II SA/Wa 2082/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędziowie WSA Sławomir Fularski Stanisław Marek Pietras Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi Z. P. na postanowienie Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia – oddala skargę – Szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., działając na podstawie przepisów art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa, wykonując prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II BAB/Wa 136/11, zobowiązujący organ do rozpatrzenia wniosku Z.P. o stwierdzenie nieważności postanowienia Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. z dnia [...] października 2003 r. nr [...], utrzymującego w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. nr [...] z dnia [...] styczna 2002 r., odmawiającego wydania wyżej wymienionemu zaświadczenia o pełnieniu służby zastępczej i pracy przymusowej w Wojsku Polskim, utrzymał w mocy postanowienie nr [...] Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych z dnia [...] marca 2012 r. o odmowie stwierdzenia nieważności wyżej wskazanych postanowień Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. z dnia [...] października 2003 r. i Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. z dnia [...] styczna 2002 r. W uzasadnieniu postanowienia Szef Sztabu Generalnego WP wskazał, co następuje: Z.P. zarzucił, iż postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. z dnia [...] października 2003 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. z dnia [...] stycznia 2002 r., odmawiające wydania zaświadczenia o pełnieniu służby zastępczej i pracy przymusowej w Wojsku Polskim zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów Kpa. Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności wyżej wskazanych postanowień i od tego rozstrzygnięcia zainteresowany wniósł zażalenie do organu II instancji. W ocenie Szefa Sztabu Generalnego WP zażalenie Z.P. nie zasługuje na uwzględnienie, a zarzuty w nim zawarte są chybione. Sprawa będąca przedmiotem niniejszego rozpoznania została już rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 maja 2004 r. (sygn. akt SA/Rz 1842/03), oddalającym skargę Z.P. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. z dnia [...] października 2003 r., a następnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2005 r. (sygn. akt II SA/Rz 593/04) oddalającym skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego pierwszym z wyżej wskazanych wyroków, a także wyrokiem Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 27 lutego 2007 r. (sygn. akt II OSK 321/06) oddalającym skargę kasacyjną od wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2005 r. Przedmiotem skargi Z.P. w sprawie rozpoznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. pod sygn. akt SA/Rz 1842/03 było postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. z dnia [...] października 2003 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. nr [...] z dnia [...] styczna 2002 r., odmawiające wydania zaświadczenia o pełnieniu służby zastępczej i pracy przymusowej w Wojsku Polskim. Prawomocny wyrok sądu administracyjnego w powyższej sprawie zamyka drogę do stwierdzenia nieważności postanowienia poddanego uprzedniej kontroli sądowej. W tym miejscu zasadnym jest przytoczyć fragmenty uzasadnienia uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2009 r., (I OPS 6/09, LEX 530338): Wyrok sądu administracyjnego oddalający skargę jest rezultatem stwierdzenia niewystępowania wad prawnych uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności. Jego istotną treścią jest ustalenie, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej nie była ona wadliwa z punktu widzenia ustawowych kryteriów kontroli legalności decyzji administracyjnej. Po wydaniu wyroku oddalającego skargę niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, albowiem w postępowaniu sądowym sąd badał z urzędu, czy wystąpiły okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji. Wyrok oddalający skargę zatem stanowi przeszkodę przedmiotową uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż organ administracji publicznej orzekający w tej sprawie jest związany oceną prawną sądu administracyjnego". Oddalenie skargi na kwestionowane postanowienia nastąpiło w wyniku rozważenia przez sąd administracyjny także okoliczności odpowiadających przesłankom kwalifikującym do jej wzruszenia (art. 156 § 1 Kpa). Dlatego też, wydany wyrok zamyka organowi administracji drogę do uruchomienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanych postanowień, gdyż wniesione żądanie wkracza w zakres oceny objętej powagą rzeczy osądzonej. Z.P. wniósł skargę na powyższe rozstrzygnięcie Szefa Sztabu Generalnego WP, wskazując na naruszenie art. 6, art. 7, art. 9, art. 10 i art. 11 Kpa podczas rozpatrywania jego wniosku o stwierdzenie nieważności wskazanych postanowień odmawiających wydania zaświadczenia o pełnieniu służby zastępczej i pracy przymusowej Wojsku Polskim, co spowodowało także naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. W ocenie skarżącego, jednostka budowy lotnisk w J. – [...] Batalion Budowy Lotnisk, w której to jednostce skarżący pełnił służbę w okresie od dnia [...] listopada 1957 r. do dnia [...] października 1959 r., stanowi jednostkę podległą regulacji ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. nr 60, poz. 622 ze zm.). Zdaniem skarżącego, organ wadliwie uznał, iż przedmiotowa jednostka nie stanowiła batalionu budowlanego i wadliwie zinterpretował w tym zakresie dane z archiwów wojskowych, faktów, co do zadań wykonywanych przez tą jednostkę i organizacji tych zadań oraz nie uwzględnił wymienionych w skardze opracowań naukowych na ten temat, w tym ekspertyzy Wojskowego Instytutu Historycznego oraz oświadczeń innych osób. W odpowiedzi na skargę Szef Sztabu Generalnego WP wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a podjęte przez Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych postanowienie o odmowie stwierdzenia nieważności postanowienia Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. z dnia [...] października 2003 r., utrzymującego w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. nr [...] z dnia [...] styczna 2002 r., odmawiającego wydania wyżej wymienionemu zaświadczenia o pełnieniu służby zastępczej i pracy przymusowej w Wojsku Polskim oraz zaskarżone postanowienie Szefa Sztabu Generalnego WP są prawidłowe. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2002 r. Z.P. zwrócił się do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. o wydanie zaświadczenia żądanej treści, potwierdzającego przymusowe zatrudnienie w [...] Batalionie Budowy Lotnisk w okresie od dnia [...] listopada 1957 r. do dnia [...] października 1959 r., w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. nr 60, poz. 622 ze zm.). Wydane w tej materii przez organy obu instancji postanowienia odmowne zostały przez Z.P. zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w R., który wyrokiem z dnia 22 listopada 2002 r. uchylił te postanowienia, wskazując w uzasadnieniu wyroku wytyczne, którymi winien kierować się organ ponowienie rozpatrując sprawę. Naczelny Sąd Administracyjny nakazał organowi: rozważenie przesłuchania skarżącego, co do charakteru wykonywanej przezeń w czasie służby wojskowej pracy; przeprowadzenie dowodu z opinii Centralnego Archiwum Wojskowego w kwestii, czy służba wojskowa skarżącego była służbą przymusową w batalionach budowlanych, a jeśli nie - to dlaczego; rozważenie dopuszczenia innych dowodów (np. publikacji historycznych lub innych dokumentów dotyczących kwestii pracy przymusowej żołnierzy); wyjaśnienie i ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego, w tym także do zarzutu, iż organ pierwszej instancji wydał zaświadczenia o pracy przymusowej innym żołnierzom batalionów budowy lotnisk. Ponownie rozpatrując sprawę, Wojskowy Komendant Uzupełnień w J. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2002 r. odmówił Z.P. wydania zaświadczenia żądanej treści, argumentując, iż istnieje dokumentacja potwierdzająca służbę wnioskodawcy w [...] Batalionie Budowy Lotnisk, jednakże ustawa o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz wykaz batalionów budowlanych Centralnego Archiwum Wojskowego nie obejmują batalionów budowy lotnisk. Po rozpatrzeniu odwołania, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. postanowieniem z dnia [...] października 2003 r., na zasadzie art. 219 w zw. z art. 218 § 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa utrzymał w mocy powyższe postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał na wykonanie wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartych w wyroku z dnia 22 listopada 2002 r. Kwestią niebudzącą wątpliwości jest fakt, że Z.P. odbywał czynną służbę wojskową w okresie od dnia [...] listopada 1957 r. do dnia [...] października 1959 r. Nie budzi również wątpliwości fakt, że służbę tę odbywał w [...] Batalionie Budowy Lotnisk - Jednostka Wojskowa Nr [...] J. Jednakże skarżący domagał się wydania zaświadczenia, iż służba powyższa podlega regulacjom ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych Rozpatrując sprawę w tym przedmiocie organ zasięgnął opinii Wojskowego Biura Badań Historycznych, ekspertyzy Wojskowego Instytutu Historycznego AON oraz informacji z Centralnego Archiwum Wojskowego. Czerpał także dane z monografii Tadeusza Kmiecika: "Polskie lotnictwo wojskowe w latach 1945-1962. Organizacja, szkolenie i problemy kadrowe" - włączonej do akt spawy. W efekcie powyższego, między innymi, ustalono, że [...] batalion budowy lotnisk sformowany został na podstawie rozkazu Ministra Obrony Narodowej nr [...] z dnia [...] kwietnia 1951 r., a jego stałym miejscem postoju był J. i jednostka ta funkcjonuje nieprzerwanie od tego roku do chwili obecnej (dowód pismo Dowódcy Jednostki Wojskowej Nr [...] J.). Nie był to batalion budowlany, o którym stanowi ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniach pieniężnych i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych. Jednostki takie były bowiem rozformowane do roku 1957 r. (dowód: opinia Wojskowego Biura Badań Historycznych z dnia [...] sierpnia 2003 r., stanowisko Centralnego Archiwum Wojskowego wyrażone w piśmie nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r.). Należy zatem jednoznacznie stwierdzić, że Z.P. obowiązek służby wojskowej realizował odbywając kadrową służbę wojskową. Służbę odbywał w jednostce wojskowej, niebędącej batalionem budowlanym i która nie została objęta przepisami ustawy z dnia 2 września 1994 r. Tym samym brak jest podstaw do wydania zaświadczenia o przymusowym zatrudnianiu zainteresowanego w batalionach budowlanych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 września 1994 r. Wyjaśniając kwestie wydawania przez organ I instancji zaświadczeń, potwierdzających przymusowe zatrudnienie w ramach zastępczej służby wojskowej, Wojskowy Komendant Uzupełnień – J. pismem nr [...] z dnia [...] stycznia 2003 r. poinformował, że nie wydawano zaświadczeń potwierdzających okres przymusowego zatrudnienia osobom, które odbywały służbę wojskową w batalionach budowy lotnisk - określając ją jako służbę w "batalionach budowlanych". Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi wniesionej przez Z.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. Wyrokiem z dnia 7 maja 2004 r. sygn. akt SA/Rz 1842/03 skarga została oddalona i wyrok uprawomocnił się w następstwie braku skargi kasacyjnej. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 maja 2004 r. był następnie przedmiotem kontroli dokonanej w ramach wznowienia postępowania sądowego, zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 25 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Rz 593/04, oddalającym skargę o wznowienie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lutego 2007 r. (sygn. akt II OSK 321/06) oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Wnioskiem z dnia [...] maja 2010 r. Z.P. zarzucił, iż postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w R. z dnia [...] października 2003 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w J. z dnia [...] styczna 2002 r. odmawiające wydania zaświadczenia o pełnieniu służby zastępczej i pracy przymusowej w Wojsku Polskim zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów Kpa. Żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności powyższych rozstrzygnięć skarżący powtórzył pismem z dnia 3 lipca 2010 r. i z dnia 5 września 2010 r., a następnie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność organu w tym zakresie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 października 2011 r. sygn. akt II SAB/Wa 136/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał organ do rozpatrzenia powyższego wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności postanowień odmawiających wydania Z.P. zaświadczenia o pełnieniu służby zastępczej i pracy przymusowej w Wojsku Polskim. W uzasadnieniu tego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraźnie wskazał, iż skoro organ przedmiotowy wniosek o wszczęcie postępowania nadzorczego uważa za niedopuszczalny, to powinien wydać postanowienie na podstawie przepisów art. 157 w zw. z art. 156 Kpa. Sąd ten wskazał także na przedmiotową niedopuszczalność prowadzenia postępowania nadzorczego, gdy wcześniej sprawę rozstrzygał sąd administracyjny, powołując się na uchwałę Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09 (LEX nr 530338). Przechodząc zatem do oceny przedmiotowej skargi, wskazać należy, iż zarówno Szef Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych, jak i Szef Sztabu Generalnego WP w swoich postanowieniach prawidłowo wykonali wytyczne zawarte w powyższym wyroku. Oba te organy trafnie argumentują, iż skoro postanowienia odmawiające wydania skarżącemu zaświadczenia żądanej treści były przedmiotem rozstrzygnięć sądów administracyjnych, potwierdzających zasadność powyższych postanowień, to wniosek o stwierdzenie nieważności tych postanowień w trybie postępowania nadzorczego jest niedopuszczalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dostrzega nadto, iż nie jest dopuszczalny a priori wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia wydanego w sprawie wydania zaświadczenia, albowiem tryby nadzorcze w zasadzie nie stosują się do postępowań o wydanie zaświadczenia. W tym stanie sprawy, na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.