II SA/Wa 2013/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski Sędziowie WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Eugeniusz Wasilewski Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2014 r. sprawy ze skargi Z. J. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu skargi wobec nieuiszczenia w wyznaczonym terminie należności tytułem opłaty skarbowej 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. R. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Z. J. zwrócił się do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ze skargą na przetwarzanie jego danych osobowych przez P. SA z siedzibą w [...]. Od przedmiotowej skargi nie została uiszczona opłata skarbowa. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych pismem z dnia [...] listopada 2012r. poinformował Skarżącego, że przepisy ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz.U. z 2012r., poz. 1448) statuują wymóg uiszczenia opłaty skarbowej od czynności urzędowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Jednocześnie Skarżący został wezwany do uiszczenia należnej opłaty skarbowej oraz do przedłożenia dowodu dokonania tej wpłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia ww. pisma z pouczeniem, że w przypadku niedokonania powyższego w wyznaczonym terminie pismo zostanie mu zwrócone stosownie do treści art. 261 § 2 Kpa Powyższe pismo zostało doręczone Skarżącemu z upływem dnia 12 listopada 2012r. Termin do dokonania ww. czynności upłynął w dniu 19 listopada 2012r. Skarżący nie przedstawił w tym terminie dowodu uiszczenia opłaty skarbowej. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013r. nr [...] na podstawie art. 123 § 1 i art. 261 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (tj. Dz.U. z 2013r., poz. 267) zwrócił Z. J. skargę wniesioną w dniu [...] września 2013r. wobec nieuiszczenia w wyznaczonym terminie należności z tytułu opłaty skarbowej. Na powyższe postanowienie Z. J. złożył zażalenie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, rozpoznanie złożonej skargi oraz zwolnienie go od kosztów postępowania w całości. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, iż nie może uiścić opłaty skarbowej z uwagi na jego ciężką sytuację finansową. Obecnie jest osobą bezrobotną posiadającą prawo do zasiłku, przy czym zasiłek jest jego jedynym dochodem. Wskazał on również, iż rzeczony zasiłek został zajęty przez Komornika Sądowego. Z uwagi na powyżej wskazane, w ocenie Skarżącego, nie ma on możliwości uiszczenia opłaty skarbowej. W załączeniu przedmiotowego pisma Skarżący, na potwierdzenie swoich twierdzeń, przedstawił kopię decyzji z dnia [...] stycznia 2013r. – znak: [...] – w przedmiocie przyznania mu zasiłku dla osoby bezrobotnej, kopię pisma Komornika Sądowego Rewiru przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] maja 2013r. w przedmiocie zajęcia zasiłku dla bezrobotnych z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych (sygn. akt [...]) oraz kopię postanowienia Sądu Rejonowego w B. Wydział [...] z dnia [...] grudnia 2012r., sygn. akt [...], w przedmiocie umorzenia kary porządkowej oraz zwolnienia Skarżącego w całości od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie wykonawcze. Pismem z dnia [...] lipca 2013r. (znak: [...]), Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, wskazał ponownie, iż przepisy ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (Dz.U. z 2012r., poz. 1448) statuują wymóg uiszczenia opłaty skarbowej (w wysokości 10,00 zł) od czynności urzędowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Ponadto, organ wskazał, że w myśl art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej, zwalnia się od opłaty skarbowej osoby, które składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. W odpowiedzi na ww. pismo Skarżący, w piśmie z dnia [...] lipca 2013r., przedłożył Generalnemu Inspektorowi kopię decyzji z dnia [...] stycznia 2013r. – znak: [...] – w przedmiocie przyznania mu zasiłku dla osoby bezrobotnej, kopię pisma Komornika Sądowego Rewiru przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] maja 2013r. w przedmiocie zajęcia zasiłku dla bezrobotnych z tytułu egzekucji świadczeń alimentacyjnych (sygn. akt [...]). W rzeczonej korespondencji Skarżący zaznaczył, iż w związku z zaistnieniem okoliczności takich jak zarejestrowanie go jako osoby bezrobotnej posiadającej prawo do zasiłku oraz zajęcia przez Komornika Sądowego świadczenia z tytułu zasiłku dla osoby bezrobotnej, nie ma możliwości uiszczenia opłaty skarbowej. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] września 2013r. nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu powołując się na przedstawiony stan faktyczny wskazał, iż w zażaleniu nie przedstawiono żadnych nowych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do jego zmiany. Podniósł, że przesłanki zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej zostały określone w art. 7 ustawy o opłacie skarbowej. Zwolnionymi z przedmiotowego obowiązku są w szczególności osoby, które dokonując zgłoszenia lub składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia lub koncesji) albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpis, wypis lub kopię przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa (art. 7 pkt. 5). W świetle postanowień art. 7 pkt 5 u.o.s.(ustawy o opłacie skarbowej) zwolnienie z opłaty skarbowej stosowane jest w przypadku, gdy określona osoba korzysta ze świadczeń pomocy społecznej (a więc jakichkolwiek świadczeń), natomiast podstawą udzielenia tych świadczeń jest kryterium ubóstwa. Z punktu widzenia omawianego zwolnienia z opłaty skarbowej decydujące zatem znaczenie ma korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa, a nie korzystanie z konkretnej formy świadczenia społecznego. Ustawa o pomocy społecznej wymienia 7 rodzajów świadczeń pieniężnych (np. zasiłek stały, zasiłek okresowy, pomoc dla rodzin zastępczych) oraz 18 rodzajów świadczeń niepieniężnych ( np. bilet kredytowany, schronienie, posiłek, niezbędne ubranie). Należy zaznaczyć, że dla zastosowania zwolnienia z opłaty skarbowej nie mają znaczenia przyczyny, które doprowadziły do ubóstwa określonej osoby. Ze sposobu zredagowania treści art. 7 pkt 5 u.o.s. (ustawy o opłacie skarbowej) wynika, że zwolnienie z opłaty skarbowej dotyczy osób już korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Nie można tego zwolnienia zastosować wobec osoby, która dopiero podjęła starania o uzyskanie określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej, uzasadniając to przesłanką ubóstwa. (Z. Ofiarski, "Ustawy: o opłacie skarbowej, o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz.", Komentarz do art. 7 ustawy o opłacie skarbowej, teza 6, ABC 2009). Wobec powyżej wskazanego, z dokumentów przedstawionych przez Skarżącego nie wynika, aby korzystał on ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Stąd też w ocenie Generalnego Inspektora zażalenie na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] czerwca 2013r. o sygn. [...], nie zasługuje na uwzględnienie. W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. J. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go od opłaty skarbowej. Skarżący podniósł, iż nie zgadza się w całości z przedstawioną przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych argumentacją. Podkreślił przy tym, że w jego ocenie przedłożone przez niego dokumenty są wystarczające do stwierdzenia braku możliwości uiszczenia opłaty skarbowej. Skarżący na poparcie swojego stanowiska wskazał, iż pozostaje zarejestrowany jako osoba bezrobotna z przyznanym okresowym prawem do zasiłku, jednakże przedmiotowy zasiłek został zajęty przez Komornika Sądowego w związku z egzekucją zaległych świadczeń alimentacyjnych. Dodatkowo Skarżący podkreślił, że w sposób właściwy i wystarczający opisał i potwierdził sytuację majątkową w jakiej się znajduje, aby zostać zwolnionym z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Reasumując swoją skargę Pan Z. J. wskazał, iż odrzucenie wniosku o zwolnienie z opłaty, jak również odmowa przyjęcia do rozpoznania złożonej przez Skarżącego skargi, która w jego odczuciu jest zasadna, stanowi cyt.: "odmowę dostępu do przysługującego Z. J. środka zaskarżenia a co za tym idzie narusza art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności". W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie powołując się na argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 261 K.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, organ administracji publicznej prowadzący postepowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Powołany przepis dotyczy wniesienia należności z tytułu opłat i kosztów. Wprowadza się więc tym samym podział na dwa rodzaje należności: opłaty i koszty. Opłaty są należnościami za czynności urzędowe. Ustalane są one na podstawie przepisów szczególnych. Mogą mieć one stawki stałe lub zmienne. Najbardziej powszechną opłatą jest opłata skarbowa pobierana na podstawie ustawy z dnia 16 listopada 2006r. o opłacie skarbowej (tj. Dz.U. z 2012r., poz. 1448). Przepisy tej ustawy statuują wymóg uiszczenia opłaty skarbowej (w wysokości 10 zł) od czynności urzędowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Na tle powyższej regulacji, przyjmuje się, że nieuiszczenie wymaganych opłat, w zakresie związanych z tym faktem następstw, w tym także możliwości zastosowania instytucji zwolnienia strony od kosztów postępowania, nie podlega rozważeniu poza postepowaniem administracyjnym, lecz w jego toku. Postanowienie o zwrocie podania (art. 261 § 2 K.p.a.) jest traktowane jako orzeczenie kończące postępowanie w danej instancji (por. Cz. Martysz (w:) G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, t. 2, Warszawa 2005, s. 579). Przedmiotem zwolnienia są opłaty, koszty i należności związane z tokiem postępowania. Formuła związku wskazanych form pieniężnych z tokiem postępowania wymaga szerokiego rozumienia. Pojęcie toku postępowania obejmuje nie tylko czynności procesowe podejmowane od momentu wszczęcia postępowania do chwili uzyskania przez decyzję cechy ostatecznej, ale także czynności przedprocesowe, podejmowane w celu uruchomienia toku (złożenie podania zawierającego żądanie wszczęcia postępowania) oraz wyjątkowo czynności wykonywane po jego ustaniu, gdy istnieją dla nich podstawy prawne, a jednocześnie jest z nimi związany obowiązek poniesienia wskazanych opłat, kosztów i należności. W świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wniosek strony, o zwolnienie z opłaty skarbowej od złożonego podania żądającego wszczęcia postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych jest dopuszczalne i wniosek strony w tym przedmiocie winien być rozpoznany zgodnie z dyspozycją art. 267 Kpa. Przepis ten stanowi, że "W razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach." Właściwość organu do wydania postanowienia w sprawie zwolnienia z opłaty skarbowej pozostaje w ścisłym związku z wszczęciem postepowania administracyjnego w sprawie przetwarzania danych osobowych albowiem w świetle art. 267 K.p.a. organ, który pozostaje właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie, jest właściwy również do rozstrzygania wymienionej kwestii procesowej. Zauważyć trzeba, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób zróżnicowany wskazują na właściwość organu administracji publicznej do rozstrzygnięcia kwestii incydentalnych. Kodeks posługuje się zarówno ogólnym sformułowanie, że właściwy pozostaje "organ administracji publicznej" (art. 31 § 2, art. 34 § 1, art.97 § 1), jak i w sposób bardziej dokładny określa, że chodzi w tym przypadku o organ administracji publicznej "przed którym toczy się postępowanie" (art. 56 § 2), organ "prowadzący postępowanie" (art. 52-53), organ "właściwy w sprawie" (art. 59 § 1), czy też organ "załatwiający sprawę" (art. 106 § 2). Niezależnie od przywołanych różnic leksykalnych, w każdym z omawianych przypadków właściwość organu do załatwienia kwestii wpadkowej wynika jednak z właściwości tego organu, do wydania decyzji w sprawie, w której zagadnienie szczegółowe wystąpiło. W tych bowiem sytuacjach, w których od omawianej zasady ustawodawca postanowił odstąpić, przepisy Kodeksu wyraźnie zastrzegają, że określona kwestia podlega załatwieniu przez inny organ aniżeli organ prowadzący postępowanie w sprawie "głównej" (np. "organ przeprowadzający postępowanie" na wezwanie organu właściwego do załatwienia sprawy" – art. 77 § 3 K.p.a.; "organ zobowiązany do zajęcia stanowiska po zwróceniu się o to przez organ "załatwiający sprawę" – art. 106 K.p.a.). W ocenie Sądu nie ma podstaw by z kompetencji organu prowadzącego postępowanie w sprawie wyłączać kwestię zwalniania strony od obowiązku poniesienia określonych opłat i należności związanych z tokiem tego postępowania. Funkcjonalnie materia ta jest elementem "kosztów procesu" i w sytuacji braku przepisu szczególnego, który odmiennie normowałby to zagadnienie, organ administracji, stwierdzając nieuiszczenie wymaganych należności, zobowiązany jest wyznaczyć stronie termin do ich wniesienia (art. 261 § 1 K.p.a.), względnie odwołać się do zapisanych w Kodeksie mechanizmów o charakterze subsydiarnym względem tego środka – instytucji załatwienia podania bez wymaganej opłaty (art. 261 § 4 K.p.a.) albo zwolnienia strony od obowiązku jej poniesienia (art. 267 K.p.a.) (postanowienie NSA z dnia 8 września 2010r. sygn. akt II OW 36/10). W tej sytuacji zdaniem Sądu kwestię, którą należy rozważyć w przedmiotowej sprawie jest, czy w związku ze złożeniem wraz z zażaleniem wniosku o zwolnienie od opłaty skarbowej organ powinien był przed przystąpieniem do rozpoznania zażalenia rozstrzygnąć kwestę złożonego wniosku o zwolnienie od opłaty skarbowej. Na to pytanie zdaniem Sądu należy odpowiedzieć przecząco. Bowiem organ działając na zasadzie uznania administracyjnego orzeka o zwolnieniu w drodze wydania postanowienia, które nie podlega zaskarżeniu samoistnym zażaleniem. Taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Organ prawidłowo uznał, iż przesłanki zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej zostały określone w art. 7 ustawy o opłacie skarbowej z którego wynika, że zwolnionymi z przedmiotowego obowiązku są osoby które dokonując zgłoszenia lub składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpis, wypis lub kopię przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa (art. 7 pkt 5). W literaturze podkreśla się iż, w świetle postanowień art. 7 pkt 5 u.o.s. (ustawy o opłacie skarbowej) zwolnienie z opłaty skarbowej stosowane jest w przypadku, gdy określona osoba korzysta ze świadczeń pomocy społecznej (a więc jakichkolwiek świadczeń), natomiast podstawą udzielenia tych świadczeń jest kryterium ubóstwa. Z punktu widzenia omawianego zwolnienia z opłaty skarbowej decydujące zatem znaczenie ma korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa, a nie korzystanie z konkretnej formy świadczenia społecznego. Ustawa o pomocy społecznej wymienia 7 rodzajów świadczeń pieniężnych (np. zasiłek stały, zasiłek okresowy, pomoc dla rodzin zastępczych) oraz 18 rodzajów świadczeń niepieniężnych (np. bilet kredytowany, schronienie, posiłek, niezbędne ubranie). Należy zaznaczyć, że dla zastosowania zwolnienia z opłaty skarbowej nie mają znaczenia przyczyny, które doprowadziły do ubóstwa określonej osoby. Ze sposobu zredagowania treści art. 7 pkt 5 u.o.s. (ustawy o opłacie skarbowej) wynika, że zwolnienie z opłaty skarbowej dotyczy osób już korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Nie można tego zwolnienia zastosować wobec osoby, która dopiero podjęła starania o uzyskanie określonego świadczenia z zakresu pomocy społecznej, uzasadniając to przesłanką ubóstwa. (Z. Ofiarski, "Ustawy: o opłacie skarbowej, o podatku od czynności cywilnoprawnych. Komentarz.", Komentarz do art. 7 ustawy o opłacie skarbowej, teza 6, ABC 2009). Z dokumentów przedstawionych przez Skarżącego załączonych do pisma z dnia [...] czerwca 2013r. oraz [...] lipca 2013r. nie wynika aby Skarżący korzystał ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Stąd też prawidłowo przyjął organ, iż nie było podstaw do zwolnienia Z. J. od wniesienia opłaty skarbowej. W tej sytuacji skarga na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] września 2013r. o sygn. [...], nie zasługuje na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej Skarżącemu z urzędu, Sąd orzekł na mocy art. 250 ppsa, oraz § 19 i § 20 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit.c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.)