II SA/Wa 2069/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie WSA Andrzej Góraj Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi J. M. – przedstawicielki ustawowej małoletniego L. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r.; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej J. M. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2012 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r., odmawiającą J. M. – przedstawicielce ustawowej małoletniego L. M., renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka P. S. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na brak w niniejszej sprawie przesłanek określonych w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.), przemawiających za przyznaniem świadczenia. Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 33 lat życia ojca dziecka posiadał 4 lata, 7 miesięcy i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach: od dnia 2 maja 1999 r. do dnia 24 maja 2001 r. i od dnia 16 lutego 2004 r. do dnia 9 października 2007 r. ojciec dziecka nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Z akt sprawy nie wynika, aby ubezpieczony nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności, zwłaszcza gdy uwzględni się fakt, że nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia ojca dziecka, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy z dnia [...] września 2012 r. wynika, że w przerwie w zatrudnieniu ojciec dziecka był zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku w krótkich okresach: od dnia 6 stycznia 1999 r. do dnia 2 lutego 1999 r. i od dnia 12 sierpnia 2003 r. do dnia 11 stycznia 2004 r. Fakt zarejestrowania w urzędzie pracy w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, zwłaszcza w krótkich okresach, nie może zostać uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu ustawy. Co prawda nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie można uznać za szczególną okoliczność również faktu, iż trudności w znalezieniu zatrudnienia przez ojca dziecka były spowodowane wcześniejszym pobytem w zakładzie karnym, gdyż pobyt wynikał ze świadomego naruszenia prawa. Ponadto w przerwie w ubezpieczeniu w latach 2004-2007 ojciec dziecka świadomie godził się na zatrudnienie bez odprowadzania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. J. M. – przedstawicielka ustawowa małoletniego L. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 i art. 77 Kpa, poprzez: 1. brak dokładnego wyjaśnienia sprawy i słusznego interesu skarżącej, tj. brak ustalenia, czy wykonywanie przez zmarłego pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia było wynikiem jego woli czy działań pracodawcy, w sytuacji, gdy skarżąca wskazywała, iż w latach 2004-2007 zmarły pracował u ostatniego pracodawcy, który jednak nie chciał go formalnie zatrudnić; 2. brak należytego zbadania możliwości zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono także niewykonanie przez organ wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2012r., sygn. akt II SA/Wa 1998/11. W konkluzji skargi, J. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz o zasądzenie na jej rzecz od organu kosztów zastępstwa prawnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga jest zasadna. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wykonał wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2012r., sygn. akt II SA/Wa 1998/11. W wyroku tym wytknięto organowi liczne uchybienia, to jest naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, dotyczące nieprawidłowości w zgromadzeniu materiału dowodowego i braku rzetelnego wyjaśnienia niniejszej sprawy, a w szczególności okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Należy zatem przypomnieć powyższe wytyczne: Prezes ZUS w ogóle nie odniósł się do tego, iż ojciec małoletniego zmarł (zaginął) w lutym 2010 r., podlegając ubezpieczeniu. [...]. W chwili śmierci był zdrowym 33-letnim mężczyzną, który legitymował się w 10-leciu przed śmiercią okresem 4 lat 4 miesięcy i 18 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Jak wynika z pisma dyrektora Zakładu Karnego w C., P. S. w okresie od 10 marca 2000 r. do 6 sierpnia 2003 r. pozostawał w zakładzie karnym. Stwierdzić należy, iż akta administracyjne zawierają sprzeczności, które powodują, iż nie można jednoznacznie ustalić, jakim okresem ubezpieczenia przed śmiercią legitymował się ojciec dziecka. Z dokumentu sporządzonego przez starszego inspektora [...] M. K. z dnia [...] lipca 2011 r. zatytułowanego "stan sprawy" (k-16) wynika, że ojciec dziecka w okresie przebywania w zakładzie karnym w okresie od [...] maja 2001 r. do [...] kwietnia 2003 r. wykonywał odpłatnie pracę. Po opuszczeniu zakładu karnego ([...] sierpnia 2003 r.), jak twierdzi skarżąca, pracował dorywczo, a następnie u pracodawcy, który narzucił warunki zatrudnienia. Organ nie odniósł się do twierdzeń strony skarżącej, iż ostatni pracodawca zmarłego nie od początku zatrudnienia zgłosił go do ubezpieczenia. Powyższa okoliczność jest o tyle istotna, iż śmierć 33-letniego ojca dziecka nastąpiła, podczas gdy pozostawał on w ubezpieczeniu i do uzyskania prawa do renty ustawowej zabrakło zaledwie kilku miesięcy zatrudnienia. Biorąc pod uwagę wiek ubezpieczonego, jego chęć do zatrudnienia (nawet podczas pobytu w zakładzie karnym), oczywistym jest, że gdyby nie nagłe zdarzenie losowe, ojciec dziecka pozostawałby nadal w zatrudnieniu. W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Niewątpliwie nagły zgon młodego człowieka pozostającego w zatrudnieniu można zakwalifikować jako szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uzasadnieniu wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraźnie wskazał, iż organ rozpatrując sprawę, będzie obowiązany ponownie przeanalizować materiał dowodowy, mając na względzie powyższe uwagi Sądu. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, to organ uzupełni materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym ustalenie braku ubezpieczenia w okresie przerw w zatrudnieniu. W szczególności organ oceni i odniesie się do realnych ograniczeń w zatrudnieniu, dotyczących osób zwalnianych z zakładów karnych. Rozpoznając niniejszą sprawę, na skutek skargi J. M. na decyzję z dnia [...] września 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż materiał sprawy nie został przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ani należycie zgromadzony, ani należycie zbadany i rozważony. Zaskarżona decyzja z dnia [...] września 2012 r. i poprzedzająca decyzja z dnia [...] czerwca 2012 r. została podjęta wbrew powyższym wytycznym, co do zgromadzenia materiału dowodowego, przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy tu wyraźnie podkreślić, iż wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego, są dla organu bezwzględnie obowiązujące, zgodnie z treścią art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wytyczne te wiążą zarówno Sąd, jak i organ. Brak wykonania tych wytycznych stanowi bezwzględną przesłankę do uchylenia podjętych z takimi wadami decyzji. Ponownie rozpatrując sprawę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przede wszystkim zrealizuje wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2012r., sygn. akt II SA/Wa 1998/11, które w całości nadal są aktualne. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, oraz art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.