II SA/Wa 2079/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżoną przez M. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z [...] kwietnia 2021 r. (nr [...]) Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2021 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku zgodnie z jej wnioskiem z 11 lutego 2021 r. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, Minister Obrony Narodowej po rozpoznaniu wniosku M. O. z 11 lutego 2021 r., decyzją z [...] marca 2021 r. (nr [...]) odmówił wnioskodawczyni przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu 11 sierpnia 1996 r. mężu - kpt. w stanie spoczynku J. O.. M. O. pismem z 26 marca 2021 r. zwróciła się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca do wniosku załączyła kopie dokumentów potwierdzających jej zły stan zdrowia, m.in. karty informacyjne z leczenia szpitalnego, wypisy z orzeczeń o zaliczeniu skarżącej do drugiej grupy inwalidzkiej, a także orzeczenie o uznaniu jej częściowo niezdolnej do pracy w okresie od kwietnia 2005 r. do września 2007 r. M. O. podała, że w 1996 r. uzyskała prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu i aż do uzyskania prawa do emerytury, tj. do marca 2018 r. (z przerwą w latach 2006-2007), świadczenie to było jej przyznawane. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Obrony Narodowej decyzją z [...] kwietnia 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. 2020 r., poz. 586) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podał, że z art. 8 ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, będącym podstawą materialnoprawną decyzji, wynika że Minister Obrony Narodowej może przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne (rentę rodzinną) żołnierzom oraz członkom rodzin pozostałym po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Minister podkreślił jednocześnie, że w powołanym przepisie ustawodawca nie wskazuje kryteriów, jakimi powinien kierować się organ podejmując rozstrzygnięcie w tym przedmiocie. Podstawowym wymogiem przyznania tego świadczenia jest niemożność nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie i jednocześnie występująca w sprawie wyjątkowość sytuacji zainteresowanego, którą można rozumieć w dwojaki sposób – jako szczególnie wyjątkowy zbieg okoliczności uniemożliwiający uzyskanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w trybie zwykłym lub jako wyjątkową sytuację leżącą po stronie zainteresowanego, która uzasadnia przyznanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w drodze wyjątku, mimo niemożności nabycia tego uprawnienia w trybie zwykłym. W każdym przypadku niezbędne jest jednak istnienie w sprawie owej wyjątkowości, której kryterium pozostaje otwarte. Minister Obrony Narodowej wyjaśnił, powołując się na treść przepisu art. 70 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 291) w zw. z art. 24 ustawy zaopatrzeniowej, że prawo do renty rodzinnej wiąże się z kryterium wieku wdowy, która może uzyskać to świadczenie jeżeli w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy, czy też wychowuje dzieci uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęły 16 roku życia, a w przypadku kształcenia się dziecka w szkole 18 roku życia lub jeżeli dziecko to jest całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy i uprawnione do renty rodzinnej. Organ wskazał, że prawo do renty rodzinnej nabywa także wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy już po śmierci męża, ale nie później niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub wychowywania dzieci do 18 roku życia. M. O. w chwili śmierci męża J. O. ([...] sierpnia 1996 r.) miała ukończone 38 lat. Wieku 50 lat nie ukończyła więc w ciągu 5 lat od śmierci męża. Nie ukończyła wymaganego wieku również w ciągu 5 lat od osiągnięcia pełnoletności przez młodsze dziecko (czyli do [...] czerwca 2004 r.). Skarżąca w chwili śmierci męża (w 1996 r.) spełniała jednak warunki do przyznania renty rodzinnej z uwagi na niezdolność do pracy, jednak nie ubiegała się o to świadczenie, ponieważ pobierała rentę inwalidzką z ZUS. Organ podał, że skarżąca pobierała rentę inwalidzką z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od 17 listopada 1994 r. do 31 marca 2005 r. wobec orzeczonej niezdolności do pracy. W okresie od 1 kwietnia 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r. nie była natomiast uznana za niezdolną do pracy. Częściowa niezdolność do pracy została ponownie orzeczona w stosunku do skarżącej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w [...] z [...] października 2008 r. i na tej podstawie od 1 września 2008 r. pobierała rentę inwalidzką z ZUS, aż do nabycia prawa do emerytury. Minister wskazał, że z powodu przerwy w niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 18 miesięcy, skarżąca utraciła prawo do ustawowej renty rodzinnej po zmarłym mężu. Organ wyjaśnił w tym kontekście, że renta rodzinna przyznawana z powodu wystąpienia niezdolności do pracy, co do zasady, nie ma charakteru bezterminowego, ponieważ jest przyznawana na okres trwania niezdolności do pracy. Z kolei według art. 61 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prawo do renty, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności do pracy, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy. W przypadku skarżącej niezdolność do pracy ustała z dniem 1 kwietnia 2005 r. i nie powstała ponownie w okresie następnych 18 miesięcy tj. do 30 września 2006 r. (była zdolna do pracy do 31 sierpnia 2008 r.). W związku z tym nie było podstaw do przywrócenia jej prawa do renty, co znalazło potwierdzenie w wyrokach Sądu Okręgowego w [...] – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2019 r. sygn.. akt [...] i wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2019 r. [...]. Uzasadniając odmowę przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku Minister podniósł, że niewątpliwie skarżąca cierpi na liczne schorzenia, niemniej w świetle orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS i komisji lekarskiej ZUS (z [...] października 2006 r.) w okresie od 1 kwietnia 2005 r. do 31 sierpnia 2008 r. nie była niezdolna do pracy i dlatego należało uznać, że nie zaistniały szczególne okoliczności uniemożliwiające jej nabycie prawa do zaopatrzenia emerytalnego. Minister dodał, że podnoszona przez skarżącą kwestia posiadania prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu od 1996 r. nie ma znaczenia w kontekście analizy je sprawy pod kątem ewentualnego przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Co więcej, na mocy decyzji Wojskowego Biura Emerytalnego z [...] sierpnia 1996 r. wojskowa renta rodzinna została przyznana jej dzieciom: A. i W., a nie skarżącej. Prawdą jest, że renta rodzinna w okresie od sierpnia 1996 r. do września 2006 r. była wypłacana skarżącej, ale tylko ze względu na to, że sprawowała ona wówczas opiekę nad małoletnimi dziećmi (art. 131 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), a nie dlatego że renta rodzinna była ustalona wobec niej. Organ podał także, że zła sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Jakkolwiek trudna sytuacja życiowa może wpływać na ocenę sytuacji danego wnioskodawcy, to nie może stanowić jedynej i najważniejszej przesłanki przyznania mu świadczenia. Minister dodał, że M. O. nie spełnia również przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem skarżąca pobiera emeryturę z ZUS w wysokości 1150 zł. M. O. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Obrony Narodowej z [...] kwietnia 2021 r. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że cierpi na problemy zdrowotne oraz że w chwili śmierci męża była niezdolna do pracy. Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przepis art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin stanowi, że żołnierzom oraz członkom rodzin pozostałych po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie, Minister Obrony Narodowej może przyznać w drodze wyjątku zaopatrzenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. To świadczenie nadzwyczajne nie jest przyznawane według ścisłych kryteriów ustawowych, a na zasadzie uznania administracyjnego. Powołany przepis kreuje zaś dwie przesłanki, które muszą zaistnieć, aby Minister Obrony Narodowej w ogóle mógł rozważać jego zastosowanie w ramach uznania administracyjnego. Chodzi o to, aby wnioskodawca nie nabył prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie oraz o to, aby owo "nienabycie prawa" nastąpiło wskutek "szczególnych okoliczności". Te szczególne okoliczności muszą dotyczyć osoby składającej wniosek i przyczyn, które stanowiły podstawę nienabycia przez nią wojskowej renty rodzinnej w trybie ustawowym. "Szczególne okoliczności" należy interpretować wąsko, gdyż dotyczą wyjątku od zasady przyznawania zaopatrzenia emerytalnego, a zatem powinny być spowodowane przez zdarzenie bądź trwały stan mające charakter wyłącznie obiektywny i niezależny od woli konkretnej osoby oraz wykluczające jej aktywność zawodową ze względu na niemożliwe do przezwyciężenia okoliczności. Niewątpliwie uznaniowość nie oznacza dowolności w działaniu organu (por wyrok NSA z 17 września 2020 r. I OSK 164/20). W niniejszej sprawie Minister Obrony Narodowej nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wykazał i rozważył stan faktyczny sprawy, dochodząc do uprawnionej konkluzji, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Rozstrzygając sprawę o przyznanie wnioskowanego świadczenia nie można pominąć przepisów określających ogólne zasady przyznawania rent rodzinnych. Ustawodawca prawo do renty rodzinnej wiąże z kryterium wieku wdowy powiązanego ściśle z datą śmierci męża lub niezdolnością do pracy. Przy czym o niezdolności do pracy i jej stopniu oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uprawnionych członków rodziny orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 24 ust. 1 pkt 4 wojskowej ustawy emerytalnej). Skarżąca w chwili śmierci jej męża miała ukończone 38 lat, a więc wieku 50 lat nie mogła ukończyła w ciągu 5 lat od jego śmierci. Nie ukończyła wymaganego wieku również w ciągu 5 lat od osiągnięcia pełnoletności przez jej młodsze dziecko. I choć prawdą jest, że skarżąca w chwili śmierci męża spełniała warunki do przyznania renty rodzinnej z uwagi na niezdolność do pracy to, jak wynika z akt sprawy, nie ubiegała się o to świadczenie, ponieważ pobierała rentę inwalidzką z ZUS. Nie można było zatem uznać, że M. O. spełniła przesłanki z art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin do przyznania jej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Co istotne, skarżąca jest uprawniona i pobiera świadczenie emerytalne w trybie ustawowym. Posiadanie prawa do emerytury w trybie zwykłym wyklucza natomiast możliwość przyznania prawa do świadczenia w trybie wyjątkowym. Świadczenie przyznane na mocy art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin może być przyznane jedynie osobom niemającym prawa do świadczeń ustawowych. Nie jest dodatkiem, wyrównaniem, czy świadczeniem równoległym w sytuacji istnienia prawa do emerytury ustawowej. Sąd rozumie trudną sytuację życiową skarżącej, jej problemy zdrowotne oraz finansowe. Jednak oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdza, że M. O. nie spełniła przesłanek niezbędnych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Przy podejmowaniu decyzji o przyznaniu prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku brana jest pod uwagę aktualna sytuacja materialna i zdrowotna osoby składającej podanie, ale nie mogą to być okoliczności wyłączne, które przesądzałyby o przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia. Sąd dodaje, że wojskowa renta rodzinna w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jej przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomocą społeczną są obejmowane osoby, które same, przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych. Wydane przez Ministra Obrony Narodowej decyzje mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, którego granice nie zostały przekroczone przy uwzględnianiu sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej. Ponadto uzasadnienia decyzji, w którym organ dostatecznie precyzyjnie wyjaśnił dlaczego nie ma podstaw do przyznania M. O. wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Mając to wszystko na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy procesowej, oddalił skargę M. O. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z [...] kwietnia 2021 r.