu ustania zatrudnienia w 2001 r., wobec braku stosownego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, nie wskazuje na istnienie takich okoliczności. W ocenie Sądu, za okoliczność szczególną uznać należy wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, niepubl.). W okresie 4 lat i 3 miesięcy poprzedzających powstanie całkowitej niezdolności do pracy, nie istniały niezależne od skarżącego przeszkody uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia i odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, których nie można byłoby przezwyciężyć. Tak długi okres nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nieuzasadniony zdarzeniem o charakterze nadzwyczajnym, niemożliwym do przewidzenia, nie pozwolił, zasadnie, Prezesowi ZUS na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślić należy, iż przywołane przez skarżącego argumenty o złym stanie zdrowia nie stanowią również podstawy do przyjęcia przez organ innej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, niż wskazana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS. Samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy, a w znaczeniu rentowym i orzeczniczym niezdolność do pracy musiałaby być długotrwała. Nadto, organ zasadnie wskazał – powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 1967 r. sygn. akt III URN 10/67 (OSNC 1968/2/29) – że ustalenie początków niezdolności do pracy nie może opierać się na dowolnych przypuszczeniach, lecz konieczne są dowody zawierające dokładne dane pozwalające na niewątpliwie bądź z przeważającym prawdopodobieństwem ustalenie daty lub czasu powstania niezdolności. Jak wynika z wniosku z dnia 1 czerwca 2006 r. dowody takie (dokumenty) P. N. przedstawił i na ich podstawie orzeczono datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. W świetle powyższego, a także wobec treści art. 14 ust. 1 i 3 ustawy emerytalnej, organ nie mógł przyjąć innej daty powstania niezdolności do pracy, niż podana w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS, a wobec niespełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, o której mowa w art. 83 ust. 1 tej ustawy, brak było podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodzić należy się również z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że w takim przypadku, sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy, nie stanowi wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.