II SA/Wa 1833/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Asesor WSA Sławomir Antoniuk, , Protokolant: Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2008 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2007 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] odmawiającą przyznania A. S. emerytury specjalnej. W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach, jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie specjalne brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczenia. Może być ono bowiem przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, mające charakter szczególny. Organ podał, że urodzony w 1938 r. A. S. wystąpił o przyznanie renty specjalnej powołując się na swoje osiągnięcia w dziedzinie nowych rozwiązań technicznych oraz na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wnioskodawca podał, iż wychował się w rodzinie katolickiej, której członkowie należeli do Armii Krajowej, a patriotyzm był największą wartością. Wskazał, iż z uwagi na swoją nieugiętą postawę w stosunku do ustroju komunistycznego spotykał się i spotyka nadal z dyskryminacją jego osoby. Podał m.in., że nie mógł podjąć studiów, a tytuł inżyniera mechanika zdobył dopiero wiele lat później. W aktach administracyjnych znajdują się liczne oświadczenia kolegów i współpracowników wnioskodawcy z czasu jego pracy w Fabryce [...] potwierdzające wykształcenie i bogatą wiedzę praktyczną wnioskodawcy, a także fakt, iż był on jednym z czołowych inicjatorów nowych rozwiązań technicznych. Nigdy nie należał do żadnej partii politycznej, konsekwentnie odmawiając wstąpienia przez co uniemożliwił sobie awans zawodowy, możliwość wyjazdów zagranicznych a także różnego rodzaju przywilejów materialnych i socjalnych. W aktach administracyjnych znalazło się też oświadczenie, z którego wynika, iż wnioskodawca zgłosił największą ilość projektów wynalazczych i zajmował pod tym względem czołowe miejsce w całym województwie. Za swoją działalność został odznaczony odznaką [...], [...] oraz [...]. Ponadto wnioskodawca wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Podczas stanu wojennego brał udział w opozycyjnych spotkaniach z aktorami scen polskich organizowanych na znak protestu wprowadzenia stanu wojennego. Podał, iż łączny dochód jego rodziny, na którą składa się wnioskodawca, jego żona oraz ich pełnoletnia córka wychowująca 4 letniego syna, wynosi [...] zł. Po odjęciu kosztów utrzymania domu, kosztów studiów córki, a także wydatków związanych z zakupem leków, żywności i bieżących potrzeb, wnioskodawcy pozostaje kwota [...] zł. Okoliczności te potwierdził też Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R., do którego zwrócił się organ o udzielenie informacji na temat sytuacji materialno-bytowej skarżącego i jego rodziny. W sprawie ustalono też, iż A. S. jest po przebytym zawale serca, cierpi na chorobę wieńcową, nadciśnienie tętnicze oraz inne schorzenia. Organ odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia specjalnego stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie brak jest szczególnych okoliczności warunkujących przyznanie tego świadczenia. Z uwagi na fakt, iż nie jest to świadczenie socjalne nie może ono być przyznane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej wnioskodawcy. Organ nie zakwestionował osiągnięć i wniesionego wkładu wnioskodawcy na rzecz gospodarki narodowej w postaci projektów racjonalizatorskich oraz nienagannej i zaangażowanej pracy, jednak stwierdził, iż nie można uznać, aby osiągnięcia te były na tyle wybitne, szczególne i niepowtarzalne, by uzasadniały przyznanie wnioskowanego świadczenia. Powyższa decyzja Prezesa Rady Ministrów stała się przedmiotem skargi A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podkreślił, iż niezrozumiałe są dla niego powody, dla których organ odmówił mu przyznania renty specjalnej. Kolejny raz wskazał na swoje osiągnięcia w dziedzinie nowych rozwiązań technicznych. Wskazał, iż po dzień dzisiejszy projekty jego są wykorzystywane w gospodarce krajowej i przynoszą wielomilionowe oszczędności. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Analizując niniejszą sprawę pod tym kątem Sąd stwierdził, że skarga nie może zostać uwzględniona. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej, niż określone w ustawie. Zatem decyzja wydana przez organ na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy. Należy jednak zauważyć, iż zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową, organ administracji stosownie do art. 7 kpa, ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej, wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności Sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego czyli, czy nie nosi ona cech dowolności. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 (publik. OTK-A 2006/9/123) zajął stanowisko w kwestii przyznawania emerytury specjalnej stwierdzając, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych "szczególnie uzasadniony przypadek", należy łączyć z wybitnymi zasługami na płaszczyźnie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1954/04, publ. Lex nr 171678). Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania stosownego świadczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, publ. Lex nr 171714). Trybunał Konstytucyjny, w cytowanym już orzeczeniu, wyraził też pogląd, iż "... przyznanie świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest uzależnione od spełnienia określonych wymogów formalnych dotyczących wieku lub stanu zdrowia, jak ma to miejsce w wypadku emerytury lub renty przyznawanej na podstawie ustawy, czy świadczenia wyjątkowego, przyznawanego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie art. 83 tej ustawy. Prezes Rady Ministrów ma prawo w sposób zindywidualizowany określić, czy konkretny przypadek należy uznać za przypadek "szczególnie uzasadniony", upoważniający do zastosowania kompetencji określonej w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS". W rozpoznawanej sprawie – w ocenie Sądu – Prezes Rady Ministrów prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy sprawy. Tym samym nie uchybił przepisom proceduralnym oraz zasadom postępowania administracyjnego. Organ rozstrzygając sprawę rozważył argumenty podnoszone przez stronę, zebrał a następnie ocenił, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, materiał dowodowy sprawy w stopniu umożliwiającym wydanie prawidłowej decyzji. Z akt sprawy wynika, iż Prezes Rady Ministrów podjął czynności procesowe zmierzające do dokładnego ustalenia sytuacji rodzinnej i materialnej wnioskodawcy. W tym zakresie uzyskał informacje z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., z których wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnią córką, która samotnie wychowuje 4 letniego syna. Na łączny rodzinny dochód czteroosobowej rodziny składa się emerytura skarżącego w wysokości [...] zł, emerytura jego żona w wysokości [...] zł oraz zasiłek dla bezrobotnych ich córki. Małżonkowie wspólnie spłacają kredyt mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto ponoszą wydatki związane z opłatą za studia córki oraz opłaty mieszkaniowe, zakup żywności i lekarstw. W ocenie Sądu aktualna sytuacja materialno – bytowa skarżącego nie jest rażąco niewspółmierna do jego osiągnięć oraz zasług na płaszczyźnie naukowej i politycznej, których organ administracji nie kwestionuje, a jedynie odmiennie, niż skarżący ocenia ich rangę. Należy bowiem przyznać racje organowi, który stwierdza, iż sytuacja finansowa skarżącego jest trudna ze względu na okoliczność pozostawania na utrzymaniu skarżącego i jego żony ich pełnoletniej córki i jej dziecka, ponieważ wspólny dochód małżonków rozłożony jest na potrzeby czterech osób, a nie dwóch. Organ zaś zbierając i oceniając materiał dowodowy w sprawie nie dopatrzył się żadnych okoliczności, które uniemożliwiałyby podjęcie przez pełnoletnią córkę pracy zarobkowej. Odnosząc się do oceny przesłanki szczególnych zasług i osiągnięć wnioskodawcy w określonej dziedzinie aktywności stwierdzić należy, iż Prezes Rady Ministrów badał ten aspekt sprawy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, jak również z uwzględnieniem argumentacji i dokumentów przedłożonych przez stronę oraz inne osoby składające oświadczenia o osiągnięciach skarżącego. Sama zaś wartość dorobku zawodowego skarżącego oraz ranga jego dokonań politycznych i naukowo – technicznych była poddana swobodnej ocenie organu, a wynik końcowy tej oceny w postaci rozstrzygnięcia, pozostaje już poza kontrolą sądowoadministracyjną. Motywy, którymi organ się kierował przy podejmowaniu rozstrzygnięcia zostały obszernie podane w uzasadnieniu decyzji. Reasumując należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie Prezes Rady Ministrów nie naruszył granic uznania administracyjnego, w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, poddał go ocenie kierując się zasadą swobodnej oceny dowodów i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie oraz dostatecznie wyczerpująco uzasadnił zaskarżoną decyzję. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.