II SA/Wa 2085/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Protokolant Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2010 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] o odmowie przyznania R. K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W motywach uzasadnienia organ stwierdził, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podkreślił, że warunki wskazane w cytowanym wyżej przepisie muszą być spełnione łączenie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że do dnia [...] października 2008 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, ustalonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r., R. K. udowodnił staż pracy wynoszący 14 lat, 8 miesięcy i 29 dni okresów składkowych. Staż ten, w ocenie organu, jest nieadekwatny do jego wieku, wynoszącego wówczas 44 lata. Prezes ZUS wskazał również, że w okresach od [...] maja 1992 r. do [...] maja 1994 r. i od [...] grudnia 2000 r. do dnia [...] października 2008 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności, objętej ubezpieczeniem społecznym oraz emerytalnym i rentowym. Organ podniósł, że z analizy przebiegu jego ubezpieczenia wynika, iż niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające zatrudnienie. Organ stwierdził ponadto, że wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu swoich rodziców, a miesięczny dochód na jednego członka w rodzinie wynosi 821,06 zł brutto, co oznacza, że nie został spełniony jeden z koniecznych warunków, wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku – brak niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem organu, brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach, dlatego w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, która od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł brutto. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie dochód przypadający na jednego członka rodziny przekracza kwotę brutto najniższej emerytury. Organ uznał, że pomimo tego, iż w odczuciu wnioskodawcy powyższa kwota może nie być wystarczająca do zaspokojenia wszystkich potrzeb życiowych, to pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. stała się przedmiotem skargi R. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu skarżący wskazał, że od 2001 r. był zarejestrowany jako bezrobotny, ale nie otrzymał żadnej propozycji pracy, podejmował różne prace bez ubezpieczenia, aby zapewnić sobie i rodzinie środki do życia. Wniósł o zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych środków finansowych w postaci renty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przyznanie, bądź odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku należy do wyłącznej kompetencji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sądy administracyjne nie mogą przyznawać wnioskowanych świadczeń, natomiast - zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Skarga analizowana według powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia, odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu, przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie oznacza to jednak, że decyzje wydawane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym trybie pozbawione zostały kontroli. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Należy podkreślić, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich wskazanych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być podstawą do przyznania R. K. świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w tym przepisie, skarżący bowiem – jak wykazał organ - posiada niezbędne środki utrzymania. Należy wskazać, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przepis art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania – por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, publik. LEX nr 83733. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dacie orzekania (od 1 marca 2009 r.) wynosi 675,10 zł brutto. Taka ocena sytuacji materialnej osób, ubiegających się o świadczenie, na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy, jest najbardziej obiektywna i znajduje odzwierciedlenie w ukształtowanym już w tym względzie, orzecznictwie sądowym, na które organ zasadnie powołał się w zaskarżonej decyzji. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie kwestionuje, że mieszka z rodzicami i pozostaje na ich wyłącznym utrzymaniu. Łączny miesięczny dochód uzyskiwany w rodzinie wynosi 2.463,18 zł brutto miesięcznie. Porównując dochód na osobę w rodzinie skarżącego – 821,06 zł brutto - z wysokością najniższej emerytury należy wykluczyć możliwość uznania, że nie posiada on niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem Sądu, organ trafnie dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 821 zł na członka rodziny nie są wystarczające, zważywszy na chorobę i potrzeby trzyosobowej rodziny skarżącego, lecz trudno uznać, że suma ta nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Niespełnienie warunku braku niezbędnych środków utrzymania jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc nie można zaskarżonej decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.