II SA/Wa 1826/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło, Asesor WSA Janusz Walawski, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr), Protokolant Monika Cichańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2005r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], odmawiającą J. S. przyznania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, iż z akt rentowych wynika, że na przestrzeni pracy zawodowej wystąpiły przerwy w ubezpieczeniu w okresach od 1 listopada 1987 r. do 30 kwietnia 1994 r. oraz od 1 stycznia 1999 r. do 23 sierpnia 2001 r., natomiast wnioskodawczyni została uznana za całkowicie niezdolną do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS od lipca 2001 r., czyli po upływie ponad 2 lat i 7 miesięcy od ostatnio udowodnionego okresu składkowego przypadającego na dzień 31 grudnia 1998 r. W ocenie Prezesa ZUS brak uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w zwykłym trybie nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami niezależnymi od woli wnioskodawczyni, zaś krótki staż ubezpieczeniowy wynoszący 5 lat 9 miesięcy i 11 dni jest nieadekwatny do jej wieku (39 lat). Powołany przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie pozwala na przyznanie świadczenia w oderwaniu od odpowiednio długiego okresu. Organ wyjaśnił również, że na podstawie art. 10 ustawy emerytalnej okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki, uwzględniane są jako okres uzupełniający tylko przy ustalaniu prawa do emerytury i przy obliczaniu jej wysokości, natomiast nie podlegają zaliczeniu do ogólnego stażu pracy w przypadku ubiegania się o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Stwierdził przy tym, że do stażu pracy nie został uwzględniony okres ubezpieczenia w KRUS w latach 1 lipca 1991 r. do 11 czerwca 1994 r., który błędnie zaliczono w decyzji z dnia [...] kwietnia 2004 r. Zwrócił także uwagę na fakt zalegania przez J. S. w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okresy: 1 listopada 1998 r. do 30 listopada 1998 r. i 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 2001 r. oraz podniósł, że sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. wniosła o jej uchylenie i przyznanie wypłaty świadczeń rentowych od dnia złożenia pierwszego wniosku o ich przyznanie. W uzasadnieniu, powołując się na swój stan zdrowia i orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, podniosła, że posiada dokumenty potwierdzające wymagany okres składkowy i nieskładkowy, a wniosek o przyznanie świadczenia złożyła będąc na zasiłku dla bezrobotnych i wskazane okresy zostały w nim zawarte. W piśmie procesowym z dnia 11 października 2004 r. skarżąca przedstawiła swój staż ubezpieczeniowy, w tym staż ubezpieczeniowy w KRUS od 1 stycznia 1989 r. do 31 marca 1996 r., a ponadto stwierdziła, że zaległość w opłacaniu składek za 1998 r. uregulowała. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje ustalenia faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi stwierdził w szczególności, że gdyby skarżąca spełniała warunki do przyznania świadczenia ustawowego, to zostałoby ono przyznane, a w razie odmowy, błąd organu byłby skorygowany przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, do którego skarżąca się odwołała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ustawy emerytalno-rentowej. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, że skarżąca J. S. była osobą ubezpieczoną przez 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, niezdolność ta została wobec niej orzeczona od lipca 2001 r. oraz nie posiada ona niezbędnych środków utrzymania. Nie budzi również wątpliwości fakt, że niezdolność do pracy powstała po upływie 2 lat i 7 miesięcy od ustania ostatnio udowodnionego okresu składkowego przypadającego na dzień 31 grudnia 1998 r., wobec czego nastąpiła odmowa przyznania świadczenia w zwykłym trybie. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż powodem nienabycia uprawnień do świadczenia ustawowego nie były szczególne okoliczności, na które skarżąca nie miała wpływu. Za takie okoliczności nie mogło być uznane w szczególności niepłacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, za okoliczność szczególną na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należy uznać zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2000 r. sygn. akt II SA 1936/00 lex nr 51005). Skarżąca nie wykazała zaś, by taka sytuacja miała miejsce w jej przypadku, sygnalizując jedynie we wniosku o przyznanie świadczenia, że prowadzona działalność przestała przynosić dochody i to było powodem nieopłacania składek. Powołała się też na rozpad jej małżeństwa i "splot różnych wydarzeń" bez ich skonkretyzowania oraz wykrycie u niej w dniu [...] lipca 2001 r. [...]. Odnosząc się do zawartego w skardze argumentu, iż wniosek o przyznanie świadczeń rentowych skarżąca złożyła w trakcie przebywania na zasiłku dla bezrobotnych należy stwierdzić, że nie ma on w sprawie znaczenia, gdyż ewentualnie szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy są oceniane w aspekcie niezachowania warunku 18 miesięcy pomiędzy ustaniem okresu składkowego lub nieskładkowego, a powstaniem niezdolności do pracy. Sam zaś fakt złożenia takiego wniosku w trakcie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, nie może przesądzać o konieczności przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.