II SA/Wa 1900/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi B. M., działającej w imieniu i na rzecz małoletnich dzieci A. i P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. M. z dnia 20 kwietnia 2007 r., działającej w imieniu małoletnich dzieci A. i P. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z poźn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na podstawie art.83 ww. ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy jest możliwe gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci na przestrzeni 56 lat życia udowodnił okres składkowy wynoszący 29 lat 4 miesiące i 2 dni. Jednakże w 10 – leciu przypadającym przed datą zgonu w dniu 15 stycznia 2007 r., okres składkowy i nieskładkowy wynosi jedynie 1 rok 8 miesięcy i 11 dni, zamiast wymaganych przepisami ustawy 5 lat. Dalej Prezes ZUS podkreślił, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionym okresie ojciec dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działająca w imieniu małoletnich dzieci B. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że ojciec dzieci pracował dopóki mógł. Zmarł nagle, pomimo, że odczuwał dolegliwości ze względu na trudną sytuację materialną, nie podejmował leczenia, był zarejestrowany jako bezrobotny, a ponadto pracował dorywczo. We wniosku skarżąca podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję dnia [...] sierpnia 2007 r. i w uzasadnieniu wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy u zmarłego ojca dzieci przypada na grudzień 1999 r., a z akt sprawy nie wynika aby po tej dacie nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, a zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie została orzeczona wobec niego całkowita niezdolność do pracy. Z powyższego wynika, że przez okres 7 lat do zgonu w dniu 15 stycznia 2007 r., ubezpieczony nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty w trybie zwykłym. We wskazanym okresie nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Organ podkreślił również, że podejmowanie tzw. "zatrudnienia dorywczego" bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 cytowanej ustawy. Dalej organ wskazał, że trudne warunki materialne, były brane pod uwagę, ale nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Pani B. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych, przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w stosunku do ojca dzieci nigdy nie została orzeczona niezdolność do pracy. Udowodniony okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek wynosi 29 lat, jednak w 10 – leciu poprzedzającym zgon zamiast wymaganych przez ustawę 5 lat wykazano tylko 1 rok i 8 miesięcy, natomiast ubezpieczenie ojca dzieci ustało w grudniu 1999 r. Oznacza to, że przez ponad 7 lat przed zgonem nie wykonywał żadnej działalności połączonej z ubezpieczeniem, chociaż wówczas był osobą zdolną do pracy, a nigdy nie została orzeczona wobec niego niezdolność do pracy. Organ wziął również pod uwagę rejestrację ojca dzieci w charakterze bezrobotnego i sytuację rynku pracy, ale sama rejestracja nie może stanowić szczególnej okoliczności przemawiającej o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Nie wykazano również, aby w okresie rejestracji jako bezrobotny przejawiał jakąkolwiek aktywność dla podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że podejmowanie pracy z pominięciem zgłoszenia do ubezpieczenia, nie może być uznane za okoliczność szczególną w sprawie. Słusznie organ podkreślił, iż niepełnoletnie dzieci spełniają trzy z pierwszych warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu. Są pozostałymi po ubezpieczonym członkami rodziny i ze względu na wiek nie mogą podjąć pracy oraz nie posiadają niezbędnych środków utrzymania. Nie został jednak spełniony czwarty, konieczny warunek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie przesłanka szczególnych okoliczności określona w art. 83 cytowanej ustawy. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił przy istnieniu pozostałych przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, że brak jest szczególnych okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie przyjmuje się, że winny to być okoliczności od strony (ubezpieczonego) niezależne i niezawinione. Przy ustalaniu prawa do świadczenia na tej podstawie, organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania. W ocenie Sądu brak jest usprawiedliwienia dla przerwy w ubezpieczeniu skarżącego. Również sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 – Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.