II SA/Wa 1857/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Adam Lipiński, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2007 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późń. zm.) odmówił B. D. przyznania świadczenia w drodze wyjątku na rzecz małoletniej P. D. po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy zmarłego ojca, 50-letniego mężczyzny łącznie wynosi 23 lata 6 miesięcy i 11 dni, ale od września 1997 r. po zaprzestaniu pobierania zasiłku dla osoby bezrobotnej do zgonu w listopadzie 2006 r., tj. przez ponad 9 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie emerytalne i rentowe. We wskazanym okresie nie była orzeczona wobec zmarłego całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia. Organ wskazał również, że podnoszona okoliczność, iż brak możliwości znalezienia pracy był powodem przerwy w zatrudnieniu, nie może być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna rodziny nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uniemożliwiające nabycie przez ubezpieczonego prawa do świadczenia ustawowego z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne, a w konsekwencji brak jest podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku na rzecz małoletniej P. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B. D. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podkreśliła trudną sytuację zdrowotną córki P. oraz trudną sytuację materialną rodziny. W szczególności podkreśliła, że córka dotknięta jest chorobą polegającą na [...], ma orzeczoną III grupę inwalidzką. Ona sama leczy się endokrynologicznie. Podkreśliła również, że jej zmarły mąż przeszedł operację usunięcia części żołądka, węzłów chłonnych i śledziony z powodu choroby nowotworowej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa we wskazanym wyżej przepisie nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 kpa. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Każde zatem inne warunki stawiane osobie czyniącej starania o świadczenie w omawianym trybie uznać należy za kryterium pozaustawowe, a tym samym – bezprawne. Wbrew twierdzeniu organu, przepis art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem podkreślić należy, że okoliczności te nie mogą mieć w niniejszej sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast w tym przypadku o wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, które spowodowałyby, że zainteresowany nie spełnia warunków – przewidzianych ustawą emerytalną – do uzyskania prawa do renty na ogólnych zasadach. Podkreślić również należy, że przepis art. 83 ust. 1 nie zawiera definicji pojęcia "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że określony podmiot nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż "szczególne okoliczności" o jakich mowa w art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych to zdarzenia o charakterze obiektywnym, wykluczającym możliwość pozostawania w zatrudnieniu nawet przy dołożeniu przez osobę zainteresowaną największego wysiłku. Orzecznictwo NSA nie wyklucza również uznania bezrobocia jako szczególnej okoliczności o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej, w ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – zupełnie pominął fakt, że zmarły ojciec P. J. D. posiadał bardzo długi, prawie 24 letni okres składkowy i nieskładkowy. Pominął również fakt, że podejmował starania, aby znaleźć pracę i utrzymać rodzinę. W ocenie Sądu podkreślić należy, że w sprawie niniejszej Prezes ZUS zupełnie pominął stan zdrowia zmarłego. Nie zbadał, czy i od kiedy leczył się z powodu choroby nowotworowej, w wyniku której przeszedł poważne operacje, żołądka, śledziony i węzłów chłonnych, a w konsekwencji choroba doprowadziła do zgonu. W sytuacji wskazanej w sprawie niniejszej nie można wykluczyć stwierdzenia, że ciężka choroba zmarłego rozwijała się i utrudniała podjęcie stałego zatrudnienia, która doprowadziłaby do wypracowania składek. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, okres ubezpieczenia prawie 24 lat z pewnością należy uznać za adekwatny do wieku 50 lat. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że skarżący, w wieku 50 lat, miał od 1997 r. przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wprawdzie wynosi 23 lata 6 miesięcy i 11dni. W ocenie Sądu, ponownie rozpatrując wniosek skarżącej, organ powinien jeszcze raz przeanalizować materiał dowodowy zgromadzony w sprawie niniejszej, a w szczególności uzupełnić go o informacje dotyczące stanu zdrowia zmarłego i przebiegu ciężkiej, śmiertelnej choroby. Tak więc organ nie podjął się oceny, wskazanych wyżej okoliczności, przy prawie 24 – letnim okresie ubezpieczenia czy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskania uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.