II SA/Wa 1843/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Sławomir Antoniuk, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy własną decyzję z [...] lipca 2013 r. o odmowie przyznania E. S. świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu wskazał, że świadczenie takie może być przyznane osobie, która legitymuje się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, politycznej, czy w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Badając wniosek strony przez pryzmat ww. okoliczności, nie dopatrzył się po stronie wnioskodawcy występowania takich przesłanek, które uzasadniałyby przyznanie dochodzonego świadczenia. Podniósł, że wrażliwość strony na ludzką krzywdę zasługuje na najwyższe uznanie. Skarżący udzielał bowiem pomocy osobom potrzebującym, ratując zagrożone życie ludzkie i za te działania został uhonorowany przez Prezydenta RP Medalem za Ofiarność i Odwagę. Otrzymanie przez stronę tego honorowego odznaczenia nie sprawia jednak, aby predestynowało to wnioskodawcę do omawianego świadczenia. Inne przesłanki przemawiają bowiem za przyznaniem powyższego odznaczenia, a inne za przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Rozpoznając wniosek organ zbadał również kwestie natury bytowej i zdrowotnej. Ustalił, że wnioskodawca jest rencistą. Źródłem utrzymania jego dwuosobowej rodziny są jego świadczenia rentowe oraz wynagrodzenie żony, które łącznie stanowią kwotę 3 145 zł netto. Powyższe, w ocenie organu, świadczy o tym, że za przyznaniem omawianego świadczenia nie przemawia też sytuacja materialna i zdrowotna strony. Sytuacja ta nie wskazuje bowiem na pozostawanie przez wnioskodawcę w niedostatku. Organ podniósł także, że powodem do przyznania świadczenia wyjątkowego nie może być odmowa przyznania stronie przez ZUS wcześniejszej emerytury. Poprawność decyzji Prezesa ZUS w tej materii została bowiem potwierdzona prawomocnym wyrokiem sądowym. Od powyższej decyzji skargę wywiódł E. S., wnosząc o jej uchylenie. Podniósł, że podejmował działania ratujące ludzkie życie, narażając własne, za co został uhonorowany Medalem za Ofiarność i Odwagę. Fakt tego odznaczenia sprawia, w ocenie skarżącego, że spełnia on przesłanki uzasadniające przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał także, iż ZUS nie uznał okresu jego pracy w latach 1973-1998 za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, mimo iż taką wykonywał. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ miał podstawy ku temu, aby nie dopatrzyć się występowania po stronie wnioskodawcy przesłanek uzasadniających przyznanie mu emerytury lub renty specjalnej. Omawiana tematyka została uregulowana w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), w myśl którego Prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Przepis ten nie zawiera wyszczegółowienia sytuacji uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego. Pozostawia organowi, będącemu decydentem tego świadczenia, swobodę w ustalaniu przesłanek, których spełnienie jest konieczne dla uzyskania renty lub emerytury specjalnej. Podkreślenia wymaga również okoliczność, iż decyzja wydawana w trybie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest rozstrzygnięciem stricte uznaniowym. Uznaniowość związana jest zaś ściśle z pojęciem subiektywizmu. Ustawodawca pozostawiając Prezesowi Rady Ministrów swobodę w zakresie ukształtowania sposobu rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", umożliwił mu tym samym stosowanie subiektywnych kryteriów oceny zasadności wniosków składanych w omawianym trybie. Skoro więc organ ma ustawowe umocowanie do dokonywania swobodnej i subiektywnej oceny zasadności wniosków, o jakich mowa w omawianym przepisie, to oznacza to, że nie sposób czynić organowi skutecznych zarzutów z tego, że prezentuje swój subiektywny punkt widzenia przy ocenianiu wniosków stron. Powyższa materia była też przedmiotem wielokrotnej oceny sądów administracyjnych, które w drodze orzeczniczej wypracowały wykładnię omawianego przepisu. Dla przykładu wskazać należy m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2007 r., wydany w sprawie o sygn. akt I OSK 894/06, w którym wskazano, iż: "(...) szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej, czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty (...)". W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 7/07, stwierdzając iż: "Niedookreślone pojęcie szczególnie uzasadnionych przypadków bez wskazania jakichkolwiek kryteriów i przesłanek oznacza, że ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów ocenę, czy sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Przy czym warto wskazać, iż celem przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności". Również w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 396/08, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że: "Świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie ma charakteru socjalnego, gdyż wtedy zatraciłoby wyjątkowy charakter przyznania i stałoby się świadczeniem o charakterze powszechnym". Zwrócić także należy uwagę, że w przypadku, gdy przedmiotem skargi jest decyzja uznaniowa, to kognicja Sądu administracyjnego, przy ocenie takiego rozstrzygnięcia, ogranicza się do zbadania, czy organ przedstawił motywy jakimi się kierował i wyjaśnił w sposób czytelny podstawy swojego działania. Sąd nie może zaś ingerować w subiektywny sposób oceny zasadności wniosku, prezentowany przez organ. Nie może bowiem ograniczać prawa organu do samodzielnej i nieskrępowanej swobody, przy ocenie zasadności wniosku. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż okoliczności przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji świadczą o tym, że organ podołał ww. obowiązkom, które na nim spoczywały przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku. Zaprezentował bowiem sposób w jaki odczytuje normę art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Dokonał też analizy zasług podnoszonych przez wnioskodawcę, przez pryzmat swojej subiektywnej wykładni omawianego przepisu i doszedł do przekonania, że ze wskazanych we wniosku osiągnięć strony, nie można skutecznie wywodzić faktu istnienia zasług skarżącego dla całego kraju, a zwłaszcza zasług o charakterze wyjątkowym i niepowtarzalnym. Organ zasadnie też wywiódł, że za przyznaniem świadczenia w omawianym trybie nie przemawia również, podnoszona w skardze, okoliczność braku uznania przez ZUS pracy strony, jako wykonywanej w szczególnych warunkach. W tym zakresie wypowiedział się już bowiem Sąd powszechny. Ta materia mogłaby być więc jedynie ewentualną przesłanką podnoszoną w postępowaniu toczącym się przed Sądem powszechnym. Nie może zaś zostać potraktowana jako uzasadniająca istnienie zdarzenia losowego o charakterze szczególnym. Uwypuklana we wniosku trudna sytuacja materialna także nie stanowi wystarczającej przesłanki dla przyznania omawianego świadczenia. Przedmiotowy przepis nie ma bowiem charakteru świadczenia socjalnego. Wywody zaś organu, odnośnie braku występowania po stronie skarżącego niedostatku, należało uznać za uprawnione i wyważone. Oceniając kwestie związane z sytuacją materialną nie sposób bowiem też pominąć faktu, iż skarżący posiada trójkę dorosłych dzieci, na których, zgodnie z prawem, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze oraz uznając iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).