II SA/Wa 1821/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Bronisław Szydło, WSA, Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. znak: [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2004 r., którą na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił I. B. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci R. i M. B. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał w uzasadnieniu decyzji, iż z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których R. B., zmarły w dniu [...] października 2003 r. ojciec małoletnich R. B. i M. B., nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Ostatnio udowodniony okres składkowy ojca dzieci przypada na dzień 14 września 1999 r., natomiast zgon nastąpił w dniu [...] października 2003 r., tj. po upływie 4 lat 1 miesiąca i 13 dni od ustania ubezpieczenia. Nadesłane przez I. B. zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w L. z dnia [...] maja 2004 r. wynika, że w okresie od [...] września 2001 r. do [...] października 2003 r. zmarły R. B. był zarejestrowany bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Okres pozostawania bez pracy, zdaniem organu, nie może być uwzględniony, ponieważ w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie jest okresem składkowym ani okresem nieskładkowym oraz nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższą decyzją I. B. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie decyzji. W skardze podnosiła, iż mąż jej zmarł w dniu [...] października 2003 r. w wieku 33 lat. Przed śmiercią był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy bez prawa do zasiłku. Pomimo, iż czynił starania, aby podjąć pracę nie mógł jej znaleźć w związku z sytuacją panującą na rynku pracy. Zdaniem skarżącej, brak zatrudnienia jej zmarłego męża wynikał z przyczyn od niego niezależnych, które powinny być traktowane jako szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie z uzasadnieniem zbieżnym jak w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż przerwa w zatrudnieniu ojca dzieci trwała łącznie 4 lata i 1 miesiąc od września 1999 r., bowiem dopiero od września 2001 r. został zarejestrowany jako bezrobotny, a więc rejestracja nastąpiła dopiero po dwóch latach od ustania ubezpieczenia. Nadto zmarły zamieszkał w bezpośrednim sąsiedztwie W., w której trudności w znalezieniu pracy są mniejsze niż w innych rejonach kraju, a R. B. w okresie przerwania ubezpieczenia miał 29 lat i był osobą w pełni zdrową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że narusza ona prawo. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie tego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich tych przesyłek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przepisie odnosi się do osoby zmarłej. W dniu [...] maja 2004 r. Prezes ZUS wydał decyzje odmawiające przyznania tego świadczenia. Jak bowiem wynika z akt sprawy, nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 83 ustawy. Skarżąca jest osobą w pełni zdolną do pracy, natomiast powodem odmowy świadczenia dla dzieci zmarłego był fakt, iż nie stwierdzono aby powodem 4-letniej przerwy w zatrudnieniu ojca dzieci były okoliczności szczególne, niemożliwe do przezwyciężenia, biorąc pod uwagę, że był osobą młodą i w pełni zdolną do pracy. Skarżąca wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy, jednak tylko w stosunku do decyzji odmawiającej świadczenia dla małoletnich synów. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję nie znajdując nowych okoliczności mających wpływ na zmianę decyzji odmawiającej prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji zawartej w aktach wynika, że zmarły w dniu [...] października 2003 r., w wieku 33 lat, ojciec dzieci miał udowodniony okres ubezpieczenia 10 lat 1 miesiąc i 11 dni. Pracę przestał wykonywać we wrześniu 1999 r. i do chwili zgonu nie został wykazany żaden okres pracy potwierdzony opłaceniem składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Od [...] września 2001 r. do [...] października 2003 r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy w L. jako bezrobotny bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczenia w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest też zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 kpa). Wreszcie ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowody (art. 77, art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej reguły te nie były przestrzegane, co w ocenie Sądu mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając dochodzonego świadczenia Prezes ZUS nie poparł rozstrzygnięcia wyczerpującymi ustaleniami, nie poddał szczegółowej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego, jak również nie ustosunkował się do całokształtu argumentacji skarżącej. W szczególności Prezes ZUS nie rozważył, iż zmarły w dniu [...] października 2003 r. R. B. w chwili śmierci miał 33 lata, legitymował się ponad 10-letnim okresem pracy popartym opłacaniem składek ubezpieczeniowych. W kontekście wieku okres ten nie może być uznany za krótki. Nadto od [...] września 2001 r. do [...] października 2003 r., tj. do chwili śmierci był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako bezrobotny, co zdaniem Sądu potwierdza, podnoszone przez skarżącą zarówno w odwołaniu, jak i w skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jego starania o uzyskanie pracy. Na podkreślenie zasługuje również, iż skarżąca ubiegająca się o rentę w drodze wyjątku dla małoletnich synów R. B. ur. [...] sierpnia 1988 r. i M. B. ur. [...] grudnia 1992 r. znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, pobiera jedynie zasiłek rodzinny na dwoje dzieci oraz zasiłek celowy na żywność z Pomocy Społecznej. Tym samym, zdaniem Sądu, należy jeszcze raz wyjaśnić i szczegółowo ustalić w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" nienabycia uprawnień do świadczenia ustawowego przez R. B. Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2005 r. skarżąca ponadto podniosła, iż jej zmarły mąż od 1999 r. do 2001 r. pracował prywatnie bez zarejestrowania - bowiem właściciel zakładu nie zawarł z nim umowy o pracę. Te kwestie winny być również ustalone przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ. Wprawdzie decyzja o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku ma charakter decyzji uznaniowej, jednak nie zwalnia to organu od obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i żądania decyzji wyczerpującej wszystkie ustalenia faktyczne i prawne istotne w sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c, 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.