II SA/Wa 2072/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Kube (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Protokolant Katarzyna Skurzyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie mianowania na stopień służbowy 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W dniu [...] listopada 2009 r. Szef Służby Celnej, na podstawie art. 223 ust. 1 i 5 oraz art. 115 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323), z dniem [...] listopada 2009 r. mianował B.K. na stopień służbowy [...] w korpusie [...] Służby Celnej. Pismem z dnia 19 listopada 2010 r. B.K. zaskarżyła przedmiotowy akt mianowania, wskazując, że przy jego wydaniu organ nie wziął pod uwagę faktu pełnienia przez nią funkcji [...] w Izbie Celnej w W. od dnia [...] lutego 2004 r. do dnia [...] lipca 2006 r. Szef Służby Celnej decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję (akt mianowania) w zakresie określenia korpusu. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że z przepisu art. 223 ust. 1 powołanej ustawy o Służbie Celnej wynikał dla kierownika urzędu obowiązek nadania w terminie miesiąca od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do dnia 30 listopada 2009 r. nowego stopnia służbowego funkcjonariuszom Służby Celnej. Mechanizm przypisywania funkcjonariuszom stopni w poszczególnych korpusach, uregulowany został w art. 223 ust. 2-6 ustawy. W świetle ww. przepisów zadaniem organu było umieścić danego funkcjonariusza w odpowiednim korpusie, precyzyjnie wskazanym w ustawie, w zależności od dotychczasowego stopnia lub zajmowanego stanowiska lub pełnionych obowiązków. Zgodnie z art. 223 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej, funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy pełnił służbę w stopniu młodszego dyspozytora celnego, starszego rewidenta celnego, rewidenta celnego albo młodszego rewidenta celnego określa się stopień w korpusie podoficerów Służby Celnej. Zdaniem Szefa Służby Celnej, w przypadku odwołującej się nie mógł mieć zastosowania przepis art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy, który przewiduje, że funkcjonariuszowi celnemu, który przed dniem wejścia w życie ustawy zajmował stanowisko, które wiązało się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników, bądź pełnił obowiązki na tym stanowisku oraz pełnił służbę w służbie stałej w stopniu innym niż wymieniony w pkt 1 i w ust. 2 ustawy - określa się stopień w korpusie oficerów młodszych Służby Celnej. Powołany przepis dotyczy bowiem funkcjonariusza, który spełniał wskazane w nim wymogi w okresie bezpośrednio poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, tj. w dniu 31 października 2009 r. W dacie tej B.K. zajmowała stanowisko [...] i posiadała stopień służbowy [...]. Stanowisko [...] nie wiązało się z podporządkowaniem służbowym funkcjonariuszy celnych lub pracowników. Wobec powyższego, obowiązkiem Szefa Służby Celnej było mianowanie wymienionej na stopień w korpusie [...] Służby Celnej, zgodnie z dyspozycją art. 223 ust. 5 ustawy o Służbie Celnej. Organ podkreślił, że interpretacja zwrotu "przed dniem wejścia w życie ustawy" prowadząca do przyjęcia, że zwrot ten odnosi się do stanu istniejącego w dowolnym czasie przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadziłaby do skutków niedających się pogodzić z systematyką i celem ustawy, a także, zważywszy, że jedną z zasad wykładni prawa jest założenie racjonalności prawodawcy, zasadami logiki. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, B.K. zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie art. 223 ust. 3 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 6, 7, 8 i 11 k.p.a. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Podała, że w trakcie pełnienia służby zajmowała stanowisko służbowe związane z podporządkowaniem funkcjonariuszy celnych lub pracowników, tj. [...] Izby Celnej w W., z którego została odwołana z przyczyn od dniej niezależnych związanych z likwidacją tego Wydziału, stanowiącą konsekwencję utraty odpowiednich uprawnień do czynności operacyjno-rozpoznawczych przez Służbę Celną. Nie miało to zatem związku z zarzutami co do jej profesjonalizmu lub innymi względami dyscyplinarnymi. W związku z tym, że powyższa okoliczność miała miejsce przed dniem 31 października 2009 r., tj. przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, w jej ocenie, mianowanie na stopień w korpusie oficerów młodszych było obligatoryjne. Zdaniem skarżącej, pojęcie "przed dniem wejścia w życie ustawy" powinno być rozumiane zgodnie z wykładnią językową, jako dowolny okres poprzedzający wejście ustawy w życie. Szef Służby Celnej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 17 października 2011 r. skarżąca podtrzymała wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zwróciła się o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny skarg kasacyjnych wniesionych w analogicznych sprawach innych funkcjonariuszy celnych. W odpowiedzi na powyższe, organ pismem z dnia 30 listopada 2011 r. wskazał, iż brak jest podstaw do zawieszenia przedmiotowego postępowania. Sprawy administracyjne są rozpatrywane w sposób indywidualny, a wyroki zapadłe w innych sprawach nie przesądzają o treści rozstrzygnięcia w tym postępowaniu. Ponadto skarżąca w przypadku niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia może skorzystać z możliwości zaskarżenia go do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na rozprawie skarżąca oświadczyła, że zaskarżając akt mianowania złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia środka zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kierując się tymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, uznał za konieczne uwzględnienie skargi z przyczyn, które wziął pod uwagę z urzędu niezależnie od jej treści, poprzez stwierdzenie nieważności skarżonego aktu prawnego w związku z wydaniem go z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - art. 127 § 3 k.p.a.) od decyzji organu I instancji wnosi się za pośrednictwem tegoż organu do organu II instancji w terminie 14 dni od daty otrzymania decyzji organu I instancji. Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania, jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji. Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2028/97, LEX nr 48735 - v. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 16 kodeksu postępowania administracyjnego, Lex Omega nr 35/2009). W rozpoznawanej sprawie decyzję Szefa Służby Celnej z dnia [...] listopada 2009 r. skarżąca otrzymała w dniu 1 grudnia 2009 r., dlatego też 14 dniowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 15 grudnia 2009 r. Po tym terminie, objęta wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja stała się ostateczna. B.K. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Szefa Służby Celnej z dnia [...] listopada 2009 r. złożyła w dniu 19 listopada 2010 r. W świetle powyższego należy więc zauważyć, iż strona niewątpliwie nie dochowała w sprawie terminu ustawowego do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym jej czynność polegająca na złożeniu wymienionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogła wywołać zamierzonego skutku, albowiem wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako wniesiony po terminie nie mógł wszcząć postępowania odwoławczego prowadzącego do wydania decyzji merytorycznej. Warunkiem skuteczności tej czynności procesowej jest bowiem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje zaś bezskuteczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem organ, pomimo posiadanej wiedzy odnośnie uchybienia terminu rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. W tej sytuacji, w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, tym samym dokonał weryfikacji w zwykłym postępowaniu odwoławczym decyzji, od której nie przysługiwał już środek zaskarżenia. Bez znaczenia dla stwierdzenia powyższego faktu pozostaje okoliczność niepouczenia strony o sposobie zaskarżenia przedmiotowego aktu administracyjnego. Szef Służby Celnej mógł bowiem rozpoznać wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od swojej decyzji jedynie po przywróceniu - w trybie art. 58 k.p.a. - terminu do jego wniesienia terminu po uprzednim złożeniu przez stronę wniosku w tym przedmiocie. Zdaniem Sądu, sama treść art. 112 k.p.a. przewidującego, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia nie daje podstaw do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego od rozstrzygnięcia zawierającego błędne pouczenie (lub jego pozbawione) po ustawowym terminie do jego wniesienia. Okoliczność braku lub błędnego pouczenia uzasadnia ewentualne przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, w trybie art. 58 k.p.a., przy spełnieniu warunków w nim przewidzianych. Zaprezentowane wyżej stanowisko Sądu znajduje oparcie w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Należy tutaj wskazać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1896/06 (LEX nr 456303), czy też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 1999 r., sygn. akt I SA 1600/98 (LEX nr 48568), postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 1998 r., sygn. akt III SA 382/97 (niepublikowane), wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 1998 r., sygn. akt IV SA 792/96 (LEX nr 45670), czy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 1998 r., sygn. akt IV SA 641/96 (LEX nr 43121). Na zacytowanie zasługuje teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 lipca 1998 r., sygn. akt III SA 230/97 (LEX nr 38205), w którym Sąd stwierdził, że: "Wprawdzie art. 112 k.p.a. stanowi, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia, ale też nie może dawać tej stronie specjalnych uprawnień naruszających ustalone prawem zasady postępowania. Błędne pouczenie będzie stanowiło uzasadnienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jeśli skarżący zechce z tej możliwości wzruszenia zaskarżonej decyzji skorzystać". Sądowi orzekającemu w tej sprawie znane są i przeciwne poglądy przyjmujące za bezpodstawne nałożenie na stronę postępowania, przy braku ze strony organu pouczenia (lub wadliwym pouczeniu), obowiązku dokonania czynności w postaci wniosku o przywrócenie terminu zawitego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 840/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 924/07 oraz z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 2054/10 - dostępne w bazie orzeczeń na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd przychyla się do kierunku wykładni reprezentowanej przez wcześniej powołane orzeczenia. Mając na uwadze okoliczność, że Szef Służby Celnej rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącej od swojej decyzji, która nabrała waloru ostateczności stwierdzić należy, że działanie organu godzi w przewidzianą w art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych i pozwala na stwierdzenie, że decyzja z dnia [...] lipca 2011 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Należy podkreślić, że zarówno z teczki akt osobowych jak i akt administracyjnych nie wynika, że skarżąca wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy od aktu mianowania złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W sytuacji jednak, iż B.K. oświadczyła na rozprawie, że złożyła wniosek o przywrócenie terminu, organ będzie zobowiązany w pierwszej kolejności ustalić, czy skarżąca taki wniosek złożyła. W przypadku, gdyby odnotowano fakt złożenia wniosku o przywrócenie terminu, organ zbada zasadność wniosku B.K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a w szczególności kiedy skarżąca dowiedziała się o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od aktu mianowania i czy bezpośrednio po uzyskaniu tej wiadomości sporządziła i złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dopiero po ewentualnym pozytywnym rozstrzygnięciu tego wniosku organ winien dokonać rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od aktu mianowania. Natomiast w przypadku, gdyby skarżąca wniosku o przywrócenie terminu nie wniosła, organ pouczy stronę o możliwości jego złożenia, informując o treści art. 58 k.p.a. i dopiero po jego ewentualnym wniesieniu i rozpatrzeniu organ może rozpoznać merytorycznie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości Sąd orzekł, na podstawie art. 152 tej ustawy.