II SA/Wa 2082/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA, Joanna Kube, Protokolant Mirosław Gdesz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2005 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty wynagrodzenia za godziny nadliczbowe - oddala skargę - Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...]., na podstawie art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283 ze zm.), art. 104 kpa w związku z § 7 ust. 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r. w sprawie zasad ustalania rozkładu czasu służby funkcjonariuszy Służby Więziennej (DZ. Urz. Ministerstwa Sprawiedliwości Nr 4, poz. 39), po rozpatrzeniu odwołania R. K. od decyzji Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] stycznia 2004 r. nr: [...] odmawiającej wypłaty wynagrodzenia z tytułu 285 godzin służby więziennej poza rozkładem czasu służby, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości wskazał, iż pismem z dnia [...] maja 2003 r. R. K. zwrócił się do Dyrektora Generalnego Służby Więziennej o wypłatę wynagrodzenia z tytułu 185 godzin służby pełnionej poza rozkładem czasu służby, a wypracowanym w okresie od dnia 15 marca 1999 r. do dnia 15 marca 2002 r. We wniosku powoływał się na § 7 ust. 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r. w sprawie zasad ustalania rozkładu czasu służby funkcjonariuszy Służby Więziennej. Wskazał, że w związku z charakterem pełnionej służby wielokrotnie wykonywał obowiązki służbowe w czasie ponadnormatywnym, szczególnie podczas prowadzonych postępowań wyjaśniających wypadki nadzwyczajne oraz w czasie wyjazdów związanych z kontrolowaniem jednostek penitencjarnych. Z uwagi na długotrwała chorobę przed zwolnieniem ze służby, nie miał możliwości wykorzystania czasu wolnego od służby. Dyrektor Generalny służby więziennej decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, odmówił wypłaty wynagrodzenia, uzasadniając swoje stanowisko tym, iż zgromadzona w sprawie dokumentacja oraz zeznania świadków nie potwierdzają twierdzeń R. K., że w okresie od 15 marca 1999 r. do 15 marca 2002 r. pełnił służbę poza rozkładem czasu służby. W odwołaniu od decyzji R. K. zakwestionował dokonane ustalenia dotyczące jego służby oraz złożył w dniu 23 kwietnia 2004 r. wnioski dowodowe w postaci zeznań świadków. Odnosząc się do stanu prawnego Minister Sprawiedliwości podniósł, iż stosunek służbowy funkcjonariuszy Służby Więziennej uregulowany zostanie w ustawie z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 61, poz. 283 ze zm.). Minister Sprawiedliwości na mocy delegacji ustawowej z zarządzenia z dnia 5 września 1997 r. w sprawie zasad ustalania czasu służby funkcjonariuszy Służby Więziennej określił tryb ustalania i szczegółowe zasady rozkładu czasu służby oraz sposób udzielania czasu wolnego za pełnienie służby poza rozkładem (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości Nr 4, poz. 39). Powołane wyżej przepisy nie przewidują wynagrodzenia za ponadnormatywny czas pracy, a tylko w zamian czas wolny od pracy. Zgodnie bowiem z art. 32 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, czas służby funkcjonariusza jest określony wymiarem jego obowiązków, z uwzględnieniem prawa do wypoczynku. W myśl powyższego, funkcjonariusz jest obowiązany pełnić służbę także poza rozkładem czasu służby, jeżeli wymagają tego ważne względy służbowe. W zamian za służbę pełnioną poza rozkładem czasu służby, funkcjonariuszowi udziela się w tym samym wymiarze czasu wolnego od służby. Stosunki służbowe zatrudnionych na podstawie mianowania czy powołania funkcjonariuszy Służby Więziennej są stosunkami administracyjnoprawnymi, a nie stosunkami pracy w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy. Czas pracy funkcjonariuszy regulowany jest zakresem ich zadań, a ustawa o Służbie Więziennej jest lex specjalis w stosunku do Kodeksu pracy. W tej sytuacji, zdaniem organu, skoro przepisy nie gwarantują wypłaty wynagrodzenia za niewykorzystany czas wolny od służby w zamian za pełnienie służby poza rozkładem czasu służby, brak było możliwości uwzględnienia wniosku R. K., a prowadzenie postępowania dowodowego, o które wnosił należało uznać za bezprzedmiotowe. Organ wskazał również, iż skarżący nie udokumentował faktu pełnienia służby poza rozkładem czasu służby ani nawet faktu zgłoszenia, iż pełnił służbę poza rozkładem czasu służby, a dokumentacja, którą posiada organ faktu tego nie potwierdza. Podniósł dodatkowo, iż roszczenie skarżącego w części dotyczącej roku 1999 oraz części 2000, w świetle art. 103 ustawy o Służbie Więziennej, uległo przedawnieniu. W skardze o Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K. wniósł o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu skargi podnosił, iż gdyby przyjąć argumentację Ministra Sprawiedliwości, iż nie przysługuje mu wynagrodzenie za niewykorzystany czas wolny od służby, to należałoby przyjąć, iż wykonywał pracę bez wynagrodzenia, natomiast nie mógł wykorzystać czasu wolnego za przepracowane godziny poza ustalonym rozkładem czasu pracy, gdyż przebywał przed zwolnieniem ze służby na długotrwałej chorobie. Podniósł również, iż to nie on powinien udokumentować swój czas służby poza wyznaczonym rozkładem czasu służby, bowiem § 10 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r. nakłada na kierownicze jednostki obowiązek prowadzenia ewidencji czasu służby pełnionej przez funkcjonariuszy poza rozkładem czasu służby. Jednocześnie wskazał, iż zgłoszenie przez niego faktu posiadania tak dużej ilości godzin nadliczbowych w trakcie służby, byłoby niekorzystne dla jego sytuacji służbowej z uwagi na nierozwiązany problem nadgodzin w Służbie Więziennej, a zgłoszenie tego byłoby źle widziane przez kierownictwo [...]. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem zbieżnym, jak w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, iż Dyrektor Generalny prowadził ewidencję czasu służby podległych mu funkcjonariuszy, a z prowadzonej dokumentacji, która znajduje się w aktach sprawy, nie wynika, by skarżący pełnił służbę poza rozkładem czasu służby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. R. K. pełnił służbę w [...] w okresie od [...] marca 1990 r. do [...] lutego 2003 r., tj. do dnia zwolnienia ze służby. Przez ten okres służby wykonywał zadania na rzecz służby ochrony, ostatnio na stanowisku [...] Biura [...]. W ramach wykonywanych obowiązków uczestniczył w kontrolach kompleksowych służby ochrony, doraźnych oraz w kontrolach mających na celu wykonywanie czynności wyjaśniających powstanie tzw. wypadku nadzwyczajnego w danej jednostce organizacyjnej. Oprócz tego uczestniczył w kontrolach kompleksowych jednostek organizacyjnych służby więziennej, realizowanych pod kierownictwem Dyrektora Biura [...], a wykonywanych na podstawie zarządzeń wydawanych przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Zgodnie z zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r. w sprawie zasad ustalania rozkładu czasu służby funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. Urz. Min. Sprawiedliwości Nr 4, poz. 37), czas służby funkcjonariuszy wynosił średnio 40 godzin tygodniowo w czterotygodniowym okresie rozliczeniowym. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Dyrektora Generalnego Służby Więziennej - z dnia [...] stycznia 2004 r., skarżący pełnił służbę w jednozmianowym rozkładzie czasu służby, który polega na wykonywaniu zadań w poszczególnych dniach tygodnia od poniedziałku do piątku w wymiarze 8 godzin dziennie. Odstępstwem od tej reguły jest pełnienie służby w soboty, niedziele i święta, jeżeli służba w tych dniach jest niezbędna ze względu na potrzeby jednostki organizacyjnej oraz pełnienie służby w czasie ponadwymiarowym, czyli poza rozkładem czasu służby, jeżeli wymagają tego ważne względy służbowe (§ 7 ust. 1 zarządzenia). W zamian za służbę pełnioną poza rozkładem czasu służby, funkcjonariuszowi udziela się w tym samym wymiarze czasu wolnego od służby (§ 7 ust. 2 zarządzenia). Zgodnie z § 10 zarządzenia, kierownik jednostki jest obowiązany do prowadzenia ewidencji czasu służby pełnionej przez funkcjonariuszy poza rozkładem czasu pracy. Taka ewidencja nie była jednak prowadzona. W aktach organu znajduje się prowadzone przez Wydział [...] Biuro [...], lista obecności w służbie, książka kontroli prowadzonych przez funkcjonariuszy Biura [...], lista wyjść funkcjonariuszy oraz zarządzenia prowadzenia kontroli kompleksowych. Z dokumentacji tej wynika, iż w omawianym okresie czasu skarżący realizował czynności służbowe w dni ustawowo wolne od pracy, tj. 15 stycznia 2000 r., 29 października 2000 r., 11 listopada 2000 r., 5 grudnia 2000 r. oraz w dniu 11 marca 2001 r., w zamian otrzymał dni wolne 28 stycznia 2000 r., 13-14 listopada 2000 r., 20 grudnia 2000 r. oraz 2 kwietnia 2001 r. Biorąc pod uwagę możliwość, że dokumentacja może pomijać jakieś okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ I instancji przesłuchał w charakterze świadków funkcjonariuszy Biura [...], którzy wraz ze skarżącym uczestniczyli w wyjazdach służbowych oraz przełożonego skarżącego płk. P. P. W aktach administracyjnych znajdują się również wyjaśnienia Dyrektora Biura [...] H. O. i oświadczenie ppłk. A. S., który pełnił funkcję Naczelnika Wydziału [...] w okresie od 1 kwietnia 1999 r. do 6 listopada 2000 r. Z dowodów tych wynika, iż ewidencja czasu służby pełnionej przez funkcjonariuszy poza rozkładem czasu pracy nie była prowadzona, bowiem w przypadku wykonywania przez funkcjonariusza zadań służbowych w dniach ustawowo wolnych od pracy, w zamian, na podstawie zapisu w liście obecności, uznawane było prawo funkcjonariusza do dnia wolnego. Dzień ten na podstawie stosownego zezwolenia był udzielany, a fakt jego wykorzystania odnotowywany w liście obecności. Natomiast zarówno ppłk A. S., jak i płk P. P. oświadczyli, iż nie zlecali skarżącemu, ani innym funkcjonariuszom, pracy w godzinach ponadnormatywnych, ani też żaden z funkcjonariuszy nie zgłaszał wykonywania pracy w godzinach poza rozkładem czasu pracy. Dlatego też taka ewidencja nie była prowadzona. Organ I instancji, dążąc do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy wezwał również skarżącego do złożenia wyjaśnień w trybie art. 86 kpa, czego jednak skarżący nie uczynił. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy funkcjonariuszowi służby więziennej przysługuje wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Aby udzielić odpowiedzi na to pytanie, należy sięgnąć do ustawy o Służbie Więziennej, która kompleksowo reguluje zagadnienia dotyczące funkcjonariuszy Służby Więziennej oraz ich uposażeń i innych świadczeń pieniężnych. Stosownie do art. 97 uposażenie funkcjonariusza składa się z uposażenia zasadniczego i dodatków do uposażenia. Ustawa wyróżniła dodatki do uposażenia o charakterze stałym i dodatek za wysługę lat, dodatek za stopień, dodatek służbowy. Nadto, funkcjonariuszowi można przyznać inne dodatki, jeżeli jest to uzasadnione szczególnymi właściwościami, warunkami lub miejscem pełnienia służby (art. 100). Innych składników uposażenia ustawa nie przewiduje, nie zna też pojęcia "wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych", którym posługuje się Kodeks pracy. Unormowania powyższe korespondują z art. 32 ustawy, który stwierdza, że czas służby funkcjonariusza jest określony wymiarem jego obowiązków, z uwzględnieniem prawa do wypoczynku. Rozkład czasu służby określa Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia. Zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 września 1997 r. w sprawie zasad ustalania rozkładu czasu służby funkcjonariuszy Służby Więziennej, uregulowany został czas służby funkcjonariuszy w zamian za służbę pełnioną poza rozkładem czasu pracy (a nie za pracę w godzinach nadliczbowych), przewiduje on ekwiwalent w postaci czasu wolnego od służby. Ustawa o Służbie Więziennej nie przewiduje również rekompensaty zwolnionemu funkcjonariuszowi, który nie wykorzystał w okresie trwania stosunku służbowego czasu wolnego za przedłużony czas służby. Artykuł 110 ustawy stanowi, że funkcjonariusz zwolniony ze służby na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 1, 2, 5 i 6 oraz ust. 3 pkt 1 i 3-7 otrzymuje: 1) odprawę, 2) ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy niewykorzystany w roku zwolnienia ze służby oraz za urlopy zaległe, 3) zryczałtowany równoważnik pieniężny za niewykorzystany w danym roku przejazd, o którym mowa w art. 72 ustawy. 4) zwrot kosztów przejazdu do obecnego miejsca zamieszkania w kraju dla siebie, małżonka, dzieci, a także zwrot kosztów przewozu urządzenia domowego według zasad obowiązujących przy przeniesieniach służbowych. Tak więc i ten przepis nie daje podstaw do wypłaty jakiegokolwiek ekwiwalentu pieniężnego za przedłużony czas służby. Z tych względów Sąd, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.