II SA/Wa 1790/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2011 r. sprawy ze skargi M. S.- przedstawicielki ustawowej małoletnich A., A. i A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w dniu [...] lipca 2011 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], odmawiającą przyznania M. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci A., A. i A. S. W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. Szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odnoszą się również do osoby zmarłej. Za szczególne okoliczności uważa się wyłącznie zdarzenia lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Skoro w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, to wnioskowane przez matkę dzieci świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż w przebiegu ubezpieczenia zmarłego wystąpiła przerwa w ubezpieczeniu w okresie od [...] grudnia 1999 r. do [...] września 2004 r. Z akt sprawy nie wynika, że w tych okresach zmarły ojciec dzieci nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że do dnia śmierci nie została ustalona całkowita niezdolność do pracy. Trudne warunki materialne rodziny i brak środków na utrzymanie nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania przedmiotowego świadczenia. Nadto organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że niemiecka instytucja ubezpieczeniowa od dnia [...] sierpnia 2009 r. przyznała małoletnim dzieciom świadczenie po zmarłym ojcu po [...] miesięcznie dla każdego. W tej sytuacji, zdaniem organu, przepisy cytowanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi na uznaniowy charakter świadczenia okresowego w art. 83 ustawy, o przyznaniu którego decyduje wyłącznie Prezes ZUS nie przewiduje zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez przedstawicielkę ustawową małoletnich M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że panująca sytuacja na rynku pracy, wysokie bezrobocie w rejonie zamieszkania ojca dzieci nie mają charakteru szczególnej okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków ustawowych; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że otrzymywane świadczenie z niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej w wysokości [...] na każde dziecko pozbawia całkowicie prawa do przyznania świadczenia w drodze wyjątku; 3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 9, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego; 4. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a. przez organ odwoławczy przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu decyzji do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i przedstawił argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami, dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych, przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w powołanym przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 k.p.a. - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 k.p.a. - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia, według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zatem każde inne warunki, stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie, uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym - bezprawne. Wbrew twierdzeniu organu, przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, że okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. W tym przypadku chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku, przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowana nie spełnia warunków, przewidzianych ustawą emerytalną, do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Podkreślić również należy, że przepis art. 83 ust. 1 tej ustawy nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż: "szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku". Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż dla Sądu nie ulega wątpliwości, że organ błędnie ocenił, iż przesłanka szczególnych okoliczności w sprawie nie zaistniała. Uchybienie to jest na tyle istotne, że samo w sobie mogłoby być przyczyną uzasadniającą uchylenie decyzji. Wskazać bowiem należy, iż w okresach wskazanych przez organ zmarły ojciec dzieci był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała, że w rejonie B., gdzie zamieszkiwał zmarły ojciec dzieci wraz z rodziną, panuje bezrobocie, z tego względu bywały okresy, w czasie których nie mógł znaleźć zatrudnienia z przyczyn od siebie niezależnych. Te okoliczności winny być przez organ szczegółowo zbadane i wyjaśnione w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUZ. Organ wydając zaskarżoną decyzję pominął fakt, iż zmarły ojciec dzieci w chwili zgonu był zatrudniony i były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Zgon nastąpił nagle, wskutek krwawienia z przewodu pokarmowego. Zgadzając się z ustaleniami organu w zakresie dotyczącym przebiegu zatrudnieniu zmarłego i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie można przyjąć, iż zaistniałe zdarzenie, tzn. zgon ubezpieczonego nie jest okolicznością szczególną, w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że zmarły w wieku [...] lat ojciec dzieci opłacałby w dalszym ciągu składki na ubezpieczenie społeczne. Z powyższego wynika, iż organ, odmawiając skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku, uczynił to na podstawie błędnego ustalenia, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w przepisie, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Wskazać również należy, iż jeśli zdaniem organu skarżąca nie spełnia również innych warunków z art. 83 ustawy, to ta okoliczność winna być w uzasadnieniu decyzji wykazana. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości, a na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 tej ustawy, orzekł o zwrocie kosztów postępowania.