II SA/Wa 2070/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.) WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2010 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku S. K. z dnia 8 września 2008 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że na podstawie art. 83 ww. ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 61 lat życia S. K. posiada udowodniony okres ubezpieczenia 19 lat i 16 dni, oraz 1 rok 7 miesięcy i 20 dni opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W latach 1969-1971, 1977-1980, 1982-1984, 1989-1993, 1994-1995, 1999-2004 wystąpiły przerwy w zatrudnieniu. Ponadto organ podkreślił, że w jego ocenie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenia przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu uprawnień do świadczenia ustawowego do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, ponieważ w wymienionych przerwach S. K. był zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym, że nie może ona stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 sierpnia 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i podał, że jego stan zdrowia znacznie się pogorszył w 1998 r. Ponadto podkreślił swoją bardzo trudną sytuację materialną. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2009 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Podkreślił, że całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero w dniu [...] maja 2009 r., w którym lekarz orzecznik stwierdził, że całkowita niezdolność do pracy istnieje trwale od [...] września 2006 r., dodając jednocześnie że w okresie od maja 1998 r. do [...] września 2006 r. ww. był częściowo niezdolny do pracy. Organ dodał jednocześnie, że po dokładnym przeanalizowaniu sprawy, nie można uznać za szczególną okoliczność faktu zarejestrowania skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, zaś okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi, ani nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. K. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje; Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39 poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że S. K., 61 letni mężczyzna, jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Również bezsporne jest, że ze względu na chorobę i ustaloną niezdolność do pracy, nie może podjąć pracy. Całkowita niezdolność do pracy została orzeczona w dniu [...] maja 2009 r. przez lekarza orzecznika ZUS, który stwierdził, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy od dnia [...] września 2006 r., dodając, że w okresie od maja 1998 r. do [...] września 2006 r. był częściowo niezdolny do pracy. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozważył w sposób niewystarczający przesłankę szczególnych okoliczności dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jej woli spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich może być choroba. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako uzasadnienie swojej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku powołał się jedynie na okoliczność, że S. K., posiada okres ubezpieczenia nieadekwatny do wieku. W żadnym natomiast stopniu organ administracji nie zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a związanych z jego bardzo złym stanem zdrowia. Charakter stwierdzonych u skarżącego chorób, które nie pojawiły z dnia na dzień, a zapewne dawały objawy wcześniej, mogły zaważyć na przerwie w świadczeniu pracy, mimo, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy zostało wydane dopiero w maju 2009 i stwierdza całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] września 2006 r., ale należy podkreślić, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy od maja 1998 r. Przeszedł operację i ma stwierdzone poważne schorzenia kręgosłupa. Skarżący był również zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny. Wprawdzie organ słusznie podaje, że okresy pozostawania bez pracy potwierdzone formalną rejestracją bezrobotnego w urzędzie pracy nie mogą być uwzględnione, gdyż w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej nie są ani okresami składkowymi ani okresami nieskładkowymi, a także nie odzwierciedlają rzeczywistej aktywności bezrobotnego poszukiwaniu pracy, jednak jednocześnie organ nie wskazał aby na tę okoliczność przeprowadził jakiekolwiek ustalenia. Niewątpliwie okoliczności te powinny być zbadane i wyjaśnione. Od 1998 r. u S. K. występowały poważne schorzenia, starał się o przyznanie mu renty ze względu na zły stan zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że wówczas nie została orzeczona w stosunku do skarżącego całkowita niezdolność do pracy, ale występujące schorzenia mogły być okolicznościami, które utrudniały znalezienie i podjęcie pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny na wynik sprawy. Przede wszystkim w kontekście całości materiałów postępowania konfrontowanych z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacjami o stanie zdrowia skarżącego, w żadnym stopniu nie podjął się wyjaśnienia, czy choroba mogła mieć wpływ na niepodejmowanie przez niego pracy od 1998 r. do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. do dnia [...] września 2006 r., w szczególności biorąc pod uwagę okoliczność, że skarżący ma udowodniony ponad 20 letni okres ubezpieczenia społecznego. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogą mieć wpływ na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust 1 ww. ustawy nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek – szczególnych okoliczności nienabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, 77 § 1, oraz 107 § 3 kpa. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 i art. 132 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.