II SA/Wa 2006/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędziowie WSA Iwona Maciejuk (spr.), Piotr Borowiecki, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2017 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] lutego 2017 r., decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania J.M. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS ustalił, że wnioskodawca w wieku 53 lat stał się całkowicie niezdolny do pracy. Na przestrzeni 64 lat życia udowodnił łącznie 23 lata, 8 miesięcy i 24 dni okresów składkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodnił 2 lata i 2 miesiące okresów składkowych. W latach 2000-2007 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W ocenie organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Prezes ZUS wskazał, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u wnioskodawcy ustalona dopiero od [...] marca 2007 r. Nie istniały zatem do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją nr [...]z dnia [...] października 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własn decyzję z dnia [...] października 2017 r. W uzasadnieniu wskazał, że nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ podał, że na przestrzeni 53 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca udokumentował 23 lata 8 miesięcy i 24 dni okresów składkowych. Organ wskazał, że nie kwestionuje faktu, że wnioskodawca posiada adekwatny do wieku staż ubezpieczeniowy. W ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast wymaganych do przyznania świadczenia 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - udokumentowano tylko 2 lata i 2 miesiące okresów składkowych. Z akt sprawy wynika, że od [...].11.2000 r. do [...].02.2007 r. skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawcy w wyżej wymienionym okresie nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Lekarz orzecznik ustalił całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji dopiero od [...].03.2007 r. Organ wskazał, że z pisma wnioskodawcy wynika, że powodem przerwy w ubezpieczeniu był brak możliwości zatrudnienia. Trudności w znalezieniu pracy, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie istnieją przeszkody w zatrudnieniu, a stan zdrowia ubezpieczonego pozwala na podjęcie zatrudnienia, nie mogą być uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] października 2017 r. stała się przedmiotem skargi J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji. Wskazał, że jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Podał, że zarobkował jako murarz, gdyż nie było dla niego zatrudnienia. W zimie w ogóle nie było pracy, dlatego nie wykonywał zatrudnienia. Wypadek, któremu uległ na budowie spowodował jego całkowitą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podał, że z akt ani z wyjaśnień skarżącego nie wynikają szczególne okoliczności, uzasadniające jego przerwę w ubezpieczeniu w latach 2000-2007. W okresie tym skarżący nie podlegał ubezpieczeniu, ale wykonywał pracę ubezpieczeniem nie objętą - co nie ma charakteru okoliczności szczególnej. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze organ wyjaśnił, że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącego, ani jego trudnej sytuacji materialnej. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu w piśmie z dnia 13 marca 2018 r. stanowiącym uzupełnienie skargi wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Skoro skarżący udokumentował niemal 24 lata okresów składkowych to należy go uważać za ubezpieczonego. Skarżący wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków niezbędnych do uzyskania emerytury lub renty. Skarżący uległ udarowi niedokrwiennemu mózgu. Udar ten spowodował trwałą niezdolność skarżącego do pracy, potwierdzoną od 2007 r. Jednocześnie jednak wystąpienie udaru z tak dotkliwymi skutkami należy uznać w ocenie pełnomocnika za szczególną okoliczność, która nie pozwoliła skarżącemu spełnić warunków niezbędnych do uzyskania emerytury lub renty. Przed udarem J. M. uzyskał bowiem niemal 24 lata okresów składkowych i żadna okoliczność ustalona w niniejszej sprawie nie pozwala przyjąć, że gdyby pozostawał nadal w pełni sił, nie uzyskałby okresów składkowych niezbędnych do nabycia prawa do emerytury. Renty nie otrzymał ponieważ niezdolność do pracy nie powstała w okresach, o jakich mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy, zaś nie uzyskał łącznego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze co najmniej 25 lat (art. 57 ust. 2), co zwalniałoby go ze spełnienia warunku wynikającego z art. 57 ust. 1. Opisany stan faktyczny pozwala przyjąć, że w stosunku do skarżącego takie szczególne okoliczności zachodzą, bowiem nie jest on obiektywnie w stanie przezwyciężyć skutków przebytego udaru i podjąć pracy zarobkowej. Skarżący nie posiada też niezbędnych środków utrzymania. Pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, oświadczając, że koszty pomocy prawnej nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1383), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i rozstrzygania. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W ocenie Sądu, w sprawie tej nie rozważono w sposób wszechstronny materiału dowodowego i nie dokonano pełnej jego oceny pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanki szczególnych okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sprawie jest bezsporne, że skarżący na przestrzeni 53 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy (istniejącej od dnia 27 marca 2007 r., co zostało ustalone przez lekarza orzecznika ZUS) udokumentował 23 lata, 8 miesięcy i 24 dni okresów składkowych. Podkreślenia wymaga, że wnioskodawca posiada adekwatny do wieku staż ubezpieczeniowy, co wskazał sam organ. W ocenianym do uprawnień 10-leciu udokumentowano 2 lata i 2 miesiące okresów składkowych. Organ wskazał, że od [...] listopada 2000 r. do [...] lutego 2007 r. skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami i w tym czasie nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Jednakże organ nie wziął pod uwagę i nie rozważył, że okres od [...] marca 2007 r. do [...] grudnia 2007 r. wskazany jest w aktach postępowania administracyjnego jako okres podlegania ubezpieczeniom i opłacania składek przez skarżącego jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą (wydruk ZUS Oddział w [...] i wydruk "Raport z analizy konta"). Każda sprawa rozpatrywana przez Prezesa ZUS powinna być rozstrzygana z uwzględnieniem okoliczności danego przypadku. Z analizy całego przebiegu ubezpieczenia skarżącego, który od [...] marca 2007 r. jest osobą całkowicie niezdolną do samodzielnej egzystencji, wynika, że można przyjąć, że gdyby skarżący nie uległ udarowi, to wypracowałby świadczenie. Nie zmienia tego okoliczność pozostawania poza ubezpieczeniem od [...] listopada 2000 r. do [...] lutego 2007 r. Wypracowane przez J.M. prawie 24 lata (na 53 lata), z czego właściwie cały ten okres jest okresem składkowym, pozwalał organowi rozważyć okoliczność w postaci nagłej utraty przez wymienionego zdolności do samodzielnej egzystencji, jako okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Niewątpliwie bowiem, gdyby nie ta okoliczność (udar), której J. M. nie mógł przecież przezwyciężyć i zapobiec, miałby szansę wypracować świadczenie w trybie zwykłym. Jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 2176/13, za szczególne okoliczności w sprawach z zakresu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się jakieś konkretne zdarzenie lub trwały stan, które mogą powodować niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty, czyli wykluczać aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W sprawie tej okoliczności są takie, że zdarzenie w postaci wystąpienia u skarżącego udaru, które nastąpiło przecież niezależne od woli ubezpieczonego, a spowodowało nie tylko całkowitą niezdolność do pracy ale przede wszystkim niezdolność do samodzielnej egzystencji, winno być rozważone – z uwagi na dotychczasowy przebieg ubezpieczenia – jako okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS uwzględni przedstawione wyżej rozważania i podejmie decyzję co do możliwości pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po wszechstronnym rozważeniu wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w wyroku.