II SA/Wa 1911/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędziowie WSA Adam Lipiński, Stanisław Marek Pietras, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia [...] października 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2015 r. o odmowie przyznania P. P. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227), wskazując, że szczególne okoliczności, o jakich mowa w ww. przepisie, to zdarzenia wykluczające aktywność zawodową strony z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków. Organ ustalił też, iż orzeczeniem z [...] czerwca 2015 r. lekarz orzecznik ustalił u strony całkowitą niezdolność do pracy od września 2007 r. do [...] czerwca 2018 r., a na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy strona miała udokumentowane jedynie 10 lat 5 miesięcy i 25 dni okresów składkowych; rok, 5 miesięcy i 29 dni okresów nieskładkowych oraz 2 lata, 8 miesięcy i 15 dni okresów opłacania składek na KRUS. Powyższe okresy zatrudnienia strony były, w ocenie organu, nieadekwatne do długości wieku strony. Brak wykazania przez stronę występowania szczególnych okoliczności, uniemożliwiających wypracowanie okresów składkowych w długości stosownej do wieku, uniemożliwiał zaś przyznanie dochodzonego świadczenia. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiódł P. P. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu strona zwróciła szczególną uwagę na fakt, iż mimo starań, nie była w stanie znaleźć zatrudnienia, co w efekcie spowodowało braki w stażu pracy. Strona przywołała też orzeczenie Naczelnego Sadu Administracyjnego (I OSK 733/08), uwypuklając tezę, iż: "szczególne okoliczności, to wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury, czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne, czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy, odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż wnioskodawca, na 38 lat życia wypracował jedynie 10 lat 5 miesięcy i 25 dni okresów składkowych; rok, 5 miesięcy i 29 dni okresów nieskładkowych oraz 2 lata, 8 miesięcy i 15 dni okresów opłacania składek na KRUS. Okolicznością niewymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez stronę w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jej wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły jej wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w jej życiu istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności w bezrobociu panującym w kraju. Odnosząc się do ww. materii, Sąd podzielił argumenty organu, iż sytuacja na rynku pracy nie stanowi okoliczności szczególnej, która mogłaby per se uzasadniać przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Gospodarka rynkowa charakteryzuje się bowiem tym, iż popyt nie zawsze idzie w parze z podażą. Reguła ta dotyczy zaś nie tylko towarów, czy usług, ale odnosi się również do sfery zatrudnienia, gdzie ilość miejsc pracy nie musi pokrywać się z zapotrzebowaniem na pracę. Tym samym, niemożność zaspokojenia potrzeb wszystkich obywateli na zapewnienie ich dostępu do zatrudnienia, nie może być skutecznie postrzegana jako okoliczność wyjątkowa, uzasadniająca rentę w drodze wyjątku. Uwypuklenia wymaga również to, że samo powołanie się przez stronę na tezę zawartą w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego (I OSK 733/08), iż szczególne okoliczności, to wszelkiego rodzaju sytuacje, które czynią daną osobę nieatrakcyjną na rynku pracy – nie wystarcza do zdyskredytowania badanej decyzji. Jak bowiem wynika z analizy akt administracyjnych strona ani we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie, ani we wniosku o ponowne rozpoznanie strawy, ani też w skardze do Sądu, nie powołała żadnych okoliczności, które w jej mniemaniu czyniłyby ją – w trakcie życia zawodowego – nieatrakcyjną na rynku pracy. Należy zaś pamiętać, iż tylko strona może posiadać wiedzę odnośnie ww. materii, stąd więc tylko po stronie wnioskodawcy istnieją możliwości zainicjowania stosownego postępowania dowodowego. Skoro jednak strona w niniejszej sprawie, nie wskazywała żadnych okoliczności czyniących ją nieatrakcyjną na rynku pracy, to na obecnym etapie postępowania nie może skutecznie zarzucać organowi, iż ten nie wyjaśnił okoliczności niepodnoszonych przez samą stronę. Stąd więc podnieść należy, że organ zasadnie zwrócił uwagę na fakt, iż skoro wobec strony nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy przed 2007 r., to świadczy to tym, iż formalnie brak było przeszkód, uniemożliwiających wnioskodawcy wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Na marginesie dodać też należy, iż rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z tożsamym wnioskiem, gdyby skarżący w przyszłości był w stanie wykazać istnienie po swojej stronie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu wypracowania stażu pracy adekwatnego do wieku. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji normy prawnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).