II SA/Wa 1790/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Anna Mierzejewska (sprawozdawca) Sędzia WSA – Danuta Kania Sędzia WSA – Ewa Grochowska – Jung Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi P. Sp. z o. o. Sp. kom. z siedzibą w S. na postanowienie Głównego Inspektora Pracy z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie opinii w sprawie wniosku o zgodę na odstępstwo od oświetlenia naturalnego – oddala skargę – Główny Inspektor Pracy postanowieniem Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r., na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r. poz. 404, z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.), po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez "P." Sp. z o. o Spółka Komandytowa z siedzibą w S. na postanowienie Okręgowego Inspektora Pracy w G. z dnia [...] maja 2014 r. Nr rej.[...], wyrażające negatywną opinię w sprawie wyrażenia zgody na zastosowanie oświetlenia wyłącznie sztucznego w pomieszczeniu Nr 1 – hali produkcyjnej o pow. 740,30 m2, jako pomieszczeniu stałej pracy rozbudowywanego Zakładu Produkcji Wyrobów Rolno – Spożywczych w miejscowości G., obr. P., dz. nr [...] postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ podał, że [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w G. pismem z dnia [...] maja 2014 r. znak: [...]przekazał Okręgowemu Inspektorowi Pracy w G. do zaopiniowania wniosek "P." Sp. z o. o. Spółka Komandytowa z siedzibą w S., dotyczący wyrażenia zgody na zastosowanie oświetlenia wyłącznie sztucznego w ww. pomieszczeniu stałej pracy zlokalizowanym w Zakładzie Produkcji Wyrobów Rolno – Spożywczych w miejscowości G., obr. P., dz. nr [...]. Okręgowy Inspektor Pracy w G. postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. wyraził negatywną opinię o wniosku podnosząc m. in., że oświetlenie naturalne ww. pomieszczenia nie jest ze względów technologicznych niemożliwe lub niewskazane. Organ I instancji podkreślił, że obowiązujące przepisy nie wykluczają stosowania oświetlenia naturalnego, ani nie wskazują w sposób jednoznaczny oświetlenia sztucznego jako jedynego dopuszczalnego sposobu zapewnienia oświetlenia tego rodzaju pomieszczeń. Od postanowienia strona wniosła zażalenie. Po rozpatrzeniu zażalenia oraz przeanalizowaniu akt przedmiotowej sprawy Główny inspektor Pracy zważył co następuje. Zgodnie z § 58 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 75 poz. 690, z późn. zm.), w przypadku, gdy pomieszczenie przeznaczone na pobyt ludzi jest pomieszczeniem stałej pracy w rozumieniu ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, dla zastosowania wyłącznie oświetlenia światłem sztucznym, w tym elektrycznym, jest wymagane uzyskanie zgody właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, wydanej w porozumieniu z właściwym okręgowym inspektorem pracy. Przywołany przepis § 58 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. określa właściwość organów Państwowej Inspekcji Pracy do zajmowania stanowiska (wyrażania opinii) w sprawach dotyczących pomieszczeń pracy, w postępowaniu prowadzonym przez inspektora sanitarnego. Podkreślono, że postanowienia organów PIP rozstrzygają kwestię dostosowania warunków pracy do wymogów określonych w przepisach prawa pracy, które zawarte są przede wszystkim w dziale X Kodeksu Pracy oraz przepisach wydanych na podstawie delegacji zawartej w art. 23715 k.p., w tym w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003r. Nr 169 poz. 1650, z późn. zm.), określającym ogólnie obowiązujące przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące pomieszczeń pracy. Zgodnie z art. 214 § 1 Kodeksu pracy, pracodawca jest obowiązany zapewniać pomieszczenia pracy odpowiednie do rodzaju wykonywanych prac i liczby zatrudnionych pracowników. Organizując stanowiska stałej pracy, pracodawca powinien znać i przestrzegać podstawowe przepisy prawa pracy oraz bhp, w szczególności zaś musi wiedzieć, że każde pomieszczenie pracy powinno być wyposażone m. in. w oświetlenie naturalne (dzienne). Z § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy wynika ogólna zasada, zgodnie z którą pomieszczenia pracy i ich wyposażenie powinny zapewniać pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy. W szczególności w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami. Powyższy przepis wskazuje zatem, że zapewnienie oświetlenia naturalnego jest wymagane również w przypadku zapewnienia oświetlenia sztucznego o widmie zbliżonym do widma światła naturalnego. Wskazana że zarówno z treści przepisu § 25 przywołanego rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp, jak również z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że zastosowanie w zakładzie pracy wyłącznie elektrycznego źródła światła dopuszczalne jest, jeżeli kumulatywnie zachodzą dwa warunki: zapewnienie światła dziennego jest niemożliwe lub niewskazane oraz przyczyna dowolnej z ww. przeszkód tkwi w technologii produkcji. Organy PIP są uprawnione do zajmowania stanowiska, gdy przepisy prawa pracy nie są przestrzegane lub wtedy, gdy wymaga tego przepis prawa, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Ponadto – są organami wyspecjalizowanymi w zakresie będącym przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Jedną z naczelnych zasad prawa pracy jest konieczność zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym zapewnienia w pomieszczeniach stałej pracy światła dziennego. Odstąpienie od tej ogólnej zasady (wyrażenie opinii pozytywnej) może mieć charakter jedynie wyjątkowy. Okręgowy Inspektor Pracy w G. w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia przedstawił argumenty uzasadniające negatywną opinię w sprawie wyrażenia zgody na zastosowanie oświetlenia wyłącznie sztucznego w ww. pomieszczeniach stałej pracy. W szczególności organ podkreślił, iż z dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie wynika konieczność zastosowania w przewidywanym procesie produkcyjnym światła wyłącznie sztucznego. Organ nie kwestionował faktu, że w pomieszczeniach, gdzie przechowuje się produkty pochodzenia morskiego, należy zapewnić właściwy reżim sanitarny i utrzymanie obniżonej temperatury otoczenia. Wskazać jednak należy, że zapewnienie właściwej temperatury czy warunków sanitarnych nie jest uzależnione od rodzaju oświetlenia pomieszczeń. W ocenie Głównego Inspektora Pracy załączona przez stronę opinia dot. wpływu światła dziennego na jakość mięsa [...], nie wskazuje na bezwzględny wymóg zastosowania oświetlenia wyłącznie sztucznego w pomieszczeniach stałej pracy w projektowanym zakładzie, odnosi się głównie do konieczności utrzymania higieny oraz kontrolowanej (obniżonej) temperatury pomieszczeń. W ocenie organu, załączona opinia zawiera jedynie ogólne twierdzenia, z wnioskami typowymi dla wszystkich artykułów spożywczych, których jakość i przydatność do spożycia obniża się w przypadku długotrwałego poddawania nadmiernemu operowaniu promieni słonecznych i wysokiej temperatury. Reasumując powyższe – w ocenie organu – załączona przez wnioskodawcę opinia nie może mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia, ponieważ odnosi się głównie do zagadnienia zapewnienia higieny oraz właściwej temperatury na poszczególnych etapach procesu produkcyjnego. Odnotować należy również, że ww. opinia nie odnosi się zupełnie do wymogu zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy dla pracowników. Z załączonej opinii wynika m. in. iż "przy zastosowaniu oświetlenia sztucznego znacznie łatwiejsze jest utrzymanie właściwych warunków sanitarno-higienicznych pomieszczeń produkcyjnych, zaś mycie i dezynfekcja otworów okiennych, ram okiennych zwłaszcza ich ostrych kątów, szyb i parapetów jest uciążliwe, praco i czasochłonne". Mając na uwadze powyższe, organ wyjaśnia, że przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy na pierwszym miejscu stawiają dobro człowieka – pracownika, dbając o jego bezpieczeństwo, przystosowanie środowiska pracy do jego możliwości psychofizycznych i uwarunkowań biologicznych. Wskazać należy, że ograniczenie niekorzystnych procesów nie wymaga rezygnacji z oświetlenia naturalnego (kosztem warunków pracy zatrudnionych osób), lecz wiąże się z koniecznością podjęcia stosownych działań, w tym zastosowania dostępnych rozwiązań materiałowych eliminujących niepożądane składniki promieniowania świetlnego, mających na celu spełnienie wymogów sanitarnych. Rozwój techniki i technologii umożliwia obecnie zapewnienie ochrony zdrowia pracowników przy zastosowaniu oświetlenia stanowisk pracy światłem dziennym, bez ujemnego wpływu na jakość produktów uzyskiwanych w danym procesie technologicznym. Istnieją bowiem techniczne możliwości zastosowania rozwiązań w zakresie zapewnienia oświetlenia naturalnego w pomieszczeniach stałej pracy, które jednocześnie pozwalają na utrzymanie wymaganej w procesie technologicznym stałej temperatury oraz wymogów sanitarnych (np. zastosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności cieplnej, klimatyzacji ze sterowaniem automatycznym, z odpowiednio zaprojektowanymi miejscami nawiewu i wywiewu powietrza oraz urządzeń eliminujących nadmierne operowanie promieni słonecznych, czy rozwiązań materiałowych np. stolarki okiennej wykonanej przy użyciu materiałów pochłaniających lub rozpraszających niepożądane zakresy promieniowania naturalnego). Podkreślić należy, że procesy oksydacji i jełczenia produktów powstają na skutek utleniania fotosensybilizowanego, w warunkach naświetlania promieniami w paśmie UV, które skutecznie eliminuje się np. poprzez filtry pochłaniające czy tunele świetlne. W celu eliminacji powstawania skroplin wskazane jest montowanie wydajnych central chłodniczych z systemem wentylacji i klimatyzacji. Należy zwrócić uwagę, że w obowiązującym stanie prawnym nie ma przepisów zakazujących, czy zalecających wyeliminowanie stosowania oświetlenia naturalnego w procesie przetwórstwa [...], bowiem nawet przepisy regulujące zagadnienia dotyczące higieny środków spożywczych nie zawierają zapisów nakazujących ograniczenie oświetlenia naturalnego ani nie wskazują oświetlenia elektrycznego jako jedynego możliwego sposobu zapewnienia oświetlenia tego rodzaju pomieszczeń. Główny Inspektor Pracy podziela zatem pogląd organu I instancji, iż wskazane przez stronę argumenty nie przesądzają o tym, że oświetlenie naturalne w pomieszczeniu stałej pracy jest niemożliwe lub niewskazane ze względów technologicznych związanych z przetwórstwem [...]. Także z opinii załączonej przez wnioskodawcę wynika jedynie, że utrzymanie stałej temperatury w pomieszczeniach produkcyjnych może być utrudnione ze względu na konieczność zastosowania oświetlenia dziennego. Przepisy rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 852/2004 r. z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych (Dziennik Urzędowy UE nr L139/1) wskazują jedynie, że "pomieszczenia żywnościowe muszą posiadać odpowiednie naturalne i/lub sztuczne oświetlenie". Główny Inspektor Pracy podkreśla, że ww. regulacje prawne zostały wymienione wyłącznie jako dodatkowy argument w sprawie, ponieważ nie są to przepisy prawa pracy i dotyczą oświetlenia pomieszczeń określonych jako "pomieszczenia żywnościowe", nie zaś pomieszczeń stałej pracy, do których stosuje się przepisy prawa pracy. Wnioskodawca nie dowiódł, że zaproponowana przez niego technologia produkcji jest jedyną z możliwych do zastosowania w okolicznościach niniejszej sprawy, a oświetlenie naturalne pomieszczeń stałej pracy jest niemożliwe, czy choćby niewskazane. Przy czym przesłanka "niewskazania" zastosowania oświetlenia dziennego musiałaby być na tyle istotna, aby organ miał podstawy uznać, iż zatrudnieni pracownicy mogą być narażeni na negatywne skutki stałego zatrudnienia w pomieszczeniach bez zapewnionego dostępu do oświetlenia dziennego. Główny Inspektor Pracy podkreśla, że w procesie pracy pracodawca powinien zastosować takie rozwiązania, aby minimalizować negatywny wpływ światła naturalnego na surowce, jednocześnie dbając o życie i zdrowie zatrudnionych pracowników. Zgodnie z art. 213 § 1 i § 3 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany zapewniać, aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego, w którym przewiduje się pomieszczenia pracy, była wykonywana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy i uwzględniała poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. Dodać należy również, że przed podjęciem decyzji o projektowaniu pomieszczeń na prowadzenie działalności, w których świadczona będzie stała praca, pracodawca/inwestor winien uprzednio uzyskać niezbędne informacje czy pomieszczenia te spełniają warunki do prowadzenia zamierzonej produkcji, przy założeniu, że będą w nich zatrudnieni pracownicy. Obowiązujące przepisy prawa nie dają bowiem podstaw do wyrażenia zgody na odstępstwo od obowiązku zapewnienia oświetlenia naturalnego (dziennego) w pomieszczeniach stałej pracy, z uwagi na założenia inwestycyjne (obniżenie kosztów) czy wymogi sanitarne, z pominięciem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy mających wpływ na zdrowie zatrudnionych pracowników. W ocenie Głównego Inspektora Pracy – nie ma podstaw do odstąpienia od zasad określonych w przepisach prawa pracy i zmiany stanowiska organów w niniejszej sprawie. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Okręgowego Inspektora Pracy w G., oraz o zasądzenie kosztów: Postanowieniu zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania mających istotnych wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 7, 77 § 1, 80 kpa, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (dowolna ocena materiału dowodowego), w tym: ← nieuwzględnienie jaki wpływ ma zastosowanie światła dziennego na jakość produktów uzyskiwanych w opisywanym procesie technologicznym; ← nieuwzględnienie okoliczności związanych z zapewnieniem przez Stronę na stanowiskach pracy oświetlenia sztucznego o widmie zbliżonym do widma światła naturalnego tak by spełniało wymogi bezpieczeństwa i higieny pracy; 2. naruszenie prawa materialnego, które mogło mieć upływ na wynik sprawy: ← przepisu § 58 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, poprzez dokonanie błędnego przyjęcia, iż względy technologiczne w przedmiotowej sprawie nie wprowadzają konieczności zastosowania oświetlenia elektrycznego w pomieszczeniach pracy stałej; ← przepisu § 25 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, poprzez dokonanie błędnego przyjęcia, iż w adaptowanych pomieszczeniach stałej pracy możliwe jest zapewnienie oświetlenia światłem dziennym a tym samym, iż technologia planowanej produkcji nie uzasadnia stosowania oświetlenia wyłącznie elektrycznego przy jednoczesnym uznaniu, iż zastosowanie innego niż dzienne oświetlenia pomieszczeń stałej pracy możliwe jest jedynie w okolicznościach bezwzględnego wymogu zastosowania oświetlenia wyłącznie sztucznego w pomieszczeniach stałej pracy w projektowanym zakładzie, podczas gdy z powołanego przepisu wynika, iż dla zastosowania innego niż dzienne oświetlenia pomieszczeń stałej pracy wy starczającym jest wystąpienie przesłanki mówiącej o tym, że zastosowanie oświetlenia dziennego jest niewskazane ze względu na technologię produkcji; 3. sprzeczność ustaleń Organu II instancji z treścią zgromadzonego materiału dowodowego a w szczególności z opinią prof. dr hab. inż. P. B., poprzez przyjęcie, iż w stanie sprawy nie zachodzi wyjątkowa sytuacja umożliwiająca zastosowanie sztucznego oświetlenia w miejscu pracy na podstawie § 25 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i § 58 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, podczas gdy z powołanej opinii jednoznacznie wynika, iż zastosowanie w przedmiotowej hali produkcyjnej światła dziennego jest niewskazane ze względu na technologię produkcji produktów pochodzenia [...]; 4. sprzeczność ustaleń Organu II instancji z treścią zgromadzonego materiału dowodowego a w szczególności z opinią prof. dr hab. inż. P. B., poprzez przyjęcie, że opinia zawiera jedynie ogólne twierdzenia, z wnioskami typowymi dla wszystkich artykułów spożywczych, podczas gdy autor opinii wyraźnie odnosi się do przetwórstwa [...], ponadto uznanie, że opinia nie wskazuje na bezwzględny wymóg zastosowania oświetlenia wyłącznie sztucznego w pomieszczeniach stałej pracy w projektowanym zakładzie i odnosi się głównie do konieczności utrzymania higieny oraz kontrolowanej temperatury pomieszczeń, podczas gdy opinia jednoznacznie wskazuje negatywny wpływ światła dziennego na jakość, a przede wszystkim na wartości odżywcze produktów [...] tj. na technologię produkcji. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumenty, które zostały wskazane w zażaleniu na postanowienie. W odpowiedzi na skargę organ powtórzył argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie przypomnieć należy, że art. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U z 2007 r. nr 89, poz. 589) stanowi, że Państwowa Inspekcja Pracy jest organem powołanym do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przepisów dotyczących legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w zakresie określonym w ustawie. Przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy zawarte są przede wszystkim w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. –Kodeks pracy (Dz. U z 1998 r nr 21, poz. 94 ze zm.) w Dziale dziesiątym – Bezpieczeństwo i Higiena Pracy. Na podstawie art. 237 ze zm. 15 Kp zostało wydane rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U z 2003 r., nr 169, poz. 1650 ze zm.),które określa w dziale 2 wymagania związane z oświetlaniem pomieszczeń, w których znajdują się stanowiska pracy. Zasadą jest, że pracodawca ma obowiązek zapewnienia pracownikom w pomieszczeniach stałej pracy, światło dzienne. Zgodnie z § 2 pkt 4 powołanego rozporządzenia, przez pomieszczenie stałej pracy rozumie się pomieszczenie pracy, w którym łączny czas przebywania tego samego pracownika w ciągu jednej doby przekracza 4 godziny. Natomiast § 25 rozporządzenia stanowi, iż w pomieszczeniach stałej pracy należy zapewnić oświetlenie dzienne, chyba że jest to niemożliwe lub niewskazane ze względu na technologię produkcji, a na stosowanie oświetlenia wyłącznie elektrycznego pracodawca uzyskał zgodę właściwego państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego wydaną w porozumieniu z okręgowym inspektorem pracy. Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że zastosowanie w zakładzie pracy wyłącznie oświetlenia elektrycznego jest dopuszczalne, jeżeli wyłącznie zachodzą dwa warunki: 1. zapewnienia światła dziennego jest niemożliwe lub niewskazane; 2. przyczyna dowolnej przeszkody określonej powyżej związana jest z technologią produkcji. Podkreślić należy, że odstąpienie od tej ogólnej zasady może mieć charakter jedynie wyjątkowy. Zgodnie z § 58 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, dopuszcza się oświetlenie pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi wyłącznie światłem sztucznym, jeżeli oświetlenie dzienne nie jest konieczne lub nie jest wskazane ze względów technologicznych, bądź jest uzasadnione celowością funkcjonalną zlokalizowania tego pomieszczenia w obiekcie podziemnym lub w części budynku pozbawionej oświetlenia dziennego. Podstawowe znaczenie dla organów Państwowej Inspekcji Pracy ma zapewnienie oświetlenia dziennego (naturalnego)w pomieszczeniach stałej pracy –jako jedna z ogólnych zasad prawa pracy. Takich pomieszczeń – stałej pracy dotyczył wniosek złożony przez skarżącego. Zgodnie z art. 213 § 1 i 3 Kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany zapewnić aby budowa lub przebudowa obiektu budowlanego, w którym przewiduje się pomieszczenia pracy , była wykonana na podstawie projektów uwzględniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy i uwzględniała poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, bowiem na pracodawcy ciąży obowiązek zapewnienia pomieszczeń pracy odpowiednich do rodzaju wykonywanych prac (art. 214 par 1 Kodeksu pracy). Ponadto w pomieszczeniach pracy należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami. Według § 26 ust. 1 i 2 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp, oświetlenie dzienne na poszczególnych stanowiskach pracy powinno być dostosowane do rodzaju wykonywanych prac i wymaganej dokładności oraz powinno spełniać wymagania określone w Polskiej Normie, a niezależnie od oświetlenia dziennego należy zapewnić oświetlenie elektryczne. Jest to kolejna zasada dotycząca wszystkich pomieszczeń stałej pracy, która mająca również zastosowanie w niniejszej sprawie. Odnosząc się do argumentów strony dotyczących wniosku o wyrażenie zgody na odstępstwo od oświetlenia naturalnego, jeszcze raz należy podkreślić, że z treści przepisu § 25 rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp, a także z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że wymieniony przepis może być stosowany do opiniowania wniosków o wyrażenie zgody na zastosowanie oświetlenia wyłącznie sztucznego w pomieszczeniach stałej pracy, w których realizowane są procesy produkcyjne, a stosowana technologia produkcji czyni zapewnienie oświetlenia dziennego w tych pomieszczeniach niemożliwym lub niewskazanym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. akt I OSK 814/08). Należy zgodzić się ze stanowiskiem Głównego Inspektora Pracy, iż w niniejszej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia, że oświetlenie dzienne jest w przedmiotowym pomieszczeniu niemożliwe lub niewskazane ze względu na technologię produkcji. Muszą być względy niezwykle istotne i znajdujące odzwierciedlenie w przepisach, aby pozbawiać pracowników naturalnego oświetlenia przez kilka godzin dziennie. Jak słusznie podał organ, wnioskujący o odstępstwo nie wykazał, że technologia przetwórstwa [...] wyklucza stosowanie oświetlenia dziennego stałych stanowisk pracy. Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie wynika konieczność zastosowania w przewidywanym procesie produkcyjnym światła wyłącznie sztucznego czy też przeciwwskazania do stosowania oświetlenia naturalnego. Kwestie te zostały przez organ I i II instancji niezwykle dokładnie zbadane i wyjaśnione. Organ podkreślił, że w pomieszczeniach, gdzie przechowuje się czy przetwarza produkty pochodzenia morskiego (czy jakiekolwiek inne produkty spożywcze), należy zapewnić właściwy reżim sanitarny i utrzymanie obniżonej temperatury otoczenia. Wskazać jednak należy, że zapewnienie właściwej temperatury czy warunków sanitarnych nie jest uzależnione od rodzaju oświetlenia pomieszczeń produkcyjnych. Główny Inspektor Pracy dokonał prawidłowej analizy i oceny załączonej przez stronę ekspertyza nt. "możliwości stosowania sztucznego oświetlenia w projektowanych pomieszczeniach produkcyjnych firmy P.", i wywiódł, że w opinii nie wskazuje na bezwzględny wymóg zastosowania oświetlenia wyłącznie sztucznego w pomieszczeniach stałej pracy w projektowanym zakładzie, nie zawiera również argumentów uzasadniających przeciwwskazania do stosowania oświetlenia naturalnego. Zwrócić uwagę należy, że w ekspertyzie wskazuje się głównie na konieczność utrzymania kontrolowanej (obniżonej) temperatury pomieszczeń (która regulowana jest wytycznymi rozporządzeń unijnych i Polskich Norm, wilgotności oraz higieny). Również należy zgodzić się z organem, że w opinii brak podstawowej informacji, iż reakcje enzymatycznego rozkładu składników żywności uzależnione są w głównej mierze od czasu ekspozycji produktu. Poza sporem pozostaje bowiem, że proces utleniania nienasyconych kwasów tłuszczowych uzależniony jest głównie od ww. czynnika, który należy ograniczyć do minimum. Właściwa organizacja procesu produkcji i wyposażenie techniczne linii produkcyjnych umożliwiają ograniczenie do minimum czasu ekspozycji mięsa, co umożliwia zachowanie jakości i bezpieczeństwa produktu. Jest to istotne tym bardziej, że niepożądane reakcje zachodzące w produktach [...] pod wpływem działania promieni UV następują po ok. 60 minutach, zaś proces obróbki [...] trwa kilkanaście minut. Jak słusznie wskazał Główny Inspektor Pracy załączona opinia nie odnosi się bezpośrednio do procesu technologicznego w zakładzie skarżącej, a zawiera jedynie ogólne twierdzenia, z wnioskami typowymi dla wszystkich artykułów spożywczych, których jakość i przydatność do spożycia obniża się w przypadku długotrwałego poddawania nadmiernemu operowaniu promieni słonecznych i wysokiej temperatury. Dlatego i nie mogła mieć ona wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż odnosi się głównie do zagadnienia zapewnienia higieny oraz właściwej temperatury na poszczególnych etapach procesu produkcyjnego. Należy zatem podkreślić, iż w procesie przetwórstwa [...] należy stosować takie rozwiązania aby minimalizować negatywny wpływ światła naturalnego, jednocześnie dbając o życie i zdrowie pracowników. Ponadto przed podjęciem decyzji o planowanej działalności w danym obiekcie, przy założeniu, że w ramach tej działalności będą zatrudnieni pracownicy, należy uzyskać niezbędne informacje, czy pomieszczenia stałej pracy będą spełniały warunki określone w przepisach prawa pracy. Notorium jest, że w wielu już istniejących obiektach zgodnie z zasadami dobrej praktyki produkcyjnej i higienicznej, zastosowano rozwiązania techniczne niwelujące wpływ oświetlenia naturalnego na surowce spożywcze, bez uszczerbku dla wymagań higieniczno- sanitarnych w produkcji żywności. Powyższe wskazuje, że możliwe jest zapewnienie zarówno właściwego reżimu sanitarnego, odpowiedniego do profilu produkcji, jak również dostępu do oświetlenia dziennego dla zatrudnionych pracowników. Na zakończenie podkreślić należy, że przy ocenie wniosku przez Generalnego Inspektora Pracy, o wyrażenie zgody na zastosowanie wyłącznie oświetlenia elektrycznego było zbadanie, czy spełnione zostały przesłanki dla odstępstwa od zasady stosowania w pomieszczeniach pracy światła dziennego. W przedmiotowej sprawie, co należy podkreślić, organ oprócz oceny wniosku pod kątem bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, również dokonał analizy i wypowiedział się co do tego czy technologia przetwórstwa [...] uzasadnia czy też nie, stosowanie wyłącznie oświetlenia elektrycznego. W ocenie Sądu organ w sposób wyczerpujący uzasadnił przyczyny, dla których negatywnie zaopiniował wniosek strony skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.