II SA/Wa 2040/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Janusz Walawski (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2014 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2157/12 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2012 r. nr [...] odmawiającej J. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Sąd w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skarżąca na przestrzeni 47 lat życia, tj. na datę powstania całkowitej niezdolności do pracy ma uwzględnione 11 lat, 2 miesiące i 25 dni okresów składkowych i 3 lata, 8 miesięcy i 29 dni okresów nieskładkowych. W 10 - leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy udokumentowała 2 lata, 6 miesięcy i 8 dni. Ponadto należy wskazać również, że skarżąca urodziła 5 dzieci i po okresie niezbędnym do ich odchowania podejmowała próby znalezienia zatrudnienia. Sąd nie neguje stanowiska organu co do tego, że poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, jednakże sprawę należy rozpatrywać indywidualnie. Wskazać należy, że skarżąca wielokrotnie podnosiła o braku w jej miejscu zamieszkania żłobka, jak również istnienie tylko jednego przedszkola. Z tych względów okoliczność ta może powodować brak aktywności zawodowej matek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § I. pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w dniu [...] września 2013 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] września 2012 r., którą odmówił J. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w uzasadnieniu decyzji podał, że po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie wnioskowanego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 47 lat życia zostało udokumentowane II. lat, 2 miesiące i 25 dni okresów składkowych i 3 lata, 8 miesięcy, 29 dni okresów nieskładkowych. W 10 - leciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy zostało udokumentowane 2 lata, 6 miesięcy i 8 dni okresów składkowych zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach od dnia [...] kwietnia 1989 r. do dnia 30[...] września 1997 r. i od dnia [...] sierpnia 2000 r. do dnia [...] lipca 2009 r. nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Wykonując wytyczne Sądu zawarte w wyroku z dnia 12 kwietnia 2013 r. ustalono, że brak jest możliwości, aby stwierdzić czy dzieci urodzone w latach 1983- 1985 i w 1990 r. uczęszczały do przedszkola i czy były składane wnioski o ich przyjęcie. Jednakże w okresie od września 2005 r. do lipca 2009 r. sprawowanie opieki na d dziećmi nie stanowiło już przeszkody w podjęciu zatrudnienia. Sprawowanie opieki nad dziećmi ma wielkie znaczenie, ale nie czyni to osób sprawujących opiekę niezdolnymi do pracy. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła w skardze, że organ rozpoznając ponownie sprawę nie uwzględnił wskazań zawartych w uzasadnieniu poprzedniego wyroku Sądu - co spowodowało, iż zaskarżona decyzja po raz kolejny zawiera brak dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego oraz niezgodność uzasadnienia decyzji z wymaganiami k.p.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze organ podał, iż zastosował się do zaleceń Sądu i zbadał okoliczności, których niedokładne ustalenie oraz niewzięcie pod uwagę wskazano w wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań, dających prawo do emerytury lub renty, musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie może być więc sama trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli, okoliczności nie spełnił wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Z brzmienia art. 83 ust. 1 wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki, określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku skarżącej nie można bowiem stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełniła ona warunków, przewidzianych w ustawie, do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Posługując się zwrotem "szczególnych okoliczności", prawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tymże kątem, co dodatkowo uwypukla i podkreśla cel regulacji. Jednak nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Podkreślić należy, że bezrobocie - samo w sobie - nie stanowi szczególnej przesłanki, warunkującej przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Czym innym bowiem jest trudność w znalezieniu pracy, a czym innym niemożność jej uzyskania lub niemożność jej podjęcia. Za usprawiedliwione - w świetle przesłanki "szczególnych okoliczności" - należy natomiast uznać bezrobocie występujące w powiązaniu z innymi zdarzeniami, np. koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, bądź obłożnie chorym członkiem rodziny, postępującą chorobą potwierdzoną orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wiekiem osoby bezrobotnej zbliżającym się do ustawowego wieku emerytalnego, itp. Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w ubezpieczeniu skarżącej w latach 1989 -1997 i 2000-2009, a nie kwestia związana z bezrobociem. Na przestrzeni 47 lat życia - na dzień ustalenia całkowitej niezdolności do pracy - posiadała skarżąca łączny okres ubezpieczenia 15 lata, z czego 11 lat i 3 miesiące to okresy składkowe. W dziesięcioleciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano zaś jedynie 2 lata, 6 miesięcy i 8 dni okresów składkowych. Całość argumentacji skarżącej, zaprezentowana w skardze, jak również podnoszona w postępowaniu przed organem, sprowadzała się do twierdzenia, że urodziła 5 dzieci, zajmowała się ich wychowaniem i było bezrobocie. Należy zgodzić sie z organem, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie usprawiedliwia brak odpowiedniego (wymaganego) okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądów administracyjnych okoliczność ta nie może być uznana za szczególną usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Odnosząc sie do zarzutów podniesionych w skardze Sąd uznał je za niezasadne. Organ, wbrew twierdzeniu skarżącej, wykonał zalecenia Sądu zawarte w wyroku z dnia 12 kwietnia 2013 r. we wskazanym w nim zakresie. Skarżąca niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Trudna sytuacja materialna nie wystarcza jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem .świadczenie socjalne. Jego przyznanie nie zależy zatem wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu. Dodatkowo Sąd chce zwrócić uwagę, na fakt że czworo dzieci skarżącej to osoby pełnoletnie i nie orzeczono wobec nich nawet częściowej niezdolności do pracy. Mąż skarżącej jest zatrudniony i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.