II SA/Wa 1805/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA – Anna Mierzejewska, – Janusz Walawski (spr.), Protokolant – Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi P. G. przedstawicielki ustawowej małoletnich J., P. i P.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz P. G. kwotę 124 zł (sto dwadzieścia cztery) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] sierpnia 2009 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich dzieci J., A. i I G. W uzasadnieniu decyzji organ podał m.in., że renta rodzinna jest pochodną świadczenia przysługującego osobie zmarłej. Szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odnoszą się również do osoby zmarłej. Za szczególne okoliczności uważa się wyłącznie zdarzenia lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Okolicznością szczególną, może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. Skoro w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, to wnioskowane przez matkę dzieci świadczenie nie może zostać przyznane, gdyż w przebiegu ubezpieczenia zmarłego wystąpiły liczne przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Z akt sprawy nie wynika, że w tych okresach zmarły ojciec dzieci nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza, gdy uwzględni się fakt, że do dnia śmierci nie została ustalona całkowita niezdolność do pracy. Trudne warunki materialne rodziny i brak środków na utrzymanie nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania przedmiotowego świadczenia pieniężnego. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2009 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez P. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, iż została wydana w związku z błędną i dowolną wykładnią art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca podniosła również, że organ nierzetelnie zebrał, rozpatrzył i ocenił materiał dowodowy. Podnosząc te zarzuty, skarżąca wskazała na art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i przedstawił argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami, dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych, przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w powołanym przepisie, nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków, zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 Kpa – spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 Kpa i art. 80 Kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia, według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, są jedynymi kryteriami ustawowymi od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zatem każde inne warunki, stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie, uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym – bezprawne. Wbrew twierdzeniu organu, przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, że okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. W tym przypadku chodzi natomiast o wykazanie istnienia - bądź braku - przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowana nie spełnia warunków – przewidzianych ustawą emerytalną – do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Podkreślić również należy, że przepis art. 83 ust. 1 tej ustawy nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż: "szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku". Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż dla Sądu nie ulega wątpliwości, że organ błędnie ocenił, iż przesłanka szczególnych okoliczności w sprawie nie zaistniała. Uchybienie to jest na tyle istotne, że samo w sobie mogłoby być przyczyną uzasadniającą uchylenie decyzji. Organ wydając zaskarżoną decyzję pominął fakt, iż zmarły ojciec dzieci w chwili zgonu był zatrudniony i były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Zgon nastąpił nagle, wskutek rozległego zawału mięśnia sercowego. Zgadzając się z ustaleniami organu w zakresie dotyczącym przebiegu zatrudnieniu zmarłego i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, nie można przyjąć, iż zaistniałe zdarzenie, tzn. zgon ubezpieczonego nie jest okolicznością szczególną, w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że zmarły w wieku 31 lat ojciec dzieci opłacałby w dalszym ciągu składki na ubezpieczenie społeczne. Z powyższego wynika, iż organ, odmawiając skarżącej przyznania przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku, uczynił to na podstawie błędnego ustalenia, iż w sprawie nie zaistniała przesłanka szczególnych okoliczności, o której mowa w przepisie, stanowiącym podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł, jak w pkt 1 sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości, a na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 tej ustawy, orzekł o zwrocie kosztów postępowania.