II SA/Wa 2052/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , Protokolant referent Joanna Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2025 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy powołania do zawodowej służby wojskowej w korpusie oficerów uchyla zaskarżoną decyzję Postępowanie w sprawie zainicjował wniosek Z. M., którym wystąpił do Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej o powołanie do zawodowej służby wojskowej w korpusie oficerów. Zainteresowany do przedmiotowego wniosku dołączył m.in. zaświadczenie o możliwości wyznaczenia go na stanowisko służbowe [...] ([...]) w Zarządzie [...] - [...], po powołaniu do zawodowej służby wojskowej. Dyrektor Departamentu Kadr MON rozkazem personalnym Nr [...] (pkt [...]) z dnia [...] września 2024 r. odmówił ww. powołania do zawodowej służby wojskowej w korpusie oficerów. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał na brak posiadania przez wnioskodawcę odpowiedniego wykształcenia (tytułu magistra lub równorzędnego). Od powyższego rozstrzygnięcia strona wniosła odwołanie do Ministra Obrony Narodowej przedstawiając przebieg swojego kształcenia i przywołując zdobyte tytuły i uzyskane dyplomy. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] października 2024 r. utrzymał w mocy skarżony rozkaz personalny. W jej uzasadnieniu przywołał art. 83 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. poz. 248 z późn. zm.) podnosząc, że powołanie do służby nie jest obligatoryjne i może być uzależnione od posiadania przez kandydata określonych kwalifikacji. Podkreślił też, że w myśl art.185 ust. 1 ustawy powołanie do zawodowej służby wojskowej może nastąpić, jeżeli przemawiają za tym potrzeby Sił Zbrojnych rozumiane zgodnie z art. 2 pkt 22 lit. a ustawy, jako celowość powołania do tej służby. Wyjaśnił również iż organy wojskowe są autonomiczne, jeśli chodzi o politykę kadrową (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z: 19 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 4127/21; 9 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1407/13) i podjęcie decyzji w sprawie sytuacji kadrowej żołnierza leży w gestii właściwego organu wojskowego, który w ramach przyznanych mu kompetencji posiada wyłączne prawo do kształtowania polityki kadrowej, zgodnie z potrzebami Sił Zbrojnych. W dalszej części uzasadnienia organ przywołał art. 187 ust 1 ustawy zgodnie z którym do zawodowej służby wojskowej można powołać w korpusie oficerów osobę, która spełnia łącznie następujące warunki, tj. posiada tytuł zawodowy co najmniej magistra lub równorzędny, posiada stopień wojskowy równy lub bezpośrednio niższy od stopnia etatowego stanowiska służbowego, na jakie ma być wyznaczona. W tym kontekście, odnosząc się do odwołania wniesionego przez stronę i poruszonego w nim aspektu wykształcenia (nawiązanie do art. 172 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 2022 r. poz. 536) organ wyjaśnił, iż art. 172 ust. 2 ww, ustawy dedykowany był do żołnierzy zawodowych pełniących zawodową służbę wojskową. Natomiast [...] Z. M. zawodowa służbę wojskową zakończył w dniu [...] kwietnia 2015 r, a przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 2()22 r. poz,. 536), straciły moc z chwilą wejścia w życie z dniem 11 marca 2022 r. ustawy o obronie Ojczyzny, wobec czego nie mogą znaleźć zastosowania w procedowanej sprawie. Dodatkowo organ zaznaczył, że pełnienie służby na określonym stanowisku służbowym nie jest uzależnione od istnienia wolnego stanowiska, lecz od potrzeb Sił Zbrojnych a w przedmiotowym przypadku właściwy organ skorzystał z możliwości doboru odpowiednich kandydatów i zaplanował na wskazane w zaświadczeniu stanowisko służbowe wyznaczenie innego żołnierza pełniącego zawodową służbę wojskową. Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu wywiódł Z. M. wnosząc o jej uchylenie i zwracając w niej szczególną uwagę na okoliczność błędnych ustaleń organu o nieposiadaniu właściwego wykształcenia. W tym zakresie ponownie przedstawił przebieg swego kształcenia zawodowego i uzyskane świadectwa czy dyplomy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z treścią przepisu art.1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz.1269 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należało, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ rozpoznając wniosek strony, ustalił w sposób wyczerpujący stan faktyczny sprawy a w szczególności, czy ustosunkował się do argumentacji zawartej w odwołaniu. Strona podniosła w nim bowiem kwestie dotyczące posiadanego wykształcenia przywołując konkretne fakty z życia jak i wskazując na konkretne świadectwa czy dyplomy obrazujące przebieg swego kształcenia zawodowego. Wobec takiego zarzutu, na organie spoczywał przede wszystkim obowiązek wypowiedzenia się na powyższy temat i dokonania oceny wykazywanego w odwołaniu wykształcenia strony, przez pryzmat treści normy prawnej którą uczynił podstawą orzekania. Powyższemu obowiązkowi organ uchybił jednakże. Pomimo tego, że skarżący w odwołaniu doprecyzował fakt studiowania na konkretnych uczelniach jak i przywołał konkretne dyplomy i świadectwa obrazujące wyniki owego kształcenia, organ odwoławczy nie podjął nawet próby ustosunkowania się do owych faktów. Takie zaniechanie sprawia, że organ odwoławczy pozbawił stronę możliwości rozpoznania sprawy w postępowaniu dwuinstancyjnym. Niewyjaśnienie omawianej kwestii przez organ sprawiło także, że również Sąd został pozbawiony możliwości weryfikacji poprawności skarżonego rozstrzygnięcia. Z treści uzasadnienia skarżonej decyzji nie wynika bowiem żadne wyjaśnienie dotyczące tezy będącej główną podstawą rozkazu personalnego wydanego przez organ I instancji, o braku posiadania przez stronę wymaganego wykształcenia. Omawianego braku nie usuwa passus zawarty w uzasadnieniu skarżonej decyzji a nawiązujący do przywołanego w odwołaniu przepisu art.172 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Fakt nieobowiązywania w/przywołanego aktu prawnego nie zwalnia organu z obowiązku dokonania oceny charakteru posiadanych przez stronę dyplomów i tytułów w oparciu o aktualnie obowiązujące regulacje prawne. Niezależnie od powyższego uchybienia wytknąć należało też organowi, że nie umocował podniesionego w uzasadnieniu skarżonej decyzji argumentu o potrzebach Sił Zbrojnych - w realiach faktycznych sprawy. Sposób sformułowania art. 83 ust.1 ustawy o obronie Ojczyzny świadczy niezbicie o tym, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z decyzją opartą o tzw. uznanie administracyjne. Wbrew domniemanej sugestii organu II instancji uznaniowe działania organów nie zostały jednak wyłączone całkowicie spod kontroli sądowej, choć należy mieć na względzie to, że kontrola decyzji uznaniowych jest ograniczona do oceny ich zgodności z prawem. Rozpatrując skargę, Sąd zobowiązany jest zatem badać, czy przy podejmowaniu decyzji nie doszło do naruszenia prawa materialnego i procesowego. Nie może natomiast ingerować w słuszność dokonanego przez organ wyboru i tym samym oceniać celowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe stwierdzenia znajdują potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym jednolicie akcentuje się, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu okoliczności istotnych dla sprawy. Kontrola w takich przypadkach dotyczy jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która powiązana jest z określonymi i ostrymi kryteriami prawnymi, nie obejmuje zaś tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 130/10). Sądy administracyjne nie są uprawnione do dokonywania oceny tego, w jaki sposób organy administracji, wypełniając treści pozasystemowych kryteriów słusznościowych czy celowościowych, realizują określoną politykę stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 301/11). W konsekwencji w sprawach dotyczących fakultatywnego zwolnienia czy odwołania sądy badają jedynie, czy decyzja o rozwiązaniu stosunku służbowego nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów. Nie mogą natomiast wkraczać w kompetencje właściwych organów i przesądzać, czy dana osoba powinna nadal pełnić służbę czy piastować określoną funkcję w danej jednostce organizacyjnej. Pamiętać należy także o tym, że do podjęcia omawianej decyzji uznaniowej, nie jest konieczne udowodnienie wszystkich faktów stanowiących podstawę podjęcia decyzji. Wystarczy potwierdzenie wystąpienia większości zdarzeń będących przyczyną określonego działania przełożonego. Dokonywanie przez przełożonego określonych "ruchów kadrowych" jest zaś kategorią subiektywnej oceny zaistniałych faktów, opartej na konkretnych okolicznościach mogących wywoływać wątpliwości co do celowości pozostawienia danej osoby na określonym stanowisku (vide np. wyroki NSA z 28.02.2007r. sygn. akt I OSK 324/06 czy z 26.01.2012r. sygn. akt I OSK 921/11). Kierując się powyższymi tezami próżno szukać w uzasadnieniu skarżonej decyzji powiązania pomiędzy podkreślonymi przez organ potrzebami Sił Zbrojnych a ustaleniami faktycznymi dotyczącymi choćby predyspozycji strony do realizacji owych potrzeb. W badanej decyzji brak jest bowiem jakiegokolwiek ustaleń faktycznych co do powyższych predyspozycji, nie mówiąc już o dokonaniu rozważań w zakresie relacji pomiędzy interesem Służby a słusznym interesem strony w domaganiu się powołania do zawodowej służby wojskowej. To zaś sprawia, że samo rozstrzygnięcie nabiera cech dowolności a wręcz arbitralności. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku na podstawie art.145 § 1 pkt. 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany zastosować się do stanowiska wyartykułowanego przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu.