II SA/Wa 1855/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Jacek Fronczyk, Asesor WSA, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości II SA/Wa 1855/05 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia[...] czerwca 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W. B. z dnia 17 lutego 2005 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art.83 ww. ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a, niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 54 lat życia W. B. posiada udowodniony okres ubezpieczenia 26 lat, jednak w 10 - leciu przypadającym na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat, udowodnił tylko 3 lata, 5 miesięcy i 26 dni .W latach 1993 - 1995, nie został udokumentowany żaden okres składkowy. W ocenie organu nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w wymienionych przerwach W. B. był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie może stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lipca 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podał, że jego stan zdrowia znacznie się pogorszył w 1997 r. Od listopada 1999 r. do listopada 2002 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Ze względu na stan zdrowia ([...]) mimo skierowań do pracy z PUP, lekarz nie chciał dopuścić go do pracy. Ponadto podkreślił swoją bardzo trudną sytuację materialną oraz bardzo duże wydatki związane z leczeniem i koniecznością przyjmowania drogich lekarstw, niezbędnych dla utrzymania organizmu przy życiu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] czerwca 2005 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Podkreślił, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 19 sierpnia 1998 r. Z akt sprawy nie wynika, aby po tej dacie pan W. B. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że wówczas nie była orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu 3 stycznia 2005 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził, że całkowita niezdolność do pracy istnieje trwale od 4 stycznia 2004 r., czyli powstała dopiero po upływie 3 lat, 4 miesięcy i 15 dni od ostatnio udowodnionego okresu składkowego. Dodał jednocześnie, że po dokładnym przeanalizowaniu sprawy, nie można uznać za szczególną okoliczność faktu zarejestrowania skarżącego, jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi, ani nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. B. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2005 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W uzupełnieniu skargi podkreślił, że nie mógł znaleźć pracy ze względu na stan zdrowia. Od 1997 r. starał się o rentę ze względu na stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 13 grudnia 2005 r. pełnomocnik organu pozostawił skargę do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że W. B., 54 - letni mężczyzna, jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Stwierdzono u niego [...]. Również bezsporne jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy. Całkowita niezdolność do pracy decyzją lekarza orzecznika ZUS została orzeczona w dniu 18 lipca 2003 r., okresowo do lipca 2004 r., a następnie w dniu 4 stycznia 2005 r., jako trwała. Datę powstania całkowitej niezdolności do pracy lekarz orzecznik ZUS określił na 4 stycznia 2002 r. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jego woli spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich może być choroba. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako uzasadnienie swojej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku, powołał się jedynie na okoliczność, że Pan W. B. w ocenianym do uprawnień dziesięcioleciu posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, uwzględniony w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 okresu składkowego, który wynosi tylko 3 lata 5 miesięcy i 26 dni, a w latach 1993 - 1995 nie został udokumentowany żaden okres ubezpieczenia. Jednocześnie Prezes ZUS podkreślił, że łączny udokumentowany okres ubezpieczenia wynosi 26 lat. W żadnym stopniu natomiast organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a związanych z jego bardzo złym stanem zdrowia. Charakter stwierdzonych u skarżącego chorób, które nie pojawiły z dnia na dzień, a zapewne dawały objawy wcześniej, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy zostało wydane dopiero w lipcu 2003 r. Od stycznia 2001 roku do 18 stycznia 2002 r. skarżący był zarejestrowany w urzędzie pracy, jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Słusznie organ podaje, że okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi, ani okresami nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy, jednak organ nie wskazał, aby na tę okoliczność przeprowadził jakiekolwiek ustalenia. Niewątpliwie okoliczności te powinny być zbadane i wyjaśnione. Od 1997 r. u skarżącego występowały poważne schorzenia, w 1997 r. starał się o przyznanie mu renty ze względu na zły stan zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że wówczas nie została orzeczona w stosunku do Pana [...] całkowita niezdolność do pracy, ale występujące schorzenia mogły być okolicznościami, które utrudniały znalezienie i podjęcie pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny na wynik sprawy. Przede wszystkim w kontekście całości materiałów postępowania konfrontowanych z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacjami o stanie zdrowia skarżącego, w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez niego pracy od 1998 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. 4 stycznia 2002 r., w szczególności, że skarżący ma udowodniony aż 26 letni okres ubezpieczenia społecznego. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek - szczególnych okoliczności nienabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym , lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze na zasadzie art.`145 § 1 pkt 1 c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.