II SA/Wa 2029/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Andrzej Góraj (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2015 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2014 nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Decyzją z [...] września 2014 r. Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] czerwca 2014 r. odmawiającą przyznania S.C. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że przedmiotowe świadczenie może być przyznane wyłącznie osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy politycznej, oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Co się tyczy sytuacji bytowej, to brana jest pod uwagę, lecz nie stanowi jedynego kryterium. Wobec braku udowodnienia przez stronę podnoszonych wybitnych osiągnięć dla kraju, organ przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe. Rozpoznając wniosek strony organ zwrócił się m.in. do Instytutu Pamięci Narodowej w celu uzyskania dodatkowych informacji i ustalił, że znajdują się tam jedynie dokumenty paszportowe dotyczące strony. W związku z podnoszoną przez stronę okolicznością prowadzenia działalności kulturalnej i sportowej, organ zwracał się również do Ministerstwa Sportu i Turystyki, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i ustalił, że resorty te nie znajdują uzasadnienia do pozytywnego zaopiniowania wniosku o przyznanie świadczenia wyjątkowego. W związku z poparciem dla wniosku strony, udzielonym przez posła J. B., organ zwrócił się do tego posła o wskazanie szczególnych osiągnięć strony. W odpowiedzi pan poseł stwierdził, że osiągnięcia wnioskodawcy są mu znane jedynie z opinii innych działaczy Solidarności. Organ ustalił też, że strona jest objęta systemem pomocy społecznej od 1993 r., że zamieszkuje samotnie, nie posiada dochodu, jest rozwiedziona i bezdzietna, że na przestrzeni całego życia udokumentowała jedynie 13 lat okresów składkowych, a najdłuższy okres jej zatrudnienia w jednym miejscu wyniósł ok. 19 miesięcy. Analizując stan sprawy organ doszedł do wniosku, że podnoszone przez stronę osiągnięcia zawodowe, nie mają charakteru wybitnych i niepowtarzalnych. Przeciwny wniosek według organu prowadziłby zaś do sytuacji, że inżynierowie, szefowie firm, czy ekonomiści, którzy przyczyniają się do zysków firm, w których pracują, uzyskaliby prawo do omawianego świadczenia. To zaś stanowiłoby odejście od obowiązujących zasad przyznawania tego świadczenia. Odnosząc się do poparcia wniosku jakiego udzielili - poseł J. B., A. K., B. O. i S. F. organ uznał, że powyższe osoby nie potwierdziły wybitnej i niepowtarzalnej działalności wnioskodawcy. Co zaś się tyczy sytuacji socjalno-bytowej, to organ wskazał, że strona ma zapewnione warunki mieszkaniowe i objęta jest pomocą ze strony państwa. Nadto podniósł, że sytuacja strony nie jest spowodowana nadzwyczajnym zdarzeniem losowym. Skargę do tutejszego Sądu od powyższej decyzji wywiódł S. C. Podniósł w niej, że organ tendencyjnie i wadliwie ocenił jego sytuację bytową oraz wybitne osiągnięcia w zakresie projektów wynalazczych i ekspertyz. Po raz kolejny przybliżył innowacje jakie wdrożył w zakładach pracy, w których pracował, oraz własne osiągnięcia na innych niwach. Uzupełniając skargę pełnomocnik strony podkreślił, że organ nie odniósł się do stanu zdrowia skarżącego, jego sytuacji materialnej, oraz do materii bezrobocia, które uzasadniało krótki staż pracy strony. Załączył też dokumentację dotyczącą stanu zdrowia strony. W kolejnych pismach procesowych skarżący motywował zasadność złożonej skargi załączając do nich dokumenty potwierdzające niepowtarzalność własnych osiągnięć. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż nie narusza ona prawa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ miał podstawy ku temu, aby nie dopatrzyć się występowania po stronie wnioskodawcy przesłanek uzasadniających przyznanie mu emerytury lub renty specjalnej. Omawiana tematyka została uregulowana w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), w myśl którego, Prezes Rady Ministrów może w szczególnie uzasadnionych przypadkach przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określona w ustawie. Przepis ten nie zawiera wyszczegółowienia sytuacji uzasadniających przyznanie świadczenia specjalnego. Pozostawia organowi będącemu decydentem tego świadczenia swobodę w ustalaniu przesłanek, których spełnienie jest konieczne dla uzyskania renty lub emerytury specjalnej. Podkreślenia wymaga również okoliczność, iż decyzja wydawana w trybie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest rozstrzygnięciem stricte uznaniowym. Uznaniowość związana jest zaś ściśle z pojęciem subiektywizmu. Ustawodawca pozostawiając Prezesowi Rady Ministrów swobodę w zakresie ukształtowania sposobu rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", umożliwił mu tym samym stosowanie subiektywnych kryteriów oceny zasadności wniosków składanych w omawianym trybie. Skoro więc organ ma ustawowe umocowanie do dokonywania swobodnej i subiektywnej oceny zasadności wniosków, o jakich mowa w omawianym przepisie, to oznacza to, że nie sposób czynić organowi skutecznych zarzutów z tego, że prezentuje swój subiektywny punkt widzenia przy ocenianiu wniosków stron. Powyższa materia była też przedmiotem wielokrotnej oceny sądów administracyjnych, które w drodze orzeczniczej wypracowały wykładnię omawianego przepisu. Dla przykładu wskazać należy m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2007 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I OSK 894/06, w którym wskazano, iż: "(...) szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej, czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty (...)". W podobny sposób wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 7/07, stwierdzając iż: "Niedookreślone pojęcie szczególnie uzasadnionych przypadków bez wskazania jakichkolwiek kryteriów i przesłanek oznacza, że ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów ocenę, czy sytuacja osoby ubiegającej się o świadczenie specjalne nosi znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Przy czym warto wskazać, iż celem przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności". Również w wyroku z dnia 12 grudnia 2008 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 396/08, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że: "Świadczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) nie ma charakteru socjalnego, gdyż wtedy zatraciłoby wyjątkowy charakter przyznania i stałoby się świadczeniem o charakterze powszechnym". Zwrócić także należy uwagę, że w przypadku, gdy przedmiotem skargi jest decyzja uznaniowa, to kognicja sądu administracyjnego przy ocenie takiego rozstrzygnięcia ogranicza się do zbadania, czy organ przedstawił motywy jakimi się kierował i wyjaśnił w sposób czytelny podstawy swojego działania. Sąd nie może zaś ingerować w subiektywny sposób oceny zasadności wniosku, prezentowany przez organ. Nie może bowiem ograniczać prawa organu do samodzielnej i nieskrępowanej swobody przy ocenie zasadności wniosku. Przechodząc do meritum niniejszej sprawy wskazać należy, iż okoliczności przedstawione w uzasadnieniu skarżonej decyzji świadczą o tym, że organ podołał ww. obowiązkom, które na nim spoczywały przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku. Zaprezentował bowiem wyczerpująco sposób, w jaki odczytuje normę art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Dokonał też analizy zasług podnoszonych przez wnioskodawcę, przez pryzmat swojej subiektywnej wykładni omawianego przepisu i doszedł do przekonania, że ze wskazanych we wniosku osiągnięć strony, nie można skutecznie wywodzić faktu istnienia zasług skarżącego dla całego kraju, a zwłaszcza zasług o charakterze wyjątkowym i niepowtarzalnym. Powyższą analizę uznać należało za poprawną pod względem zasad logicznego rozumowania i wnioskowania, za wyczerpująco uzasadnioną, jak również za pozostającą w zgodzie z orzecznictwem sądów administracyjnych wypowiadających się w materii omawianego świadczenia. Uwypuklana w skardze trudna sytuacja materialna i zdrowotna, nie stanowiła wystarczającej przesłanki dla przyznania omawianego świadczenia. Przedmiotowy przepis nie ma bowiem charakteru świadczenia socjalnego. Brak jest więc także skutecznej możliwości zarzucania organowi niepoczynienia dogłębniejszych ustaleń w powyższym zakresie. Sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi bowiem samodzielnej przesłanki do przyznania omawianego świadczenia. Okolicznością pozostającą bez wpływu na rozstrzygnięcie była też podnoszona przez stronę trudność w znalezieniu pracy. Ta okoliczność, jak również powołane orzecznictwo sądowe, dotyczyły materii świadczenia przyznawanego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Odnosząc się natomiast do dowodów powoływanych przez stronę w skardze i w pismach ją uzupełniających, to wskazać należało, iż nie mogły być one przedmiotem analizy Sądu. Sąd administracyjny bada bowiem skarżoną decyzję na dzień jej wydania, uwzględniając stan faktyczny ustalony na ten moment. Stąd więc, późniejsze powoływanie nowych okoliczności pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Skoro bowiem, w dacie wydania skarżonej decyzji organ nie został powiadomiony przez stronę o pewnych faktach, to nie sposób na etapie skargi czynić organowi skutecznych zarzutów nieuwzględnienia okoliczności, o których strona nie powiadomiła organu, a więc o których organ nie wiedział wydając decyzję. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze, oraz uznając iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy, jak również że przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).